Biełarus znajšoŭ u Polščy mahiłu pradzieda, jaki zahinuŭ za dva tydni da zakančeńnia vajny. I pryvioz tudy baćku
Ź dziacinstva Alaksandr čuŭ ad baćki, što jahony pradzied zahinuŭ padčas Druhoj suśvietnaj vajny i pachavany niedzie ŭ Hiermanii. Ale dzie mienavita znachodzicca mahiła, u siamji tołkam nichto nie viedaŭ. Praz šmat hadoŭ biełarus vyrašyŭ razabracca ŭ historyi svajho svajaka. U internecie jon znajšoŭ archiŭnyja dakumienty, daviedaŭsia pra jaho bajavy šlach i ŭstanaviŭ miesca pachavańnia. Akazałasia, što pradzied pachavany ŭ polskim horadzie Chojna. Letaś Alaksandr upieršyniu pabyvaŭ na jaho mahile, a sioleta pryvioz tudy baćku i inšych svajakoŭ. Svaju historyju jon raskazaŭ MOST.
Pradzied nie dažyŭ da zakančeńnia vajny dva tydni
Pra toje, što pradzied pachavany na terytoryi Hiermanii, Alaksandr daviedaŭsia jašče ŭ dziacinstvie. Pra heta jamu raskazvaŭ baćka. Pavodle słoŭ mužčyny, paśla vajny siamja atrymlivała paviedamleńni pra hibiel svajaka. Zachoŭvalisia i niejkija dakumienty z prybliznym miescam pachavańnia i numaram mahiły. Ale sam Alaksandr ich nikoli nie bačyŭ.
Pradzied Alaksandra naradziŭsia va Ukrainie, a na front pajšoŭ ź Sibiry ŭ 1941 hodzie. Da vajny ŭ jaho naradziŭsia syn, dzied Alaksandra. Kali baćka adpraviŭsia vajavać, chłopčyku byŭ usiaho hod.
— Atrymlivajecca, moj dzied svajho baćku praktyčna nie bačyŭ. Tamu i infarmacyi da nas amal nijakaj nie dajšło. Dy i ŭ siamji nichto asabliva nie cikaviŭsia hetaj historyjaj, — raskazvaje Alaksandr.
Sam mužčyna apošnija dva hady zachaplajecca historyjaj siamji. Jamu cikava daviedvacca, kim byli jaho prodki, dzie žyli i čym zajmalisia. Ale pa baćkavaj linii źviestak zachavałasia zusim niašmat. U niejki momant Alaksandr vyrašyŭ pašukać infarmacyju pra pradzieda ŭ internecie. Na sajcie «Pamiať naroda» jon znajšoŭ archiŭnyja dakumienty, ź jakich daviedaŭsia nie tolki datu naradžeńnia i śmierci svajaka, ale i padrabiaznaści jaho vajskovaj słužby.
Akazałasia, što pradzied słužyŭ miedbratam, pabyvaŭ u pałonie, a zatym viarnuŭsia na front. Alaksandr taksama znajšoŭ źviestki pra jaho ŭznaharody i apisańni ŭčynkaŭ, za jakija toj byŭ uznaharodžany.
— Mnie było cikava daviedacca, jakija ŭznaharody jon atrymaŭ, za što, pačytać pra jaho podźvihi. Navat honar źjaviŭsia, što ŭ mianie byŭ taki pradzied.
Zahinuŭ prodak Alaksandra zusim niezadoŭha da zakančeńnia vajny, prykładna za dva tydni da 9 maja 1945 hoda.
Mahiłu znajšoŭ samastojna pa archiŭnych dakumientach
Z dakumientaŭ Alaksandr daviedaŭsia, dzie byŭ pachavany pradzied. Pry hetym terytoryja, jakaja padčas vajny naležała Hiermanii, paśla jaje zakančeńnia apynułasia ŭ składzie Polščy.
Miesca pachavańnia znachodziłasia ŭ horadzie Chojna (Chojna) u Zachodnie-Pamorskim vajavodstvie. Alaksandr pačaŭ šukać u internecie infarmacyju pra vajskovyja mohiłki. Jamu ŭdałosia znajści nie tolki ich miescaznachodžańnie, ale i schiemu pachavańniaŭ. Na mohiłkach znachodziacca brackija mahiły, u kožnaj ź jakich pachavana niekalki čałaviek. Pachavańni pranumaravanyja.
Niekalkimi hadami raniej na hetych mohiłkach užo pabyvaŭ dziadźka Alaksandra ź siamjoj.
— Pakazali fatahrafiju, što byli tam, i ŭsio. Ni łakacyi, ni dakładnaha miescaznachodžańnia. Ja ŭsiu infarmacyju sam šukaŭ u internecie: dzie mohiłki znachodziacca, jak raźmieščanyja mahiły, jak tudy dabracca.
U 2025 hodzie Alaksandr upieršyniu samastojna pryjechaŭ na mohiłki razam z žonkaj. Jany nakiroŭvalisia ŭ inšuju pajezdku i vyrašyli zajechać pa darozie. Da taho momantu mužčyna ŭžo viedaŭ, dzie šukać pachavańnie.
«Baćku vielmi chaciełasia tudy trapić»
U 2026 hodzie Alaksandr znoŭ adpraviŭsia na mohiłki. Na hety raz razam z baćkam i inšymi svajakami. Siamja tady źbirałasia na adpačynak da mora, i Alaksandr prapanavaŭ pa darozie zajechać u Chojnu.
— Ja kažu: «Pajechali, zajedziem». Ja ŭžo viedaŭ, kudy jechać i kudy iści.
Da pajezdki svajaki padrychtavali tabličku ź imiem, proźviščam, vajskovym zvańniem i datami žyćcia pradzieda. Jaje pryvieźli z saboj i ŭstanavili na miescy pachavańnia.
Dla baćki Alaksandra hetaja pajezdka była asabliva važnaj. Jon šmat hadoŭ viedaŭ pra svajho dzieda tolki ź niešmatlikich siamiejnych apoviedaŭ.
— Baćku vielmi chaciełasia pabyvać tam. Stolki hadoŭ jon taksama tolki čuŭ niejkija krupinki infarmacyi. Chtości niedzie niešta raskazvaŭ.
«Usie pomniki cełyja, mahiły pranumaravanyja»
Alaksandr raskazaŭ i pra stan vajskovych mohiłak u Chojnie. Pavodle jaho słoŭ, jon prykmietna adroźnivajecca ad toj karciny, jakuju časam pakazvajuć biełaruskija dziaržaŭnyja ŚMI, raskazvajučy pra staŭleńnie da savieckich vajskovych pachavańniaŭ u Polščy.
Mužčyna naviedvaŭ mohiłki dva hady zapar i źviarnuŭ uvahu, što terytoryju dahladajuć. Na mohiłkach čysta, pomniki znachodziacca ŭ dobrym stanie. Śladoŭ paškodžańniaŭ abo vandalizmu Alaksandr nie zaŭvažyŭ.
— Usio vyhladaje vielmi dobra. Pomniki cełyja, akuratna pranumaravanyja, stajać tablički. Navat na ruskaj movie jość nievialikija tablički, ukapanyja ŭ ziamlu. Ja letaś pryjazdžaŭ, sioleta byli — usio na miescy. Nie było takoha, kab chtości farbaj abliŭ, pałamaŭ pomnik, jak heta raskazvaje prapahanda — što tam rujnujuć pomniki.
Ciapier čytajuć
Łukašenka: Ja na pieramovach z amierykancami i jeŭrapiejcami kažu: «Ja hatovy pieraharnuć staronku»31
Łukašenka: Ja na pieramovach z amierykancami i jeŭrapiejcami kažu: «Ja hatovy pieraharnuć staronku»
Nastaśsia Kaściuhova pra pazicyju Statkieviča i Cichanoŭskaj: Prapanova «dacisnuć» hučyć jak prapanova jašče pačakać niezrazumieła čaho i jak doŭha4040
Kamientary