Biełaruski pašpartny centr vydaŭ 600 pašpartoŭ Novaj Biełarusi i rychtuje dystancyjny zbor bijamietryi. Adnak pryznańnie dakumienta na ŭzroŭni dziaržaŭnaha małavierahodnaje, skazaŭ «Biełsatu» staršy daradca Śviatłany Cichanoŭskaj Franak Viačorka.
Ciapier idzie praca nad tym, kab zamiežnyja ŭstanovy prymali «pašpart Novaj Biełarusi» jak dadatkovaje paćviardžeńnie asoby pry lehalizacyi za miažoj.
Chto idzie pa «pašparty Novaj Biełarusi»
«Biełaruski pašpartny centr» transfarmavaŭsia za apošni hod, pravioŭ aptymizacyju, raspavioŭ hałoŭny daradca Śviatłany Cichanoŭskaj Franak Viačorka. Źmianiłasia prysutnaść u Litvie i ŭ cełym dziejnaść stała bolš decentralizavanaj: źjavilisia novyja punkty zboru bijamietryčnych danych u Polščy, Ukrainie, Litvie i ZŠA i vyjaznyja siesii ŭ inšyja krainy ES.
Stanam na vierasień 2026 hoda było vydadzienyja 600 dakumientaŭ, bolš za 60 zajavak u apracoŭcy.
Pryjom zajavak na atrymańnie pašparta Novaj Biełarusi startavaŭ u kancy studzienia 2025 hoda, sami pašparty stali vydavać praź niekalki miesiacaŭ.
«Pašparty zvyčajna atrymlivajuć ludzi, u jakich jość składanaści z dakumientami: termin dziejańnia tradycyjnych biełaruskich pašpartoŭ užo skončyŭsia, i heta zdajecca dla ich adzinym rašeńniem», — patłumačyŭ Viačorka popyt na dakumient.
Pavodle daradcy Cichanoŭskaj, asabliva zapatrabavanym «pašpart Novaj Biełarusi» moža być u krainach, dzie niama rašeńnia i praktyki vydačy pašpartoŭ zamiežnika ci darožnych dakumientaŭ.
Viačorka zajaviŭ, što jość vypadki, kali «pašpart Novaj Biełarusi» dapamahaŭ u pobytavych spravach i dziaržaŭnyja orhany ŭ roznych krainach išli nasustrač, prymali jaho jak paśviedčańnie asoby. Palityk padkreśliŭ: samaje važnaje pry takich zvarotach — paznačać, što heta nie pašpart dziaržavy i jon nie maje aficyjnaha pryznańnia. Miažu pierasiakać z takim dakumientam nielha.
Pašpartny centr prajšoŭ niekalki pravierak biaśpieki
Pavodle Viačorki, u Biełaruskaha pašpartnaha centru byli niekalki pravierak, jakija nie pakazali ŭciečki ci ryzykaŭ biaśpieki.
Jon adznačyŭ: paśla taho jak asoba prajšła vieryfikacyju i zdała bijamietryju, danyja zachoŭvajucca ŭ zašyfravanym vyhladzie. «Biez kodaŭ i samoha dakumienta niama mahčymaści atrymać da ich dostup — ni ŭ nas, ni ŭ režymu. Tolki toj, chto atrymaŭ dakumient, budzie mieć dostup da svajoj elektronnaj kartki», — śćvierdziŭ Viačorka.
Da bazy atrymalnikaŭ pašpartoŭ nie majuć dostupu ni supracoŭniki pašpartnaha centra, ni pradstaŭniki Abjadnanaha pierachodnaha kabinieta ci Ofisa Cichanoŭskaj, dadaŭ jon.
Ofis damahajecca aficyjnaha pryznańnia dakumienta, ale nie jak pašparta
Praces pryznańnia «pašparta Novaj Biełarusi» — sapraŭdy składany, bo takich precedentaŭ nie było, skazaŭ Viačorka.
Pavodle jaho, pryjarytet pieramovaŭ Ofisa Cichanoŭskaj u roznych krainach — pryznańnie praterminavanych dziaržaŭnych biełaruskich pašpartoŭ i vydačy t.zv. «pašpartoŭ zamiežnika» ci «padarožnych dakumientaŭ». I tolki na trecim miescy prasoŭvańnie «pašparta Novaj Biełarusi», jaki moh by być univiersalnym i doŭhaterminovym rašeńniem.
«My ŭsio roŭna budziem dabivacca mižnarodnaha pryznańnia», — padkreśliŭ Viačorka.
Tak, z udziełam ekśpiertaŭ u halinie identyfikacyjnych dakumientaŭ byŭ praviedzieny analiz pierśpiektyŭ i padrychtavany prajekt darožnaj karty dla mižnarodnaha pryznańnia dakumienta.
Ale Viačorka pryznaŭ, što ŭ jakaści dziaržaŭnaha pašparta prajści praceduru dakumienta małavierahodna:
«Jość vypracavanaja sistema AAN, u jakoj tolki dziaržavy mohuć vydavać pašparty. My pracujem nad pryznańniem «pašparta Novaj Biełarusi» jak dadatkovaha dakumienta. U kožnaj krainie dla hetaha roznyja pracedury, na jeŭrapiejskim uzroŭni heta nie centralizavana. Dzieści jon moža być dadatkovym dakumientam da dazvołu na žycharstva. Dzieści my b chacieli, kab jon byŭ dadatkovym dakumientam pry padaŭžeńni dazvołu na žycharstva, kali ŭ ludziej praterminavanyja pašparty».
Pieramovy pra heta Ofis Cichanoŭskaj vioŭ i va Ukrainie. Dakumient moh by «być rašeńniem dla tych, chto zastaŭsia bieź dziejnych pašpartoŭ abo zhubiŭ ich, jość takija kiejsy», adznačyŭ Viačorka.
«U Złučanych Štatach pačałasia vydača, i ludzi patencyjna mohuć jaho dadavać, paznačajučy status dakumienta: niepryznany, ale taki, jaki vieryfikuje ich asobu», — dadaŭ palityk.
Kolkaść piarojdzie ŭ jakaść?
Praces pryznańnia dakumienta moža być vielmi doŭhim, ale «kali nie budzie inšaha, lepšaha rašeńnia na ŭzroŭni Jeŭrapiejskaha Sajuza ci AAN, mahčyma, hety varyjant stanie adzinym vychadam ź situacyi», ličyć Viačorka.
«Na žal, ciapierašniaje mižnarodnaje prava nie daje jasnaha miechanizmu. My znachodzimsia ŭ šeraj zonie: dakumient maje niajasny status, i vielmi mnohaje zaležyć ad ustanovy, da jakoj ludzi źviartajucca. Vykarystańnie dakumienta i najaŭnaść nie źjaŭlajucca złačynstvam, kali vy nie padmanvajecie ludziej, kažučy, što heta sapraŭdny pašpart. Prymać jaho ci nie — rašeńnie instytucyi, da jakoj asoba źviarnułasia z hetym dakumientam. Jon nie źjaŭlajecca kopijaj pašparta Respubliki Biełaruś», — adznačyŭ palityk.
Viačorka nie vyklučaje, što čym bolš ludziej atrymaje pašparty, tym bolš budzie matyvacyi ŭ mižnarodnych instytucyjaŭ i krainaŭ dumać pra jaho pryznańnie.
Elektronny zbor bijamietryi i vychad na samaakupnaść
U bližejšych płanach pašpartnaha centra — arhanizacyja elektronnaha zboru bijamietryi, jakaja nie budzie patrabavać fizičnaj prysutnaści čałavieka. «Ciapierašnija technałohii dazvalajuć heta zrabić. Kali atrymajecca, našmat bolš ludziej zmohuć padavać zajavy na dakumienty i atrymlivać ich», — miarkuje Viačorka.
Taksama ŭ Ofisie Cichanoŭskaj płanujuć dalej aptymizavać vydatki i vyvieści «pašpart Novaj Biełarusi na samaakupnaść».
«Prajekt byŭ stvorany i zapuščany za pryvatnyja metavyja srodki. Heta nie padtrymka demakratyčnaj ci hramadzianskaj supolnaści, heta była adrasnaja dapamoha. Ciapier samaje važnaje — vyjści na samaakupnaść, kab nie było dadatkovych vydatkaŭ», — padkreśliŭ Viačorka.
Pavodle jaho, siońnia ŭnioski, jakija ludzi płaciać za atrymańnie dakumienta, iduć na absłuhoŭvańnie pašparta, padtrymańnie ličbavaj infrastruktury i sistemy vieryfikacyi. Ciapierašni košt u 97 jeŭra Viačorka nazyvaje minimalnym i pryznaje, što źnizić jaho mała mahčyma, chiba što za košt elektronnaha zboru bijamietryi.
Aproč taho, siarod zadačaŭ — zjaŭleńnie novych punktaŭ zdačy bijamietryi i dałučeńnie da prasoŭvańnia dakumienta novych mižnarodnych ekśpiertaŭ. Na siońnia ŭžo jość puł prafiesijanałaŭ, jakija dapamahajuć u hetym biaspłatna, kaža daradca Cichanoŭskaj.
«Hety pašpart umacoŭvaje subjektnaść biełaruskaj supolnaści, źmianšaje manapoliju režymu nad biełarusami. Biełarusy ž — nie raby Łukašenki, nie jaho padnačalenyja. Druhaja zadača — umacavać subjektnaść demakratyčnaj supolnaści Biełarusi. Treciaja — padniać samo pytańnie z dakumientami», — padkreśliŭ Viačorka.
Palityk adznačyŭ, što na fonie vajny va Ukrainie prablema transnacyjanalnych represijaŭ, kali biełarusy nie mohuć atrymać dakumienty, časta adychodzić na druhi płan i nie vyrašajecca, a «pašpart Novaj Biełarusi» padymaje hetaje pytańnie navierch i ŭskosna spryjaje lehalizacyi biełarusaŭ u inšych krainach.
Małodšy syn Sachaščyka abvieščany źnikłym bieź viestak. Vyhladaje, jon vajavaŭ za Rasiju88
Kamientary