Kaleśnikava: Ja nikoli nie kažu pra vajennyja sankcyi. Ale isnuje spartyŭny trek, pamiežnyja pytańni, miedycyna — usio što zaŭhodna

U intervju Radyjo Svaboda kiraŭnica vybarčaha štabu Viktara Babaryki, byłaja palitźniavolenaja Maryja Kaleśnikava zaklikała jeŭrapiejskija krainy vieści z kiraŭnictvam Biełarusi pieramovy, kab vyzvalić palitviaźniaŭ i źmienšyć uzrovień represij i ŭpłyŭ Rasii.

Fota: Globsec

Padčas razmovy, jakaja adbyłasia 22 maja na mižnarodnaj kanfierencyi pa pytańniach biaśpieki GLOBSEC u Prazie, Kaleśnikava taksama patłumačyła, jak turemny dośvied paŭpłyvaŭ na jaje pohlady.

— U svaim vystupleńni na GLOBSEC vy skazali, što Jeŭrasajuzu nie varta izalavać Biełaruś, a varta šukać mahčymyja kroki da supracoŭnictva. Jakija try rečy vy b prapanavali Jeŭrasajuzu zrabić u adnosinach da Biełarusi, kali b vas zaprasili jak daradcu?

— Nu voś hladzicie, tydzień tamu źniali sankcyi sa spartsmienaŭ. Čamu padčas źniaćcia sankcyj ź jeŭrapiejskaha boku nie było prapanoŭ pa humanitarnym treku? Čamu nie vyzvalili niejkuju kolkaść ludziej ci chacia b nie pačali pra heta razmaŭlać?

Vielmi prostaja pryčyna — takich dumak niama, takaja stratehija adsutničaje — sprabavać, u tym liku i ŭ takich spartyŭnych pieramovach, havaryć pra vyzvaleńnie palitviaźniaŭ.

— Ale ž ci Jeŭrasajuz hetym zajmaŭsia? Heta ž rašeńnie Mižnarodnaha alimpijskaha kamiteta.

— Pravilna, ale ŭsio adno — heta niejkaja mižnarodnaja supolnaść, jakaja ŭ tym liku moža dapamahać vyzvalać ludziej u Biełarusi. I tady nie budzie pytańniaŭ, čamu spartsmienam dazvalajuć vystupać, a biełarusy ŭsio jašče siadziać.

Bo ja nikoli nie kažu, naprykład, pra «vajennyja» sankcyi. Ja ŭvohule nie zhadvaju pra heta, ale kažu, što isnujuć niejkija miechanizmy, u tym liku hety trek, niejkija sacyjalnyja pytańni, pamiežnyja pytańni, miedycyna — usio što zaŭhodna. Isnuje masa rečaŭ, pra jakija treba kazać i jakija možna vykarystoŭvać jak instrumienty dypłamatyi.

Prablema ciapier u tym, što hetym nichto nie zajmajecca. Našmat praściej skazać, što my prosta budziem cisnuć na režym i kaliści jon tam złamajecca. My bačym, što prajšło 5 hadoŭ, navat bolš, i sankcyi nie pracujuć tak, jak mierkavałasia.

Była hipoteza, što jany buduć pracavać i ŭ Biełarusi adbudziecca kałaps. Kałapsu nie adbyvajecca, my ŭsie heta bačym. Režym adčuvaje siabie vielmi mocnym. Biełarusy pakutujuć ad hetych biaskoncych represij, jakija nie spyniajucca. Jany pakutujuć i ad taho, što nie mohuć narmalna naviedvać Jeŭrasajuz, nie mohuć vučycca, nie mohuć atrymlivać vizy, nie mohuć uvieś čas padarožničać. Samo pieramiaščeńnie ŭ Jeŭrasajuz — heta vialikaja prablema.

Voś hetyja ŭsie rečy — heta zusim absurdnaja situacyja, kali my, biełarusy, jakija ŭ 2020 hodzie vychodzili za jeŭrapiejskija kaštoŭnaści, za demakratyju, kali my imknulisia da svabody, — ciapier tyja samyja biełarusy pakutujuć ad taho, što ich Jeŭropa całkam adrezała i pakinuła — mała taho što sam-nasam z Łukašenkam, dyk jašče i sam-nasam z Pucinym.

Bo adziny čałaviek, jaki radujecca pryniaćciu sankcyj adnosna Biełarusi, — heta Pucin. Bo jon raskryvaje svaje abdymki dla Łukašenki, jaki nie maje inšaj alternatyvy.

— Ja chacieŭ by ŭdakładnić. Vy ŭžo skazali, što nie zhadvajecie «vajennyja» sankcyi. Ale vialikaja častka sankcyj Jeŭrasajuza była ŭviedziena paśla pačatku poŭnamaštabnaj vajny i źviazana mienavita z saŭdziełam režymu Łukašenki ŭ vajnie, u tym liku tamu, što jon dapamahaŭ abychodzić sankcyi suprać Rasii. Ci raili b vy vykarystoŭvać i hetyja sankcyi ŭ pieramovach — kazać, što možna źmiakčyć taksama sankcyi, jakija ŭviali paśla 2022 hoda «za vajnu»?

— Ja adkažu takim čynam: toje, što Pucin dazvoliŭ sabie ŭryvacca va Ukrainu praź Biełaruś, — heta płata za toje, što Pucin padtrymaŭ Łukašenku ŭ 2020 hodzie, kali Łukašenka prasiŭ jaho ab dapamozie.

U žniŭni 2020 hoda ja pra heta kazała — što heta vialikaja prablema. I voś u 2022 hodzie my ŭbačyli, jakoj stała płata za padtrymku Pucina.

I ciapier važna zrazumieć, što metazhodna vykarystoŭvać jak elemient dypłamatyi i pieramoŭ, a što — nie. Viadoma ž, u Jeŭrasajuzie pavinny być niejkija rašeńni pra toje, źniać jakija sankcyi jany hatovyja, a jakija — nie. Ale najpierš pavinna być jasnaje razumieńnie taho, što Biełaruś — heta nie Rasija, što dla Biełarusi treba vykarystoŭvać asobnuju stratehiju, jakoj ciapier niama.

Važna razumieć, što deeskałacyja ciapierašniaj situacyi ŭ Biełarusi całkam zaležyć ad Jeŭrasajuza i što jon zdolny na heta paŭpłyvać. Jeŭrasajuz moža paŭpłyvać na toje, kab Biełaruś zastavałasia maksimalna niejtralnaj krainaj, u jakoj nie budzie pucinskaj zbroi i pucinskich rasijskich sałdat.

— A vy dumajecie, što heta zaležyć ad Łukašenki? Ci jon jašče maje mahčymaść skazać rasijanam «nie»?

— Sprava navat nie ŭ tym, što dumaju ja, a ŭ tym, što Jeŭrasajuz pavinien u svaich ułasnych intaresach upłyvać na hetuju situacyju. I heta taksama pytańnie palityčnaj voli. Heta značyć, što abo vy prymajecie rašeńni i niejkim čynam upłyvajecie na heta, abo vy addajacie heta na vodkup Pucinu i Trampu, jakija ciapier znachodziacca ŭ hetym treku.

Bo vielmi lohka prosta kazać, što Łukašenka nikoli nie vypuścić lidaraŭ apazicyi. Ale voś administracyja Trampa ŭziała i pierastała tak kazać, a pačała niešta rabić. I 500 čałaviek vyzvalili. Heta ličby, suprać jakich nie paspračaješsia, i heta fakty, jakija havorać sami za siabie.

To bok nie treba kazać, što niešta niemahčyma. Treba prosta brać i rabić, sprabavać heta vypravić, sprabavać znajści novyja padychody. U hetym i jość hałoŭny pryncyp dypłamatyi.

Bo adrezać, uvieści sankcyi, zabaranić — heta praściej za ŭsio, dy i nijakaj adkaznaści za heta potym niama. Ale kali my havorym pra budučyniu Jeŭropy, asabliva ŭ kantekście biaśpieki Jeŭropy, — bieź niejtralnaj Biełarusi heta niemahčyma.

Jeŭrasajuz sapraŭdy nie choča, kab u Biełarusi znachodziŭsia Pucin i zbroja Pucina i kab miežy Rasii raptam jašče pavialičylisia. I Litva, i Łatvija, i Polšča, i tym bolš Ukraina hetaha nie chočuć. I heta adziny ahulny intares, jaki nas usich abjadnoŭvaje i za jaki my pavinny zmahacca.

— Źjaviłasia infarmacyja, što Dziaržaŭny departamient ZŠA dasłaŭ niefarmalnyja listy ŭradam Litvy, Ukrainy i Polščy z rekamiendacyjaj źniać sankcyi na tranzit biełaruskaha kaliju. Vy b padtrymali taki krok?

— Ja padtrymlivaju vyzvaleńnie palitviaźniaŭ, ja padtrymlivaju źnižeńnie ŭzroŭniu represij i ich spynieńnie. Ja padtrymlivaju źniaćcie izalacyi ź Biełarusi.

Kali jeŭrapiejskija krainy, Amieryka ličać, što heta vartaja cana, dyk heta ich rašeńnie. Ale ja padtrymlivaju ŭsie ruchi, jakija dazvolać uvasobicca ŭ žyćcio voś hetym trom rečam, jakija ja ciapier nazvała.

— Ja zadavaŭ takoje ž pytańnie pra źniaćcie sankcyj na tranzit kaliju Śviatłanie Cichanoŭskaj. Jana kaža, što jeŭrapiejcy hetaha nie zrobiać i što jana suprać takoha kroku. U hetym pytańni ŭ vas razychodžańnie z ofisam Cichanoŭskaj. Ci mahli b vy skazać, u čym vy zhodnyja ź dziejańniami ofisa, a ŭ čym jašče ŭ vas taktyčnyja ci stratehičnyja razychodžańni?

— Pa-pieršaje, ja liču, što heta vielmi dobra, što ŭ nas jość roznyja dumki. Bo heta i jość demakratyja. I kali my hatovyja prymać dumku inšaha, navat kali jana nam nie padabajecca, heta značyć, što my, biełarusy, hatovyja da pabudovy demakratyi.

Ja vielmi padtrymlivaju toje, što Śviatłana ŭsie hetyja 5 hadoŭ trymaje Biełaruś u mižnarodnym paradku dnia. Toje, što na takich forumach, jak GLOBSEC ci Miunchienskaja kanfierencyja pa biaśpiecy, kudy jana pryjazdžaje ŭžo šmat hadoŭ, hučyć pytańnie Biełarusi. Heta vielmi važna, i ŭ hetym płanie, viadoma ž, ničoha, akramia padziaki, u mianie być nie moža. Ja całkam pavažaju jaje pracu.

Toje, što ciapier u nas źjavilisia inšyja mierkavańni, inšaja stratehija, — mnie zdajecca, heta moža pajści nam tolki na karyść, kali my hetym kampietentna skarystajemsia.

— Niadaŭna adbylisia vybary ŭ Kaardynacyjnuju radu, na jakich prahałasavali krychu bolš za 2 tysiačy čałaviek. Vy nie pajšli na hetyja vybary. Čamu takoje rašeńnie i čamu, na vaš pohlad, tak mała ludziej prahałasavała?

— Mnie zdajecca, ja maju prava nie pajści chacia b tamu, što prajšło tolki 5 miesiacaŭ paśla majho vyzvaleńnia. Heta daje mnie prava zajmacca niejkimi inšymi rečami.

Druhoje pytańnie chutčej da tych, chto ŭ Kaardynacyjnaj radzie. Pytańnie da taho, što jany robiać, jak jany pradstaŭlajuć intaresy biełarusaŭ. Ale tut u mianie krytyki niama.

— U dyskusii na GLOBSEC vy skazali, što niekatoryja rečy paśla vyzvaleńnia nie takija, jakimi byli raniej. Što vas najbolš ździviła paśla vyzvaleńnia — i ŭ biełaruskim kantekście, i ŭ śviecie?

— Uzrovień ahresii i nianaviści adno da adnaho. Mianie heta vielmi ździviła. Ja časam čuju takuju rytoryku ŭ miedyja i ŭ žurnalistaŭ — słova ŭ słova toje, što ja čuła 5 hadoŭ u turmie ad milicyi i administracyi kałonii.

U 2020 hodzie my vystupali za svabodnyja vybary, za mirnyja pieramieny. Heta toje, što nas abjadnoŭvała. My nie zmahalisia z režymam, choć, mahčyma, heta ciapier hučyć dziŭna. Ale dla nas hałoŭnym było, kab adbylisia sumlennyja vybary. I my abjadnoŭvalisia za ludziej, za intaresy. My nie zmahalisia z Łukašenkam — my prapanoŭvali novaje bačańnie i za hetaje bačańnie my zmahalisia. Kaštoŭnaść čałaviečaha žyćcia była dla nas vielmi važnaj.

I ja dumaju, što kožny čałaviek, jaki siadzieŭ u turmie, jaki viedaje, što takoje chacia b adzin dzień u turmie, jon krychu pa-inšamu ŭsio ŭsprymaje.

To bok dla mianie nie isnuje prablemy padziakavać Łukašenku, kazać pra toje, što treba vypuskać ludziej i pra heta razmaŭlać. Bo ja viedaju, što takoje dla kožnaha čałavieka, jaki znachodzicca ŭ turmie, adzin dzień.

Ja nie mahu sabie ŭjavić, što heta značyć dla žančyn, u jakich prablemy sa zdaroŭjem, jakim 70 plus hadoŭ, i jany tam znachodziacca i viedajuć, što Jeŭropa zakryła miežy i što niama nadziei na toje, što ich vyzvalać.

Heta vielmi surjoznyja pytańni, i ja maju prava pra heta kazać, bo viedaju, što heta takoje. I my pavinny zrabić usio, kab heta spynić.

Kali ja čuju niejkija razmovy pra toje, što treba jašče ŭzmacniać sankcyi, jašče bolš cisnuć na Łukašenku — ja vam ščyra skažu, vy spytajcie ŭ luboha źniavolenaha: kali ŭvodzilisia sankcyi, my zaŭsiody pra heta viedali. Nie z televizara, a tamu što adrazu ŭžyvalisia niejkija «miery pavyšanaj uvahi».

Mała chto pra hetyja rečy havoryć, ale ja mahu pra ich skazać. I tamu davajcie ratavać ludziej. Davajcie dumać pra biełarusaŭ, a nie pra toje, jak kahości pierakonvać z kimści nie razmaŭlać.

Moj miesiedž, viadoma ž, časta pierakručvajuć. Ale ja kazała heta nieadnojčy, i heta vielmi važna. Kaštoŭnaść čałaviečaha žyćcia pavinna być pieradusim. Heta toje, što nas adroźnivaje ad Łukašenki i ad režymu. Kali my pačynajem havaryć słovami chejtu, nianaviści, ahresii, dyk my ničym nie adroźnivajemsia ad dyktataraŭ, jakija takimi ž słovami razmaŭlajuć sa svaim narodam.

My pavinny ratavać ludziej. My pavinny rabić usio mahčymaje, kab nas pačuli i kab ludzi vyjšli na volu.

A kali kazać pra pazityŭnyja rečy, to ja ŭbačyła, jak biełarusy, vialikaja kolkaść jakich apynułasia za miažoj, zmahli siabie realizavać i ŭ Jeŭropie, i ŭ Amierycy. Jakaja vializnaja kolkaść kłasnych prajektaŭ źjaviłasia. I ja realna vielmi hanarusia biełarusami. Ja vielmi hanarusia tvorčym patencyjałam. Ja vielmi hanarusia salidarnaściu — tym, jak ludzi adno adnaho padtrymlivajuć. Voś heta vielmi kruta i heta najlepšaje, što ŭ nas jość.

I mnie zdajecca, što mienavita heta nam treba ŭzajemna palapšać i padtrymlivać, a nie siejać niejkija zvady i svarki, nie šukać u čyichści słovach padvodnyja kamiani i padvojnyja sensy. Varta prosta pracavać na ahulnuju budučyniu i padtrymlivać adno adnaho.

Kamientary da artykuła