U Vaŭkavyskim rajonie znosiać najstarejšy ŭ Biełarusi cemientny zavod
U pasiołku Krasnasielski pad Vaŭkavyskam pačali znos troch samych vysokich karpusoŭ staroha cemientnaha zavoda «Pieramoha» — najstarejšaha pradpryjemstva takoj haliny ŭ Biełarusi, piša Tochka.by.
Budynki pustujuć kala čverci stahodździa, mocna zaniadbanyja i znachodziacca ŭ avaryjnym stanie. Miascovyja žychary prapanoŭvali zachavać chacia b adzin cech i stvaryć tam muziej, ale ad hetaj idei admovilisia praź niebiaśpieku abvalvańnia.
Paśla znosu na vyzvalenaj terytoryi płoščaj 16 hiektaraŭ płanujuć stvaryć zialonuju zonu. Novych vytvorčych karpusoŭ tam budavać nie źbirajucca.
Staryja cechi ŭ centry Krasnasielskaha spynili pracu prykładna ŭ 2000 hodzie, kali vytvorčaść kančatkova sastareła. Z taho času vialikaja pramysłovaja terytoryja pastupova pieratvaryłasia ŭ zakinuty kompleks. U 2010‑ia hady budynki pačali raźbirać na cehłu i mietał. Dla mnohich žycharoŭ pasiołka zavod zastavaŭsia adnym z hałoŭnych jaho simvałaŭ i častkaj uspaminaŭ pra dziacinstva.
Načalnik adździeła kapitalnaha budaŭnictva pradpryjemstva «Krasnasielskbudmateryjały» Ihar Halecki patłumačyŭ, što rašeńnie ab znosie pryniali z praktyčnych mierkavańniaŭ. Pavodle jaho słoŭ, stvaryć muziej było b praściej, kali b usie budynki stajali pobač. Adnak staryja cechi raźmieščanyja na značnaj adlehłaści adzin ad adnaho, znachodziacca ŭ avaryjnym stanie i ŭjaŭlajuć niebiaśpieku dla ludziej.
Padrychtoŭka da demantažu pačałasia jašče ŭ 2025 hodzie: vybrali padradčyka i atrymali dazvoł Dziaržaŭnaha budaŭničaha nahladu. U krasaviku na abjekt zajechała ciažkaja technika kampanii «Ekałohija horada». Ciapier rabočyja pracujuć vachtavym mietadam, vykarystoŭvajučy husieničnyja ekskavatary z hidramołatami, kaŭšami i śpiecyjalnymi nažnicami. Na miescy masiŭnych budynkaŭ zastajucca kučy bitaha bietonu i cehły.
Budaŭničaje śmiećcie sartujuć na miescy. Mietał adpraŭlajuć na pierapracoŭku, a bieton i cehłu zdrabniajuć. Atrymanuju krošku płanujuć vykarystoŭvać dla padsypki daroh i rekultyvacyi karjeraŭ pradpryjemstva. Paśla ačystki terytoryju pieradaduć Krasnasielskamu sielvykankamu. Jana zajmaje kala 160 tysiač kvadratnych mietraŭ u miežach samoha pasiołka.
Historyja zavoda pačałasia jašče da Pieršaj suśvietnaj vajny. U 1913 hodzie miascovy pamieščyk Hienrych Mackievič razam z akcyjaniernym tavarystvam «Vałyń» pačaŭ budavać cemientny zavod na poŭdzień ad vioski Krasnaje Siało. Miesca vybrali nievypadkova: pablizu znachodzilisia bahatyja radoviščy krejdy.
14 žniŭnia 1914 hoda pradpryjemstva vypuściła pieršuju pradukcyju. Dźvie technałahičnyja linii mahli vyrablać kala 38 tysiač ton cemientu štohod. Častku pradukcyi vykarystoŭvali, u pryvatnaści, pry budaŭnictvie ŭmacavańniaŭ Hrodzienskaj krepaści.
Pačatak Pieršaj suśvietnaj vajny spyniŭ vytvorčaść. Terytoryju zaniali niamieckija vojski, jakija navat razhladali mahčymaść demantažu abo źniščeńnia cechaŭ, ale ŭ vyniku pakinuli ich niekranutymi.
U 1921—1939 hadach, kali Zachodniaja Biełaruś uvachodziła ŭ skład Polščy, zavod madernizavali i pierajmienavali ŭ «Vysoku». Paśla dałučeńnia zachodniebiełaruskich ziamiel da BSSR u 1939 hodzie pradpryjemstva nacyjanalizavali.
Padčas Druhoj suśvietnaj vajny zavod mocna paciarpieŭ. Adnak užo paśla vyzvaleńnia pasiołka ŭ 1944 hodzie jaho pačali adnaŭlać. 14 listapada taho ž hoda pradpryjemstva znoŭ vypuściła cemient. U 1945 hodzie jamu dali nazvu «Pieramoha».
U paślavajennyja dziesiacihodździ zavod pastajanna rekanstrujavali i pašyrali: budavali novyja piečy, cechi pamołu, drabilnyja adździaleńni i pyłaŭłoŭnyja ŭstanoŭki. Da pačatku 1960‑ch hadoŭ mahutnaść pradpryjemstva vyrasła prykładna da 630 tysiač ton cemientu ŭ hod.
Cemient z Krasnasielskaha vykarystoŭvali na bujnych budaŭničych abjektach u roznych rehijonach SSSR i inšych krainach. Siarod ich — Brackaja HES, Astankinskaja televieža, Asuanskaja płacina ŭ Jehipcie i startavyja placoŭki kasmadroma Bajkanur.
U 1970‑ia hady na bazie zavoda stvaryli vytvorčaje abjadnańnie «Vaŭkavyskcemientnašyfier». Akramia cemientu, tut vypuskali šyfier i vapnu.
Da kanca 1980‑ch hadoŭ staroje abstalavańnie i vytvorčyja pamiaškańni maralna i fizična sastareli. Tamu pobač vyrašyli pabudavać novy sučasny zavod. Na miažy 1990‑ch i 2000‑ch hadoŭ histaryčnyja cechi kančatkova spynili pracu. Pobač uźnik novy vytvorčy kompleks «Krasnasielskbudmateryjały», jaki ciapier vypuskaje bolš za 1,5 miljona ton cemientu ŭ hod, a taksama budaŭničyja błoki, vapnu i suchija sumiesi.
U śniežni 2021 hoda aktyvisty i hramadskija inicyjatyvy prapanavali ŭklučyć histaryčnyja karpusy zavoda ŭ Dziaržaŭny śpis historyka-kulturnych kaštoŭnaściaŭ. Adnak 21 śniežnia 2021‑ha členy Hrodzienskaj abłasnoj rady pa pytańniach spadčyny ahledzieli budynki, sustrelisia z pradstaŭnikom ułaśnika i vyrašyli nie padtrymlivać hetuju prapanovu. U vyniku zachavać stary zavod jak pomnik pramysłovaj spadčyny nie ŭdałosia.
Ciapier čytajuć
KDB zapuściŭ novy bot u telehramie dla viarboŭki biełarusaŭ za miažoj. Prapanujuć rasklejvać ulotki, fatahrafavać abjekty i «niešta inšaje»9
Kamientary