Hurnievič: U historyi pieramožca zaŭsiody vyhladaje tym, chto mieŭ płan. Ale vyrašajuć niečakanaści i vypadkovaści

U žniŭni 1991 hoda hrupa kamunistaŭ-radykałaŭ chacieła spynić razvał SSSR i zładziła putč, ale toj, paradaksalna, tolki pryśpiešyŭ krach saŭka. Putč pravaliŭsia, kamunisty byli ŭ šoku, i heta dało start «paradu niezaležnaści». Heta nie byŭ čyjści hienijalny płan. Heta była strašnaja pamyłka kamunistaŭ, jakoj skarystalisia narodnyja franty, u tym liku i BNF. Słava im za heta!!!

Kali ruchnuŭ režym Čaŭšesku ŭ Rumynii, to impulsam stała nie hienijalnaja šmatchadoŭka, a demanstracyja, jakuju sahnali ŭ padtrymku dyktatara. Ale niešta pajšło nie tak. Stomlenyja i aburanyja ludzi pačali skandavać łozunhi suprać Čaŭšesku. Pačałasia mituśnia. Hetym skarystalisia «maładyja jastraby» režymu i raspravilisia z tyranam. Ale šlach hetaj krainy da demakratyi ŭsio jašče zusim niaprosty.

Pačytajcie, jak ruchnuŭ tatalitaryzm u Ałbanii. Tam «čort nahu złomić» u hetaj historyi. Dumaju, što i sami ałbancy ŭ šoku, što siońnia jany svabodnaja kraina.

Pieramieny ŭ Polščy nie adbylisia ŭ vyniku hienijalnaha płanu «Salidarnaści».

Paśla ŭviadzieńnia vajennaha stanovišča ŭ 1981 hodzie apazicyja była ŭ hłybokim padpolli. Ale blizki kałaps SSSR i ekanamičny kryzis u samoj Polščy prymusiŭ kamunistaŭ iści na kampramis i abvieścić častkova svabodnyja vybary. Nie było nijakich miljonnych maršaŭ, jakija b prymusili da hetaha Jaruzielskaha. Ale kamunisty z treskam prajhrali tyja vybary, pieraacaniŭšy svaje mahčymaści. Choć častka toj apazicyi da siońnia spračajecca, što «kruhły stoł» byŭ pamyłkaj i što treba było vynosić kamunistaŭ na rukach.

U krainaŭ Bałtyi paśla akupacyi taksama nie było nijakaha hienijalnaha płanu. Pačaŭ sypacca savok — jany skarystalisia mahčymaściu. Kali b isnavaŭ šykoŭny płan, što i kamu zaminała realizavać jaho na dziesiatki hadoŭ raniej? Bo mocny saviecki režym zaminaŭ. A čamu Finlandyja stała niezaležnaj u 1917-m, a nie ŭ 1910-m? Bo ŭ druhim vypadku caryzm byŭ jašče mocny, a praz 7 hod jaho nie było. I skinuli jaho zusim nie finy.

Režym Łukašenki taksama mocny. Jon nie pryjšoŭ u 1994 hodzie na hatovuju dyktaturu, jon jaje stvaraŭ krok za krokam, pradumana, skurpulozna, naładziŭšy «vydatnuju» sistemu. Nie tolki na štykach, davajcie budziem ščyryja. Šmat kamu i na štykach nie ŭdajecca doŭha pratrymacca. I viartajemsia ŭ 2020-ty. Lidary apazicyi, partyj, kandydaty, siadziać u turmach. Častka talenavitych lidaraŭ za miažoj. Cichanoŭskaja tolki vyjechała, u jaje nulavy dośvied u palitycy, depresiŭny stan. Chaos, niemahčyma ničoha pradkazać.

I tut vychodzić miljon pa ŭsioj krainie. Takoha nikoli nie było. Heta byŭ siurpryz dla ŭsich. Tady zdavałasia, što ŭłada visić na vałasku, što pojdzie nazad, što vymušanaja budzie šukać kampramis, bo ŭ hramadstvie «razdraj i šatanije». Samaje racyjanalnaje dla apanientaŭ ułady ŭ takoj situacyi — pahłyblać palityčny kryzis, jaki desakralizuje viarchušku i dematyvuje elitu. I heta adbyvałasia.

Pamiataju niejkuju sustreču z Hienadziem Davydźkam u tyja dni. Jon, addanaja aŭčarka Łukašenki, pramym tekstam kazaŭ: narod, vy pieramahli, Łukašenka ŭžo nie budzie taki, jak raniej, a ciapier treba šukać zhodu. I mnohija miascovyja ŭłady pačali davać zadniuju. Dazvalali mitynhi, zaprašali apazicyju na razmovy.

U režymu taksama nie było nijakaha płanu. Prosta sistema z 30 hadovym dośviedam akazałasia macniejšaj, čym razumnyja, pryhožyja, advažnyja i mirnyja ludzi.

Roŭna toje samaje adbyłosia ŭ Polščy ŭ 1981 hodzie. Ja budu nastojvać, što heta samy aptymalny prykład dla nas. U ich było ŭsio: usieahulnaja nianaviść da kamunistaŭ, mahutnaja nacyjanalnaja śviadomaść, miljonnaja «Salidarnaść» (arhanizacyja, a nie chaatyčnaja masa na vulicy), była padtrymka Kaścioła, hienieralny strajk na zavodach, suśvietnaja salidarnaść, aŭtarytet Jana Paŭła II. Ułada, zdavałasia, ciarpieła fijaska i zdała nazad. I apazicyi ŭsio roŭna nie ŭdałosia. Za maleńkaj pieramohaj i kampramisam z režymam u 1980-m, kali ich patrabavańni vykanali, nastupiŭ 1981‑šy — vajennaje stanovišča i poŭny kałaps apazicyi. I palaki, jakija vydatna razumiejuć biełaruskija realii, takija jak Ahnieška Ramašeŭska, historyk Antoni Dudek, nie majuć sumnievaŭ — pavodziny režymu Łukašenki byli ŭ 2020‑m bolš žorstkimi, čym u PNR padčas vajennaha stanovišča.

«Salidarnaść» pieramahła praz 8 hod. Ale… niespadziavanka, praź niekalki hod jana straciła ŭładu, bo ludzi rasčaravalisia, ich žyćcio nie stała chutka lepšym. Da ŭłady viarnulisia postkamunisty, tyja samyja, jakija dušyli apazicyju. I tut samaja vialikaja niespadziavanka. Jany, tyja chto jašče 5 hod tamu całavaŭsia z maskoŭskimi tavaryšami, stali prazachodnim uradam, jaki pryvioŭ Polšču ŭ ES i NATA.

Ci byŭ u kamunistaŭ taki płan u 1989 hodzie, kali jany abviaščali svabodnyja vybary? Kaniešnie, nie.

U historyi pieramožca zaŭsiody vyhladaje tym, chto mieŭ płan. Ale vyrašajuć niečakanaści, vypadkovaści, stan strachu ŭłady, supiarečnaści ŭnutry jaje, razhublenaść, kantekst, a najbolš, dumaju, asabistyja intaresy samych zacikaŭlenych hulcoŭ. Mahčymy tolki ruch navobmacak, z paviazkaj na vačach, i ŭmieńnie skarystacca ŭmovami, ale nijak nie praličany hienijalny scenar.

• 4
• 0
• 1
• 2
• 0
• 0
• 0
• 0