Kreŭski zamak raskryŭ hałoŭnuju tajamnicu: znajšli ŭvachod u ciamnicu, dzie zadušyli Kiejstuta
Maštabnyja restaŭracyjnyja raboty ŭ Kreŭskim zamku iduć nie pieršy hod. Vydańnie Times.by pahladzieła, jakija adkryćci zrabili navukoŭcy ŭ hetym siezonie.
Pieršy kamienny zamak u Vialikim Kniastvie Litoŭskim, chutčej za ŭsio, byŭ pabudavany tut, u Krevie.
Mienavita ŭ Kreŭskim zamku 14 žniŭnia 1385 hoda była padpisanaja znakamitaja Kreŭskaja unija — sajuznaja damova, jakaja źmianiła chod palityčnaj historyi va Uschodniaj Jeŭropie.
Ciapier Kreva — heta nievialikaje miastečka na zachadzie Biełarusi ź vielizarnym turystyčnym patencyjałam. Nie dziva, što paśla Mira i Niaśviža, jakija stali papularnymi kirunkami dla padarožžaŭ, u Biełarusi raspačali i rekanstrukcyju Kreŭskaha zamka.
U siaredniaviečnaj ćviardyni poŭnym chodam iduć daśledčyja raboty. Archieołahi vyvučajuć abarončy roŭ pierad zamkam i praciahvajuć raboty ŭ Kniaskaj viežy.
Historyki daśledujuć unutrany pierymietr danžona, dzie možna ŭbačyć tunel, jaki išoŭ unutry ściany zamka sa schodami. U samaj hłybini jaho bačna hatyčnaja arka, a za joj uvachod na samy nižni jarus viežy.
Vieža Kiejstuta
Kancepcyja kansiervacyi ścien zamka praduhledžvaje poŭnuju rekanstrukcyju, heta značyć adnaŭleńnie danžona.
«Danžon — heta hałoŭnaja vieža Kreŭskaha zamka. Unizie ŭvachodu ŭ jaje nie było. Pieramiaščeńnie adbyvałasia tolki praz unutranyja halerei ŭ ścienach», — raskazvaje viadučy navukovy supracoŭnik adździeła historyi Biełarusi IX—XVIII stahodździaŭ i archieahrafii Instytuta historyi Aleh Dziarnovič.
Pašyranaje nazvańnie kreŭskaha danžona — Kniaskaja vieža, ale mnohija nazyvajuć jaje viežaj Kiejstuta. Reč u tym, što pavodle letapisnaj tradycyi mienavita ŭ Kreŭskim zamku adbyłasia dramatyčnaja padzieja ŭ našaj historyi — zahinuŭ vialiki kniaź litoŭski Kiejstut.
Kab zrazumieć histaryčny siužet, jaki skłaŭsia vakoł fihur Kiejstuta i jaho syna — vialikaha kniazia litoŭskaha Vitaŭta, Aleh Dziarnovič pryvioŭ niekalki faktaŭ.
U VKL u pačatkovy pieryjad była davoli archaičnaja palityčnaja sistema, raskazaŭ jon. U našym rehijonie było dva varyjanty pieradačy ŭłady — rymski i varvarski. U pieršym vypadku ŭłada pierachodziła ad baćki da syna, a ŭ druhim raźmiarkoŭvałasia pamiž bratami.
«Heta tłumačyć, čamu palityčnaja sistema Vialikaha Kniastva Litoŭskaha była takoj niestabilnaj. Tamu, kali pamior vialiki kniaź litoŭski Alhierd, pieršym siarod kniazioŭ byŭ jahony brat Kiejstut. Ale ŭ novych realijach ŭłada pavinna była pierajści da syna Alhierda — kniazia Jahajły», — praciahvaje historyk.
U vyniku supraćstajańnie tradycyj i novych pravił pierajemnaści ŭłady pryviało da kanfliktu pamiž Kiejstutam i Jahajłam. Pieršym byŭ uziaty ŭ pałon Jahajła pa darozie ŭ Vilniu, ale jamu ŭdałosia vyzvalicca. Paśla hetaha jon zmoh zachapić svajho dziadźku Kiejstuta i stryječnaha brata Vitaŭta, jakich jon źmiaściŭ u Kreŭskim zamku.
U chronikach havorycca, što Kiejstut byŭ źniavoleny ŭ viežy, a Vitaŭt — u pakojach.
«My možam interpretavać hetuju źviestku, viedajučy tapahrafiju Kreŭskaha zamka. Heta, viadoma, viersija, ale jana pabudavanaja na peŭnaj arhumientacyi», — ličyć śpiecyjalist.
Vitaŭt utrymlivaŭsia ŭ adnym ź vierchnich jarusaŭ, tamu što viadoma, što jamu ŭdałosia ŭciačy, — imavierna, jon zmoh spuścicca praz bajavuju halereju. Kiejstuta ŭtrymlivali ŭ stražejšych umovach, tamu što pretendentam na ŭładu ličyŭsia mienavita jon.
«Chutčej za ŭsio, Kiejstut byŭ źniavoleny na hetym cokalnym jarusie, uvachod u jaki my i bačym zaraz. Dla nas heta pamiaškańnie maje miemaryjalnaje značeńnie, bo, kali vieryć letapisam, heta mienavita toje miesca, dzie jon byŭ zadušany», — raskazvaje Aleh Dziarnovič.
Pavodle słoŭ historyka, na cokalnym paviersie viežy zachoŭvałasia zbroja harnizona Kreŭskaha zamka.
Padčas papiarednich raskopak u 2012 hodzie ŭ Kniaskaj viežy byŭ zakładzieny archieałahičny šurf — probny hłyboki raskop.
U chodzie daśledavańniaŭ była znojdziena kuča abpalenych arbaletnych bałtoŭ. Nakaniečniki lažali ŭ adnym miescy vielmi kampaktna.
Freski Kreŭskaha zamka chočuć adnavić z dapamohaj ŠI
Zavały ŭ Kniaskaj viežy jašče treba razabrać. Pavodle najaŭnych źviestak, tut byli sklapieńni, raśpisanyja freskami, i hetyja znachodki vielmi važnyja dla historyi.
Paśla manholskaha našeścia na ŭschodzie Rusi pierastali pisać freski — adbyŭsia kulturny rehres. Tradycyja zachavałasia tolki ŭ Noŭharadzie i Pskovie. A Kreŭski zamak — heta jarki prykład rośpisu ścien freskami ŭ XIV stahodździ.
Aleh Dziarnovič nahadaŭ, što druhoj žonkaj Alhierda była Uljana Ćviarskaja. Ź joj u zamak mahła pryjechać cełaja arciel majstroŭ, jakaja i raśpisała hatyčny zamak vizantyjskimi freskami, što dało nam dziŭny sintez kultur.
Paśla taho jak zamak mocna paciarpieŭ ad napadu kniazia Śvidryhajły ŭ 1433 hodzie, sklapieńni, raśpisanyja freskami, abvalilisia ŭsiaredzinu viežy. Ciapier, kab ich adnavić, treba budzie ŭsie frahmienty, znojdzienyja ŭ chodzie raskopak, adskanavać. Mahčyma, ich udasca adnavić z vykarystańniem štučnaha intelektu, jaki zmoža sabrać ich, jak pazły.
Dźvie tysiačy frahmientaŭ fresak siońnia zachoŭvajucca ŭ fondach Hrodzienskaha muzieja historyi relihii. U Nacyjanalnaj akademii navuk — taksama kala dźviuch tysiač frahmientaŭ rośpisu. Ciapier z-pad zavałaŭ treba budzie dastać jašče niekalki tysiač takich elemientaŭ tynkoŭki.
Paśla šturmu zamka vojskami kniazia Śvidryhajły Kniaskuju viežu adnavili, ale zavał ź niekalkich jarusaŭ užo nie raźbirali, i padvalny pavierch akazaŭsia pachavanym pad im.
Kniaskaja rezidencyja i roŭ Kreŭskaha zamka
Dadatkovym paćviardžeńniem taho faktu, što ŭ Kreŭskim zamku jak vialikakniaskaj rezidencyi pastajanna žyli, słužać znachodki kafli. Raspaŭsiudžvańnie piečaŭ z kaflaj u XIV stahodździ na našaj terytoryi zrabiła mahčymym žyćcio ŭ kamiennych pamiaškańniach, tłumačyć Aleh Dziarnovič.
U hetym siezonie ŭ chodzie archieałahičnych raskopak kala muroŭ zamka byli zroblenyja i inšyja važnyja adkryćci.
Prajekciroŭščyki i restaŭratary stavili zadaču znajści ślady staražytnaha abarončaha rova, bo pavodle prajekta restaŭracyi praduhledžvajecca adnaŭleńnie vodnaj sistemy z paŭnočnaha i zachodniaha bakoŭ krepaści.
U chodzie daśledavańnia vyśvietliłasia, što ściana zamka staić na nasypanaj piasčanaj dziunie, tamu padmurak pierad rovam niehłyboki i tut niama padvałaŭ. U niekatorych častkach zamka padmurak dasiahaje 4,5 m, a kala Kniažackaj viežy jon idzie na hłybiniu ŭsiaho ŭ 1 m.
«Pieršaje mini-adkryćcio, jakoje było zroblena: my zrazumieli, što dziuna nasypanaja. U vierchnich płastach hetaha žoŭtaha piasku znajšli raźbity harščok XIV stahodździa, jaki naležaŭ budaŭnikam Kreŭskaha zamka», — praciahvaje historyk.
Padčas raskopak rova archieołahi vyjšli na staražytny haryzont budaŭnictva ŭmacavańniaŭ. Była znojdziena vialikaja kolkaść bitaj cehły i hatyčnaj dachoŭki XIV stahodździa.
Vyśvietliłasia, što roŭ adstupaŭ ad ściany na 2 m, ale pakul niezrazumieła, jakoj šyryni jon byŭ. Roŭ stvaraŭ vialikuju abvodnienuju prastoru pierad zamkam. Tamu pierad hałoŭnymi bramami byŭ padjomny draŭlany most, jaki budzie adnoŭleny ŭ chodzie restaŭracyi.
U minułym siezonie znajšli treciuju bramu Kreŭskaha zamka. Asnoŭnyja bramy byli raźmieščanyja vysoka nad uzroŭniem ziamli i mieli masty.
«Mienavita tut praź nizkuju bramu i prarvaŭsia ŭ krepaść Śvidryhajła. Heta byŭ kaniec listapada 1433 hoda, i, chutčej za ŭsio, vada z hruntam užo zamierźli», — miarkuje Aleh Dziarnovič.
U chodzie rabot pa kansiervacyi ścien vyśvietliłasia, što na hetym učastku nie było zabutoŭki. Byŭ znojdzieny paŭkruhły vystup padmurka, jaki vychodzić za pierymietr ściany. Ananałahičnaja kanstrukcyja była znojdziena ŭ Lidskim zamku.
«U hetym miescy vada padstupała da samaj ściany, tamu zabramje i było vyniesiena va ŭnutrany pierymietr. Tut my znajšli i nievialikuju nišu dla zamkavych krataŭ, jakija apuskalisia ŭžo za bramaj», — źviartaje ŭvahu historyk.
Znojdzieny padmurak zamkavaha mosta
U hetym hodzie na terytoryi zamka było zakładziena niekalki tranšej i raskopaŭ. Va ŭnutranym dvary kala druhoj bramy było zroblena važnaje adkryćcio. Archieołahi znajšli padmurki zamkavaha mosta.
«Małaja brama Kreŭskaha zamka znachodzicca davoli vysoka nad uzroŭniem ziamli. Heta značyć, što tut byli źniešni i ŭnutrany most, jaki byŭ pierakinuty praz zamkavuju sažałku», — raskazvaje Aleh Dziarnovič.
Unutryzamkavaja sažałka źbirała lišniuju vadu, asušajučy inšyja ŭčastki ŭnutry pierymietra abarončych ścien. Častka mosta cieraz sažałku była, mabyć, padjomnaj. Sam most byŭ draŭlanym, tamu što ŭ padmurku byli znojdzienyja adtuliny dla palaŭ.
Apošnija adkryćci całkam źmianiajuć ujaŭleńnie navukoŭcaŭ pra Kreŭski zamak. Raniej było mierkavańnie, što jon moh być folkburham, heta značyć krepaściu, dzie ŭ vypadku napadu chavałasia miascovaje nasielnictva sa svajoj majomaściu.
Ciapier pieravažaje ideja, što ŭ Krevie raźmiaščałasia rezidencyja kniazioŭ, što paćviardžajecca elemientami elitarnaj pałacavaj kultury, jakaja tut była, naprykład freskami. Praktyčna ŭsia prastora ŭzdoŭž ścien była zabudavanaja budynkami na kamiennych padmurkach. Tut raźmiaščalisia i kazarmy, dzie žyŭ harnizon.
«Siońnia my pieražyvajem adzin z samych aktyŭnych etapaŭ restaŭracyi i vyvučeńnia Kreŭskaha zamka, jaki pačaŭsia ŭ 2017 hodzie. Za hety čas zakansiervavanyja byli Kniaskaja vieža i ŭsie čatyry ściany», — akcentuje ŭvahu śpiecyjalist.
Pavodle jaho słoŭ, nastupnym važnym etapam u rekanstrukcyi stanie stvareńnie muzieja ŭ viežy Kiejstuta. Usie raboty ŭ Kreŭskim zamku finansujucca ź dziaržaŭnaha biudžetu.
«Pa datach składana skazać, ale spadziajusia, pry naležnym finansavańni, moža, praz 5—7 hadoŭ ja vas zaprašu siudy. I my spuścimsia na cokalny jarus i pahladzim na miesca, dzie siadzieŭ u źniavoleńni Kiejstut užo ŭ adrestaŭravanym danžonie», — padsumoŭvaje historyk.
U Kreŭskim zamku buduć stvarać muziej
Mahčyma, mienavita tut była viaźnica Kiejstuta. Archieołah pryadkryvaje sakrety Kreŭskaha zamka
Padčas raskopak u Kreŭskim zamku vyjavili cikavuju asablivaść padmurka
Archieołahi paćvierdzili: U Kreŭskaha zamka była treciaja vieža
U Minkulcie raskazali pra dalejšyja płany restaŭracyi i ŭznaŭleńnia Kreŭskaha i Halšanskaha zamkaŭ
«Małaja brama budzie vielmi cikavaj i adekvatnaj». Archieołahi padvodziać vyniki sioletnich raskopak na Kreŭskim zamku i strojać płany na nastupny siezon
Ciapier čytajuć
Cichanoŭski: Cichanoŭskaj možna było ŭ 2020‑m nie pabajacca turmy. I, moža, u biełarusaŭ byŭ by šaniec104
Kamientary