Čamu naradžalnaść padaje značna bolš imkliva, čym čakałasia? Analiz danych vyjaviŭ niečakanuju pryčynu

Hety faktar adyhraŭ rolu i ŭ ZŠA, i ŭ Jeŭropie, i ŭ Azii.

Ilustracyjny zdymak. Krynica: AP Photo / Pavel Bednyakov

Amal va ŭsich krainach śvietu nazirajecca rezkaje źnižeńnie ŭzroŭniu naradžalnaści. Tłumačeńniaŭ hetaj źjavy mnostva, adnak śviežy analiz pakazvaje, što adna z hałoŭnych pryčyn kryjecca va ŭsio bolšaj zaležnaści ludziej ad smartfonaŭ. Z padrabiaznaściami znajomić Financial Times.

Zhodna z danymi AAN, siońnia kala 71% nasielnictva śvietu pražyvaje ŭ krainach, dzie kaeficyjent fiertylnaści nižejšy za ŭzrovień zamiaščeńnia (2,1 dziciaci na žančynu). Pryčym u 66 krainach siaredni pakazčyk ciapier bližejšy da adzinki, čym da dvojki. Heta značyć, što tam nasielnictva moža skaračacca asabliva chutka.

Biełaruś uvachodzić u śpis krain śvietu z samaj nizkaj naradžalnaściu. Pavodle danych Ministerstva achovy zdaroŭja, kolkaść narodžanych u pieršaj pałovie 2025 hoda ŭ krainie akazałasia na 10,7% mienšaj, čym u anałahičnym pieryjadzie papiaredniaha hoda. Pa infarmacyi biełaruskich navukoŭcaŭ, sumarny kaeficyjent naradžalnaści pa krainie ŭ 2024 hodzie skłaŭ 1,1, a ŭ Minsku apuściŭsia da krytyčnych 0,6.

Jak adznačaje ŭ svaim analizie dla vydańnia Financial Times viadomy žurnalist-analityk Džon Biorn-Miordak, naradžalnaść va ŭsim śviecie źnižajecca i ŭ krainach, što raźvivajucca, i ŭ tych, što tolki vychodziać na šlach madernizacyi.

U 2023 hodzie Mieksika ŭpieršyniu sastupiła ZŠA pa ŭzroŭni naradžalnaści. Padobny spad zafiksavany taksama ŭ Brazilii, Tunisie, Iranie i Šry-Łancy. Heta aznačaje, što takija krainy starejuć chutčej, čym paśpiavajuć stać bahatymi.

Tempy i maštaby hetaha spadu, jak piša Biorn-Miordak, pieraŭzychodziać usie čakańni. Jašče piać hadoŭ tamu AAN prahnazavała dla Paŭdniovaj Karei 350 tysiač naradžeńniaŭ na 2023 hod. Adnak realnaja kolkaść skłała ŭsiaho 230 tysiač — pamyłka ŭ prahnozie dasiahnuła 50%.

I heta adbyvajecca niahledziačy na toje, što i žančyny, i mužčyny ŭ mnohich krainach zajaŭlajuć: jany chacieli b mieć prykładna dvaich dziaciej. Hety repraduktyŭny razryŭ, jaki pastajanna raście, Biorn-Miordak tłumačyć našym sučasnym ładam žyćcia — u pieršuju čarhu situacyjaj na rynku žylla i ŭpłyvam smartfonaŭ.

Mienš par — mienš dziaciej

«U papiarednija dziesiacihodździ ŭzrovień naradžalnaści ŭ śviecie źnižaŭsia, tamu što ŭ par było mienš dziaciej. Siońnia hałoŭnaja pryčyna ŭ tym, što par stała mienš», — piša Biorn-Miordak.

Jon spasyłajecca na dva daśledavańni. Adno pakazvaje, što naradžalnaść u ZŠA siońnia była b vyšejšaj, čym dziesiać hadoŭ tamu, kali b kolkaść par zastavałasia niaźmiennaj. Inšaje vyjaviła, što kolkaść dziaciej, jakich naradžaje adna maci, u mnohich industryjalnych krainach zastałasia stabilnaj. Adnak kolkaść žančyn, jakija ŭ pryncypie stanoviacca maci, za apošnija 15 hadoŭ rezka skaraciłasia.

Papularny stereatyp pra toje, što naradžalnaść padaje praz žančyn, jakija vybirajuć karjeru, nie adpaviadaje rečaisnaści. Nasamreč situacyja nahadvaje «K-padobny» hrafik: u vysokaadukavanych i zamožnych płastach hramadstva pakazčyki zastajucca stabilnymi, tady jak asnoŭny spad adbyvajecca siarod ludziej ź nizkimi dachodami i ŭzroŭniem adukacyi.

Žyllovy kryzis i ekanamičnaja niapeŭnaść

U zamožnych krainach śpiecyjalisty na praciahu apošnich dziesiacihodździaŭ vinavacili ŭ demahrafičnym spadzie najpierš deficyt žylla. U ZŠA i Vialikabrytanii, naprykład, heta stała istotnaj pieraškodaj dla stvareńnia siamji.

Pavodle Biorn-Miordaka, kala pałovy padzieńnia kaeficyjenta naradžalnaści ŭ hetych krainach z 1990‑ch hadoŭ možna rastłumačyć źnižeńniem doli ŭłasnaha žylla i tym, što ŭsio bolš maładych ludziej žyvuć z baćkami. Pry adsutnaści ŭłasnaj žyłoj płoščy ludzi radziej ustupajuć u surjoznyja i tryvałyja adnosiny.

I navat kali pary mohuć dazvolić sabie asobnaje žyllo, jany ŭsio čaściej rasstajucca. U niekatorych krainach tyja, chto žyvie razam, ciapier čaściej razychodziacca, čym zavodziać dziaciej — i heta stała rezkim adchileńniem ad histaryčnaj normy.

Inšyja ekanamičnyja faktary taksama nie dajuć vyčarpalnaha tłumačeńnia, adznačaje ekśpiert.

Spad naradžalnaści adbyvajecca paŭsiul: u krainach, jakija zakranuŭ suśvietny finansavy kryzis, i ŭ tych, što jaho paźbiehli; u Zachodniaj Jeŭropie ź jaje marudnymi tempami ekanamičnaha rostu, a taksama na Blizkim Uschodzie i ŭ Paŭdniova-Uschodniaj Azii, dzie ekanomika raźvivajecca imkliva.

Šmat chto tłumačyć situacyju finansavaj nieabaronienaściu moładzi. Sapraŭdy, zaŭvažaje aŭtar, pik zarobkaŭ u maładych ludziej ciapier nadychodzić paźniej, čym u papiarednija dziesiacihodździ, a ich adnosny ekanamičny status pahoršyŭsia. Adnak heta pastupovyja pracesy, jakija nie tłumačać raptoŭnaha i rezkaha abvału naradžalnaści.

Mianiajucca i sacyjalnyja roli: siońnia dziaŭčaty značna čaściej za chłopcaŭ atrymlivajuć vyšejšuju adukacyju, i ŭ vyniku mnohija žančyny ciapier zarablajuć bolš, čym mužčyny ź nizkaj kvalifikacyjaj. Heta istotna mianiaje padychod da vybaru spadarožnika žyćcia, ale i hetyja zruchi adbyvajucca marudna i nie ŭsiudy adnolkava. Jany zanadta łakalnyja i pavolnyja, kab być pryčynaj takoha imklivaha suśvietnaha trendu.

Smartfon jak zabojca naradžalnaści

Niezadavolenyja čysta ekanamičnymi tłumačeńniami, usio bolš daśledčykaŭ razhladajuć smartfony i sacyjalnyja sietki jak klučavuju pryčynu hłabalnaha źnižeńnia naradžalnaści.

Biorn-Miordak źviartaje ŭvahu na daśledavańnie Univiersiteta Cyncynaci, jakoje pakazvaje, što ŭ ZŠA i Vialikabrytanii naradžalnaść pačała padać raniej i macniej mienavita tam, dzie pieršymi byli ŭkaraniony mabilnyja sietki 4G. Navukoŭcy śćviardžajuć: moładź u takich rehijonach pačała pravodzić mienš času adzin z adnym i bolš — u svaich hadžetach.

Takaja ž tendencyja zakranuła i inšyja krainy. Tak, u ZŠA, Vialikabrytanii i Aŭstralii pakazčyki naradžalnaści ŭ pačatku 2000‑ch zastavalisia stabilnymi, ale pačali prykmietna źnižacca paśla 2007 hoda — mienavita tady, u studzieni 2007-ha, byŭ pradstaŭleny pieršy iPhone.

U Francyi i Polščy spad pačaŭsia z 2009 hoda. U Mieksicy, Maroka i Indaniezii kolkaść naradžeńniaŭ pajšła na spad z 2012 hoda. I choć u Hanie, Nihieryi ci Sieniehale pastupovaje źnižeńnie nazirałasia i raniej, u pieryjad pamiž 2013 i 2015 hadami jano stała abvalnym.

Mienavita ŭ hetyja momanty smartfony stanavilisia masavaj źjavaj u adpaviednych krainach, na što pakazvajuć dadzienyja Google pa zapytach na spampoŭku mabilnych prahram.

Ilustracyjny zdymak. Krynica: LookByMedia

Niedachop kantaktaŭ u realnym žyćci

Tłumačeńnie prostaje: maładyja ludzi pravodziać usio mienš času razam. U Paŭdniovaj Karei, naprykład, abjom asabistych sacyjalnych kantaktaŭ siarod moładzi za 20 hadoŭ skaraciŭsia ŭdvaja. Toj, chto mienš vychodzić «u ludzi», ciažej znachodzić partniora, adznačyŭ demohraf Łajman Stoŭn u intervju Financial Times.

Akramia taho, pa słovach Stoŭna, «kali vy pravodzicie šmat času, sustrakajučysia z adnahodkami ŭ realnym žyćci, vašy patrabavańni da patencyjnaha partniora hruntujucca na realnaści. Kali ž vy bavicie čas u instahramie, vašy standarty pryviazanyja da štučnaha vobraza taho, što ličycca «narmalnym»».

Finski demohraf Anna Rotkirch zaŭvažaje, što siarod maładych ludziej, jakija najbolš aktyŭna karystajucca sacyjalnymi sietkami, čaściej nazirajucca seksualnyja razłady. Sacsietki nie tolki pahłynajuć čas, ale i prapahandujuć peŭnyja kaštoŭnaści i ład žyćcia, jakija robiać stvareńnie surjoznych, praciahłych adnosin značna bolš składanym.

Elis Evans sa Stenfardskaha ŭniviersiteta dadaje: čym bolš tradycyjnaj źjaŭlajecca kultura ŭ pytańniach hiendarnych rolaŭ, tym macniej smartfony bjuć pa naradžalnaści.

Statystyka heta paćviardžaje: na Blizkim Uschodzie i ŭ Łacinskaj Amierycy za apošniaje dziesiacihodździe zafiksavany samyja rezkija spady naradžalnaści. A niadaŭniaje daśledavańnie pakazała, što vykarystańnie sacyjalnych sietak źviazana z bolš nizkaj naradžalnaściu ŭ krainach Afryki na poŭdzień ad Sachary. Naadvarot, u Paŭdniova-Uschodniaj Azii, dzie dostup žančyn da internetu časta abmiežavany, kolkaść adzinokich ludziej zastajecca značna mienšaj.

Evans nazyvaje hetu źjavu «kulturnym skačkom» (cultural leapfrogging). Praź instahram i tyktok maładyja žančyny va ŭsim śviecie atrymlivajuć mahčymaść abychodzić tradycyjnyja aŭtarytety. Heta zavyšaje ich čakańni ad adnosin, da čaho mužčyny ŭ hetych ža krainach časta akazvajucca prosta nie hatovyja.

Daśledavańni Financial Times taksama pakazvajuć na hłyboki ideałahičny razryŭ pamiž maładymi mužčynami i žančynami, jaki ŭźnik mienavita ŭ epochu smartfonaŭ. Hety padzieł asabliva prykmietny siarod ludziej biez vyšejšaj adukacyi: u hetym asiarodździ žančyny stanoviacca bolš libieralnymi (ideałahična «sychodziać naleva»), u toj čas jak mužčyny zachoŭvajuć raniejšyja pohlady. U vyniku ŭ hetaj sacyjalnaj hrupie kolkaść par i ŭzrovień naradžalnaści litaralna abvalilisia.

Što rabić?

Jak možna pierałamać trend na źnižeńnie naradžalnaści? Dziaržaŭnyja miery, takija jak dapamoha na dziaciej, subsidavanyja dziciačyja sadki i adpačynak pa dohladzie za dziciem, nie zmahli spynić spad — choć adpaviednyja vydatki z 1980‑ch hadoŭ u raźvitych krainach pavialičylisia ŭ try razy, piša Biorn-Miordak.

Prostych rašeńniaŭ ekśpiert nie bačyć. Dziaržaŭnyja resursy abmiežavanyja, a adnych tolki ekanamičnych faktaraŭ niedastatkova dla vypraŭleńnia situacyi. Kali palityki sprabujuć stymulavać pary naradžać bolš dziaciej, jany mohuć nie traplać u sutnaść prablemy. Bo ŭsio bolš ludziej prosta nie majuć partniora.

Biezumoŭna, dastupnaje žyllo dla maładych par i ščodryja vypłaty pry naradžeńni mohuć dapamahčy. Adnak u doŭhaterminovaj pierśpiektyvie źmianić trend zmoža tolki transfarmacyja padychodaŭ da vykarystańnia ličbavych miedyja — praź źmieny ŭ kultury albo dziaržaŭnaje rehulavańnie, padsumoŭvaje Biorn-Miordak.

Kamientary da artykuła