11 niedepresiŭnych knih biełaruskaj litaratury, jakija rajać pračytać. Bolšaść ź ich — sučasnych aŭtaraŭ
Paprasili kulturołaha, vydaŭca, litaratara i kultavuju nastaŭnicu Liceja BDU paraić, što varta pačytać, kab ahulnaja mlavaść i abyjakavaść da žyćcia nie prahresavali.
Hetyja knihi čarhovy raz dakazvajuć, što biellit — nie tolki pra sumnaje.
Voś jakija knihi raić kulturołah Maksim Žbankoŭ
«Chrystos pryziamliŭsia ŭ Harodni» Uładzimira Karatkieviča
Fiłasofski raman-prypavieść, dziejańnie jakoha adbyvajecca ŭ Biełarusi XVI stahodździa na fonie hoładu, pakut i nabiehaŭ čužyncaŭ. Nadzieju ludziam niečakana daje badziažny akcior Juraś Bratčyk, jaki źjaŭlajecca pierad narodam u vobrazie Chrysta.
— Uzornyja pop-kulturnyja ŭvodziny ŭ biełaruskaść. Chryścijanski apokryf napałam z avanturnym ramanam.
«Jopyty dvuch maładych nieludziaŭ» Siroški Pistončyka
Samvydataŭski zbornik trasiankamoŭnych apaviadańniaŭ ad biełaruskaha błohiera i piśmieńnika. Tvory stali sapraŭdnaj kulturnaj źjavaj u biełaruskaj andehraŭndnaj litaratury kanca 2000-ch, dziakujučy poŭnamu ihnaravańniu pravił i aktyŭnamu vykarystańniu nienarmatyŭnaj leksiki.
— Vybuchovaja pank-proza bieraściejskaha raźlivu. Trasianka na poŭnuju moc jak śviata pryŭkrasnaha vierbalnaha chulihanstva kolišniaj novaj hienieracyi.
«Zabyť v električkie» Siarhieja Kraŭčanki
Kniha ese i paetyčnych minijaciur biełaruskaha muzyki, viadomaha pa prajektach Port Mone, Polyn i SK.EIN, a taksama architektara i aŭtara Siarhieja Kraŭčanki. Zamaloŭki ŭ joj možna čytać jak u nadrukavanaj paśladoŭnaści, tak i vypadkovym čynam.
— Vajb niazmušanaj pryhažości isnavańnia. Pobytavaja paetyka, pamnožanaja na rokienrolny styl adčuvańnia žyćcia i admysłovuju muzyku pramaŭleńnia.
«Hamburhski rachunak» Alhierda Bachareviča
Zbornik ese, jaki časta prezientujuć jak subjektyŭny pohlad piśmieńnika na biełaruskuju litaraturnuju kłasiku. Tut vam i Husoŭski, i Ciotka, i Bykaŭ z Kupałam. Dastałasia ŭsim.
— Dźvie abojmy ŭ śpinu aficyjnamu biellitu. Bacharevič adpalvaje pa-darosłamu i ładzić žorstkuju pierazahruzku litaraturnaha kanona. Zastajecca niašmat. A moža, tak i treba?
Voś jakija knihi raić redaktarka i vydaviec Gutenberg Publisher Valancina Andrejeva
«Mastak i parabki» Viktara Karamazava
Raman pra rasijskaha mastaka Mikałaja Nieŭrava, jaki ŭ pošukach natchnieńnia i madelaŭ dla svaich karcin pierajazdžaje sa stalicy Rasijskaj impieryi ŭ biełaruskuju viosku. Dziejańni razvaročvajucca ŭ XIX stahodździ, ale tekst aktualny dla luboha času.
— Sam tekst — jak žyvapis, a ideja ramana hłybokaja i niaśpiešnaja: jak zachavać tvorčuju niezaležnaść u lubych umovach.
«Pa toj bok» Zarasłavy Kaminskaj
Siužet knihi zakručvajecca vakoł zahadkavaha źniknieńnia adnoj ź siabrovak i jaho rasśledavańnia. Pry hetym šukać jaje pryjdziecca ŭ śviecie, dzie damaviki, zamovy i abarončyja rytuały — heta norma. Zrešty, biełarusam sapraŭdy nikudy biez rytualnych i pahanskich štučak. U centry ŭsiaho — narodnyja rytualnyja lalki, jakija ŭ našaj kultury nie tolki słužać abiarehami, ale i instrumientam čornaj mahii.
— Niesumniennaja ŭdača biełaruskaj litaratury, mistyčny i sučasny raman. Składana adarvacca, nadoŭha zastajecca žadańnie viartacca dumkami i samoj sabie kazać «dyk voś čamu!»
«Pientakvantar» Arcioma Šukanava
Debiutny maštabny postkibierpank-raman biełaruskaha piśmieńnika i prahramista Arcioma Šukanava, jaki pisaŭsia na praciahu 10 hadoŭ. Vydatny prykład taho, što na biełaruskaj movie možna i treba pisać pra ŭsio — u tym liku pra štučny intelekt, kaśmičnyja baržy i chareakahnityŭnyja jadry.
— Vizijanierskaja fantastyka, adnačasova davoli prostaja, pry tym hłybokaja i z techničnaha boku biezdakornaja.
Voś jakija knihi raić paet i pierakładčyk Andrej Chadanovič
«Zabojstva na vulicy Makajonka» Kloka Štučnaha
U biełaruskaj litaraturnaj prastory detektyŭ — nie takaja ŭžo častaja źjava. A tut u kampanii idzie jašče i niebanalny siužet z humaram. Zahadkavaje zabojstva biarecca razhadvać staličny kłan Piśmiennych — sumnieŭny ranćje i bieznadziejny chałaściak Jakub Piśmienny i jaho pranyrlivy kansiljery Arkadź Tabibułajeŭ…
— Viasiołaja litaraturnaja mistyfikacyja z horkim paślasmakam. Detektyŭnaja historyja ad tajamničaha aŭtara (ci aŭtarki) Kloka Štučnaha. Raman prasiaknuty luboŭju da Minska i simpatyčnych, ekscentryčnych haradskich varjataŭ. Jakimi, pa vialikim rachunku, jość my ŭsie. Šmat čornaha humaru, časam vielmi śmiešnaha. Čaho varty vobraz babuli, jakaja zrabiłasia pryvidam i viedaje ŭsie schavanyja adkazy, ale ciapier moža razmaŭlać tolki palityčnymi łozunhami ź biełaruskich pratestavych maršaŭ 2020‑ha hoda, tamu zrazumieć jaje amal niemahčyma. Čym nie hrupavy partret usich nas?
«Nastupny prypynak — śmierć» Kamiły Cień
Niahledziačy na takuju nazvu, unutry kniha nie prasiaknutaja śmierciu naskroź, jak mahło b padumacca. Padziei tut razhortvajucca ŭ Minsku, u parku 50‑hodździa Kastryčnika, i ŭ ich vielmi šmat pachaŭ minskaha mietro, hrukatu staličnych tramvajaŭ i žyćciovych razmoŭ prostych biełarusaŭ, jakija sutykajucca ź niaprostymi zahadkami.
— Jašče adna jaskravaja litaraturnaja mistyfikacyja sa schavanym aŭtarstvam. Novyja detektyŭnyja pryhody prostaj i niaprostaj minskaj kantralorki, kiemlivaj Zinaidy Jurjeŭny, jakaja paśpieła palubicca biełaruskim čytačam i čytačkam. Ź cikavaj haradskoj trasiankaj, z kryminalnymi zahadkami, jakija niaźmienna razhadvajucca, tak što dabro «abiazacielna pabiaždžajet» zło — i palityka tut amal ni pry čym (choć i joj znachodzicca miesca, u internet-razmovach zakonapasłuchmianaj mamy z synam-emihrantam).
«Pieramiena miescaŭ» Juhasi Kalady
«U novym ciahniku, jaki rušyć ź Miensku ŭ Homiel, mianiajucca miescami dźvie pasažyrki, Albina i Mania. Nastupny dzień prynosić žachlivuju navinu: jany pamianialisia nie tolki miescami, ale i ciełami» — z takoj zavaruškaj na samym pačatku sumna być nie moža.
— Pryhodnicki raman z padvojnym dnom. Za banalnym, jak by žyŭcom uziatym z Halivudu siužetnym chodam, chavajecca šerah adviečnych fiłasofskich i aktualnych palityčnych pytańniaŭ. Niejmavierny źbieh abstavin nie prosta «mianiaje ciełami» dźviuch hieraiń, ale i prymušaje sustrecca dźvie Biełarusi, jakija raniej adna adnu ihnaravali i va ŭpor nie bačyli. Jak nie dać kančatkova padzialić biełaruskaje hramadstva? Juhasia prapanoŭvaje svoj recept.
A voś što raić litaraturaznaŭca, pierakładčyca i kultavaja nastaŭnica Liceja BDU Maryna Kazłoŭskaja
«Ciahnik da Poznania» Alaksieja Pravałockaha
Zbornik z 50 historyj i ese piśmieńnika i byłoha vykładčyka Alaksieja Pravałockaha, pryśviečany dośviedu emihracyi, apisańnie jakoha nie zrobić vam baluča. Kniha stała pieramožcam konkursu rukapisaŭ «Šufladka-2024» u naminacyi «non-fikšn».
— Pytańnie pra žanr hetaj knihi mianie jak litaraturaznaŭcu, napeŭna, pastaviła b u tupik. «Ciahnik da Poznania» — 50 tekstaŭ, źviazanych vobrazam apaviadalnika. Abrazkoŭ? Nievialikich apaviadańniaŭ? Impresij? Ciažka skazać. Heta kniha, napisanaja emihrantam biez «katalickaha pašparta», jaki pavoli vučycca žyć u novaj krainie, prysłuchoŭvajecca da jaje hukaŭ, pachaŭ, koleraŭ z žadańniem zrazumieć siabie ŭ novych abstavinach i ludziej vakoł. Kali nie daviedacca ich historyju, to prydumać, jakoj jana mahła b być. Ubačyć charastvo momantu i pryhažość (ci nie pryhažość) čałavieka ŭ im. U aŭtara heta vielmi dobra atrymlivajecca. Zapavolvacca, spyniać imhnieńnie i suzirać charastvo navat u niepryhožyja časy.
Biełaruski art-chaus dla tych, chto šukaje dzenu ŭ navakolnym chaosie. Litaraturnaja miedytacyja, jakaja vyvodzić čytača pa-za miežy traŭmy, straty i niapeŭnaści.
A što b vy paraili pačytać ź biełaruskaj litaratury, kab nie sumna i z pačućciom uzrušanaści i natchnieńnia paśla?
Pišycie ŭ kamientarach pra svaje adkryćci, a my, mahčyma, aformim ź ich druhuju častku rekamiendacyj.
Ciapier čytajuć
Cichanoŭski: Cichanoŭskaj možna było ŭ 2020‑m nie pabajacca turmy. I, moža, u biełarusaŭ byŭ by šaniec115
Kamientary