«Praz pakaleńnie ŭ Afrycy budzie naradžacca pałova ŭsich dziaciej śvietu». Čamu Paŭdniovaja Kareja vymiraje i čym cikavy prykład Izraila

Čamu staroje nasielnictva — heta drenna dla krainy?

Viadomy rasijski demohraf Alaksiej Rakša razvažaŭ pra prablemu stareńnia nasielnictva z pryčyny nizkaj naradžalnaści.

U takich krainach źmianšajecca rabočaja siła i kolkaść spažyŭcoŭ. Navat pry roście pradukcyjnaści pracy ahulny ekanamičny masiŭ nie raście, bo niama «śviežych mazhoŭ» i «śviežych ździajśnieńniaŭ». Pakolki spažyŭcoŭ mienš, zamiežnym i ŭłasnym kampanijam mienš sensu vychodzić na rynak, što paharšaje startavyja ŭmovy.

Pavialičyć

Jašče adna surjoznaja prablema — vielizarnaja nahruzka na piensijnuju sistemu, jakaja prymušaje pavyšać padatki i piensijny ŭzrost. Heta stvaraje zamknionaje koła. Plus da hetaha, uźnikaje palityčny dysbałans.

Jak tłumačyć Rakša, «čym bolšaja dola pažyłych ludziej, tym bolšaja dola ludziej hałasuje za tyja partyi, jakija abiacajuć im biaźbiednuju staraść i vysokija piensii. A na heta treba šmat hrošaj. A skarbonka nie humovaja…». I hrošy davodzicca zabirać, naprykład, ad padtrymki maładych siemjaŭ ź dziećmi.

U Biełarusi jarkim prykładam byŭ niadaŭni kanflikt vakoł budaŭnictva dziciačaha sadka ŭ Breście, dzie piensijaniery vystupali suprać.

Dzie naradžajuć mienš za ŭsio ŭ śviecie?

Pa słovach Rakšy, ultranizkaja naradžalnaść (mienš za 1,3 dziciaci na žančynu) nazyvajecca «pastkaj nizkaj naradžalnaści».

Takija pakazčyki ciapier nazirajucca ŭ Sinhapury, Tajłandzie, Tajvani, Kitai (dzie kala 1,0), Paŭdniovaj Karei, Japonii, a taksama ŭ takich krainach Jeŭropy, jak Polšča, Estonija, Łatvija, Litva, Finlandyja, Hrecyja, Ispanija, Italija, Malta, Andora, Manaka. U adnym šerahu ź imi Kanada.

U Biełarusi hety kaeficyjent pa acenkach ekśpiertaŭ składaje 1,08.

Zhodna z raspaŭsiudžanaj hipotezaj, paśla padzieńnia indeksa naradžalnaści nižej za 1,3 viarnucca nazad vielmi ciažka, bo ŭ hramadstvie pačynaje raspaŭsiudžvacca «maładzietnaja kultura». Ludzi advykajuć ad najaŭnaści dziaciej, i pačynajecca styhmatyzacyja.

Tym nie mienš jość dźvie krainy, jakija apuskalisia nižej za 1,3, ale zdoleli adtul vynyrnuć i pakul nie viarnulisia ŭniz: Rasija i Vienhryja.

Pryčyna — vielmi ščodraja demahrafičnaja palityka. Jak davodzić ekśpiert, maciarynski kapitał za druhoje dzicia ŭ Rasii byŭ efiektyŭnaj mieraj, u toj čas jak padtrymka za pieršaje dzicia pravaliłasia.

Jeŭropa vymiraje?

Naradžalnaść siońnia padaje va ŭsim śviecie, pry hetym pavialičvajecca praciahłaść žyćcia i źnižajecca śmiarotnaść. U vyniku nasielnictva stareje. Jeŭropa prosta apynułasia pieršaj na hetym šlachu.

Pryčyna ŭ tym, što Jeŭropa jak lidar prahresu ŭ epochu industryjalnaj revalucyi (u pryvatnaści, Vialikabrytanija, Niderłandy) pačała hety praces raniej za ŭsich.

Hetyja źmieny byli abumoŭlenyja dvuma demahrafičnymi pierachodami.

Pieršy pačaŭsia ŭ Francyi ŭ kancy XVIII stahodździa. Jaho sutnaść u tym, što adbyŭsia pierachod ad raŭnavahi vysokaj śmiarotnaści i vysokaj naradžalnaści, kali vialikaja kolkaść naradžeńniaŭ kampiensavała vialikuju śmiarotnaść, da madeli nizkaj śmiarotnaści i nizkaj naradžalnaści.

Da XIX stahodździa jon achapiŭ Jeŭropu, a da pačatku XX stahodździa — usie raźvityja krainy. Siońnia jon dasiahnuŭ navat najbolš adstałych krain Afryki. Pry hetym, jak śćviardžaje demohraf, chacia tearetyčna pavinna była nastupić novaja raŭnavaha, jana nie sfarmavałasia.

Druhi demahrafičny pierachod pačaŭsia ŭ 1960‑ch hadach u ZŠA i Finlandyi. Jon charaktaryzujecca razryvam suviazi pamiž sieksualnymi, siamiejnymi i repraduktyŭnymi pavodzinami. Heta aznačaje, što sieks, šlub i naradžeńnie dziaciej pierastajuć być žorstka źviazanymi normami. U hramadstvie dapuskajecca i nie asudžajecca šmatvaryjantnaść: dzieci pa-za šlubam, šlub bieź dziaciej, sieks pa-za šlubam i hetak dalej.

Pierachod chutka achapiŭ Zachodniuju Jeŭropu ŭ 1970-ja, Paŭdniovuju Jeŭropu ŭ 1980-ja, Uschodniuju Jeŭropu ŭ 1990‑ia i častkova Łacinskuju Amieryku ŭ 2000-ja. Jon dahetul adsutničaje prykładna ŭ pałovy nasielnictva śvietu.

Demohraf padkreślivaje, što nizkaja naradžalnaść nie roŭnaja druhomu pierachodu. Naprykład, u 1930‑ia hady ŭ šmatlikich jeŭrapiejskich krainach naradžalnaść užo była nizkaj (nižej za 2,1), ale pakolki praktyčna ŭsie ludzi ŭstupali ŭ šlub i mieli dziaciej, heta jašče nie ličyłasia hetym pierachodam. Ciapier, adnak, druhi pierachod adbyŭsia va ŭsioj Jeŭropie.

Jak davodzić Rakša, mnohija krainy, dzie naradžalnaść nižejšaja za 2,1 dziciaci na žančynu, u budučyni buduć vymirać, asabliva bieź mihracyi. Takich krain užo bolšaść u śviecie, ale Jeŭropa pačała raniej za ŭsich, i tut hety praces zajšoŭ dalej.

Čamu treba naradžać 2,1 dziciaci?

Demohraf tłumačyć, što dla prostaha ŭznaŭleńnia nasielnictva (kab jano zastavałasia na raniejšym uzroŭni) kaeficyjent naradžalnaści pavinien składać prykładna 2,1 dziciaci na žančynu.

Ličba 2,1 nieabchodnaja ź dźviuch asnoŭnych pryčyn. Pa-pieršaje, praź bijałahičny dysbałans pałoŭ, bo raźlik naradžalnaści viadziecca pa dziaŭčynkach, ale ŭ pryrodzie naradžajecca bolš chłopčykaŭ. U normie, kali niama sielektyŭnych abortaŭ, na 100 dziaŭčynak naradžajecca prykładna 105—106 chłopčykaŭ. Takim čynam, užo vychodzić 205—206 dziaciej na 100 žančyn.

Pa-druhoje, dadatkovaja častka (0,1) uklučaje nievialikuju papraŭku na śmiarotnaść, jakaja adbyvajecca ad momantu naradžeńnia dziciaci da taho momantu, kali jano samo dasiahnie siaredniaha repraduktyŭnaha ŭzrostu (prykładna 30 hadoŭ dla žančyn).

Takim čynam, 2,0 dziciaci patrebnyja dla zamiaščeńnia baćkoŭ, a 0,1 — heta statystyčnaja papraŭka, jakaja ŭličvaje pieravahu ŭ naradžeńni chłopčykaŭ i rańniuju śmiarotnaść.

Pavialičyć

Jak imihracyja vyratavała Ispaniju?

Demohraf pryvodzić Ispaniju jak cikavy prykład krainy, jakaja prajšła praz rezki demahrafičny abvał, ale zdoleła kampiensavać jaho z dapamohaj asablivaha typu mihracyi.

U čas praŭleńnia Franka Ispanija była vielmi kansiervatyŭnaj katalickaj krainaj, jakuju navat nazyvali «katalickaj Saudaŭskaj Aravijaj». U hety pieryjad naradžalnaść trymałasia na vysokim uzroŭni (kala 2,7—2,8 dziciaci na žančynu) pry dastatkova nizkaj śmiarotnaści i vysokaj praciahłaści žyćcia.

Adnak paśla śmierci Franka i ŭstupleńnia ŭ Jeŭrasajuz pačałosia abvalnaje padzieńnie naradžalnaści. Z kanca 1980‑ch hadoŭ i amal da minułaha ci pazaminułaha hoda Ispanija mieła adnu z samych nizkich naradžalnaściaŭ siarod bujnych krain Jeŭropy.

Na źmianieńnie tendencyi paŭpłyvała palityka, jakuju kraina pačała pravodzić jašče ŭ pačatku 2000‑ch hadoŭ. U toj čas Ispanija adkryła šluzy dla mihracyi i pryniała bolš za 10 miljonaŭ čałaviek. Siarod bujnych krain Jeŭropy Ispanija stała lidaram u kolkaści mihrantaŭ na dušu nasielnictva.

Pavialičyć

Klučavy faktar, pa słovach Rakšy, u tym, što

Ispanija była adzinaj krainaj, dzie bolšaść mihrantaŭ byli kulturna blizkija da miascovaha nasielnictva. Heta byli ŭ asnoŭnym mihranty z Łacinskaj Amieryki — kataliki, jany razmaŭlali na ispanskaj movie. Dziakujučy hetaj kulturnaj blizkaści mihranty značna lepš upisalisia ŭ hramadstva, čym, naprykład, siryjcy ŭ Hiermanii ci Šviecyi. Heta dazvoliła paźbiehnuć vialikich prablem.

U vyniku ŭrad sacyjalistaŭ skarystaŭsia hetym prytokam na karyść ekanomiki, jakaja atrymała šturšok. Demohraf śćviardžaje, što ekanomika Ispanii ciapier adčuvaje siabie našmat lepš, čym u inšych jeŭrapiejskich krainach, demanstrujučy rost kala 3% za hod, a nasielnictva praciahvaje pavialičvacca za košt mihracyi.

Niahledziačy na ahulny pośpiech krainy, u joj isnujuć rehijony hłybokaj depapulacyi. Moładź pakidaje depresiŭnyja hornyja vobłaści, dzie niama dobraj pracy, i źjazdžaje ŭ bujnyja harady. Staryja, jakija mienš mabilnyja, zastajucca i sprabujuć padtrymlivać haspadarku.

Samyja prablemnyja krainy Jeŭropy

Rakša padkreślivaje, što ŭ mnohich krainach Jeŭropy demahrafičnyja prablemy abumoŭleny nie stolki nizkaj naradžalnaściu i śmiarotnaściu, kolki mocnaj emihracyjaj.

Samyja vialikija prablemy ŭ hetym kantekście majuć krainy, adkul źjechała najbolšaja kolkaść ludziej: Łatvija, Bałharyja, Rumynija, Bośnija, Ałbanija.

Asabliva krytyčnaja situacyja ŭ małych krainach. Pa słovach demohrafa, u Małdovie z 1989 hoda źjechała ledź nie pałova nasielnictva.

Jakija krainy źjaŭlajucca lidarami ŭ naradžalnaści

Pa słovach Rakšy, u adnoj Nihieryi naradžajecca dziaciej u paŭtara raza bolš, čym va ŭsioj Jeŭropie razam z Rasijaj — kala 9 miljonaŭ suprać kala 6 miljonaŭ u hod. Kožny piaty žychar Afryki pražyvaje ŭ Nihieryi. Kolkaść nasielnictva krainy — 240 miljonaŭ čałaviek.

U toj ža čas Nihieryja — heta kraina z katastrafičnaj biednaściu i vielizarnaj niaroŭnaściu. Jon ilustruje heta nizkaj praciahłaściu žyćcia — pa danych AAN, u Nihieryi heta 55—56 hadoŭ. Dla paraŭnańnia, u Kienii hety pakaźnik składaje 67—68 hadoŭ.

Pavialičyć

Usia Afryka ŭžo naradžaje amal 50 miljonaŭ dziaciej na hod, što składaje bolš za tracinu ŭsich dziaciej śvietu. 29 z 30 krain śvietu z samaj vysokaj naradžalnaściu na adnu žančynu znachodziacca ŭ Afrycy. Rakša miarkuje, što praz pakaleńnie ŭ Afrycy budzie naradžacca pałova ŭsich dziaciej śvietu.

Kali nie adbudziecca ekanamičnych źmienaŭ, hety masavy pryrost niepaźbiežna pryviadzie da vielizarnaha napłyvu tych, chto budzie sprabavać trapić u inšyja častki śvietu.

Try krainy, dzie z demahrafijaj usio vydatna

Demohraf vyłučaje try krainy, u jakich nazirajecca zdarovaja demahrafičnaja situacyja, dzie spałučajucca vysokija pakaźniki raźvićcia i ŭznaŭleńnia nasielnictva.

Pieršaj i samaj pakazalnaj krainaj jon nazyvaje Izrail. Tam vysokaja naradžalnaść (2,9 dziciaci na žančynu), vysokaja praciahłaść žyćcia i čysty mihracyjny prytok, bo imihracyja (u asnoŭnym za košt viartańnia jaŭrejaŭ) pieravyšaje emihracyju.

Rakša tłumačyć, što navat niekansiervatyŭnaja častka nasielnictva Izraila maje bolš vysokuju naradžalnaść, čym u anałahičnych raźvitych krainach. Heta adbyvajecca dziakujučy tak zvanamu «sacyjalnamu zaražeńniu»: kali čałaviek bačyć vakoł siabie šmatdzietnych ludziej, jakich jon ličyć častkaj svajho hramadstva, u jaho padśviadoma vypracoŭvajucca pavyšanyja repraduktyŭnyja ŭstanoŭki, i jon u siarednim choča mieć bolš dziaciej.

Demohraf adznačaje taksama Kazachstan. U hetaj krainie praciahłaść žyćcia vyšejšaja, a śmiarotnaść nižejšaja, čym u Rasii, a naradžalnaść dahetul trymajecca na vysokim uzroŭni — vyšej za 2,1 dziciaci na žančynu. Jak miarkuje Rakša, heta źviazana z tym, što ŭzrovień žyćcia padniaŭsia, ale pry hetym zachavalisia tradycyi.

Pavialičyć

Treciaj krainaj z dobrymi demahrafičnymi pakaźnikami jon nazyvaje Manholiju. Naradžalnaść tut paraŭnalnaja z kazachstanskaj, i praciahłaść žyćcia taksama prykładna takaja ž.

Čamu Japonija i Paŭdniovaja Kareja vymirajuć?

U Japonii rezka vyrasła kolkaść napadaŭ miadźviedziaŭ na ludziej. Alaksiej Rakša śćviardžaje, što heta absalutna demahrafičnaja, a nie bijałahičnaja prablema, pakolki bolš za ŭsio napadaŭ adbyvajecca tam, dzie nasielnictva skaračajecca najbolš intensiŭna. Tam, dzie depapulacyja pačałasia raniej, miadźviedzi chutčej advykli ad prysutnaści čałavieka i pierastali jaho bajacca.

Pa słovach ekśpierta, Japonija była adnoj ź pieršych krain u śviecie, jakaja sutyknułasia ź nizkaj naradžalnaściu. Užo ŭ 1950‑ch hadach pakaźnik składaŭ dva dziciaci na žančynu, što pa tych časach było adnym z samych nizkich u śviecie.

Pavialičyć

Pakolki z taho času prajšło bolš za 70 hadoŭ (dva z pałovaj pakaleńni), Japonija pastareła nastolki, što ciapier vymiraje rekordnymi tempami — amal pa miljonu čałaviek u hod. Ź miedyjannym uzrostam kala 50 hadoŭ jana źjaŭlajecca samaj staroj z bujnych krain.

Rakša tłumačyć, što abvał naradžalnaści (pamiž 1948 i 1956 hadami) byŭ spravakavany paražeńniem u vajnie i napłyvam zachodnich kaštoŭnaściej i kantracepcyi.

Adnoj z hałoŭnych pryčyn, čamu naradžalnaść nie adnaŭlajecca, demohraf nazyvaje słabuju sacyjalnuju padtrymku ŭ Japonii i Paŭdniovaj Karei. U hetych uschodnich hramadstvach adsutničaje mocnaja sacyjalnaja dapamoha, jak, naprykład, u Skandynavii ci Francyi: dziciačyja sadki ŭ Japonii dahetul płatnyja, a dekretnyja adpačynki niedastatkova dobra apłačvajucca i nie vielmi doŭhija.

Situacyju paharšaje razbureńnie instytuta pašyranaj siamji: babuli i dziaduli ŭžo nie mohuć dapamahać z unukami, bo nuklearnaja siamja stała normaj, a starejšaje pakaleńnie samo adychodzić ad narmatyŭnych kaštoŭnaściej i žadaje padarožničać i adpačyvać.

U Paŭdniovaj Karei situacyja jašče bolš krytyčnaja: naradžalnaść składaje 0,8 dziciaci na žančynu, što źjaŭlajecca adnym z samych nizkich pakaźnikaŭ u śviecie. Tamu, jak śćviardžaje ekśpiert, Paŭdniovaja Kareja budzie vymirać chutčej za Japoniju.

Pryčyny tyja ž: mała sacyjalnaj padtrymki, žorstkaja pracoŭnaja dyscyplina i, što važna, kałasalnyja ceny na žyllo. Pałova nasielnictva žyvie ŭ Sieule, dzie vielmi darahaja nieruchomaść. Pa słovach demohrafa, «bieź nieruchomaści dzieci ŭ sučasnym śviecie ŭžo amal nie naradžajucca ŭ bolšaści ludziej. Heta značyć, ludzi chočuć spačatku mieć łužok, a ŭžo potym zajku».

Niahledziačy na doŭhuju zakrytaść, i Japonija, jakaja da niadaŭniaha času zastavałasia samaj zakrytaj krainaj dla mihrantaŭ siarod bujnych i bahatych krain śvietu, i Paŭdniovaja Kareja vymušanyja adkryvać varoty dla mihrantaŭ z Paŭdniova-Uschodniaj Azii, Kitaja i Indyi, kab choć niejak kampiensavać demahrafičnyja straty.

• 2
• 0
• 2
• 1
• 2
• 5
• 0
• 0