Skryžavańnie vulic Vaviłava i Łysienki ŭ Mahilovie vyhladaje ci to jak tapanimičnaja pamyłka, ci to jak ździek. U historyi savieckaj navuki hetyja dva proźviščy źviazanyja z najbujniejšym kanfliktam, jaki skončyŭsia fizičnym źniščeńniem vybitnaha navukoŭca prychilnikami ideałahična vyvieranaj iłženavuki. Adnak nasamreč vulicy nazvanyja nie ŭ ich honar.
Absurdnaje susiedstva zaŭvažyli ŭ sacsietkach. Hetyja dva proźviščy — simvał katastrafičnych pracesaŭ u savieckaj navucy.
Mikałaj Vaviłaŭ byŭ suśvietna viadomym vučonym-hienietykam, batanikam i hieohrafam. Jon stvaryŭ pieršuju ŭ śviecie kalekcyju nasieńnia kulturnych raślin dla baraćby z hłabalnym hoładam i sfarmulavaŭ zakon hamałahičnych šerahaŭ.
Jaho hałoŭnym apanientam staŭ Trafim Łysienka — saviecki ahranom, jaki abviaściŭ kłasičnuju hienietyku «buržuaznaj iłženavukaj». Łysienka abiacaŭ kiraŭnictvu SSSR dasiahnuć chutkich i nierealistyčnych vynikaŭ u sielskaj haspadarcy, naprykład, vyroščvać ekzatyčnyja płady ŭ Sibiry, z dapamohaj ułasnych psieŭdanavukovych mietadaŭ.
Supraćstajańnie skončyłasia źniščeńniem savieckaj škoły bijałohii. Pa iłžyvym abvinavačvańni ŭ «škodnictvie», inśpiravanym prychilnikami Łysienki, Mikałaj Vaviłaŭ byŭ aryštavany NKUS u 1940 hodzie. U 1943 hodzie vybitny vučony pamior ad źniasileńnia ŭ sarataŭskaj turmie. Teoryi ž samoha Łysienki paźniej byli aficyjna abvierhnutyja navukovaj supolnaściu.
Tamu isnavańnie vulic, jakija nosiać ichnija proźviščy, nie prosta ŭ adnym horadzie, ale ŭ adnym rajonie z uzajemnym skryžavańniem, dla abaznanych ludziej vyhladaje kaščunstvam nad pamiaćciu represavanaha navukoŭca.
Hety histaryčny kazus uźnik vyklučna dziakujučy savieckamu padychodu da najmieńnia vulic, kali vulicy nadavałasia tolki proźvišča bieź imia, u asobnych vypadkach ź inicyjałami. Ličyłasia, što ŭsie imiony saviecki hramadzianin i tak budzie viedać. Ale pakolki tapanimika ŭ SSSR absłuhoŭvała nieadkładnyja ideałahičnyja patreby balšavikoŭ, mnohija (kali nie bolšaść) imiony byli nijak nie źviazanyja ź miascovaściu, u jakoj źjaŭlalisia, i naturalna, nichto ź miascovych nie viedaŭ pra hetych asob, bo jany nie fihuravali nidzie ŭ žyćci ludziej, akramia jak u školnych dakładach.
Taki kamičny vypadak adbyŭsia ź pieciarburhskaj balšavičkaj-revalucyjanierkaj Alenaj Stasavaj, jakaja z Mahilovam nijak nie była źviazanaja, ale ŭ honar jakoj nazvanaja vulica i dva zavułki ŭ horadzie. Asoba była nastolki važnaj i viadomaj postaćciu dla horada, što nichto navat nie viedaŭ, što jana žančyna, vulica i zavułki aficyjna nazyvalisia «Stasava», a nie «Stasavaj», jak kali b byli nazvanyja ŭ honar mužčyny z takim proźviščam. Nichto b nie daviedaŭsia pra hety tapanimičny kurjoz, kali b u apošnija hady vakoł hetaj vulicy nie stali budavać bujny žyły rajon — u 2020 hodzie miascovyja ŭłady paćvierdzili, što vulica Stasava nazvanaja ŭ honar Stasavaj, ale źmianiać nazvu nie stali.
Padobnaja situacyja z-za adsutnaści imionaŭ, jakija b mahli ŭdakładnić asobu, skłałasia i z vulicami Vaviłava i Łysienki.
Vulica Łysienki ŭ Mahilovie nazvanaja nasamreč u honar Alaksandra Akimaviča Łysienki (1920—1944) — staršaha lejtenanta, namieśnika kamandzira strałkovaha bataljona. Jon udzielničaŭ u bajach pad Stalinhradam i na Kurskaj duzie. Asabliva vyznačyŭsia pry farsavańni Dniapra ŭ Kamarynskim rajonie ŭ kastryčniku 1943 hoda, kali jaho bataljon pieršym pierapraviŭsia praz raku i za dzień adbiŭ dzieviać kontratak praciŭnika. Alaksandr Łysienka zahinuŭ u studzieni 1944 hoda pry vyzvaleńni Kalinkavičaŭ, dzie i pachavany. Za svaje dziejańni jon byŭ udastojeny zvańnia Hieroja Savieckaha Sajuza.
Vulica Vaviłava sapraŭdy nazvanaja ŭ honar vybitnaha navukoŭca, ale nie Mikałaja, a jaho małodšaha brata — Siarhieja Ivanaviča Vaviłava (1891—1951). Heta saviecki fizik, zasnavalnik navukovaj škoły fizičnaj optyki ŭ SSSR. Siarhiej Vaviłaŭ raspracavaŭ teoryju luminiescencyi, a pad jaho kiraŭnictvam stvarałasia technałohija vytvorčaści lampaŭ dzionnaha śviatła. Razam z Paŭłam Čarankovym jon adkryŭ tak zvanaje vypramieńvańnie Čarankova-Vaviłava.
Z 1945 hoda i da kanca žyćcia Siarhiej Vaviłaŭ zajmaŭ pasadu prezidenta Akademii navuk SSSR. Taksama jon źjaŭlaŭsia pieršym staršynioj tavarystva «Viedy» i hałoŭnym redaktaram Vialikaj Savieckaj Encykłapiedyi. Ź Biełaruśsiu fizika źviazvaje toje, što ŭ 1950 hodzie jon byŭ abrany hanarovym akademikam AN BSSR.
Takim čynam, u tapanimicy Vilenskaha pasada ŭšanavanaja pamiać pra hieroja vajny i vybitnaha fizika-optyka — i nichto z dvaich nie maje anijakaha dačynieńnia da Mahilova. Supadzieńnie ž ich proźviščaŭ z proźviščami ŭdzielnikaŭ trahičnaha kanfliktu ŭ savieckaj navucy źjaŭlajecca vyklučna histaryčnaj vypadkovaściu.
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆCiapier čytajuć
«A što adbyvajecca?» Čerhi na biełaruska-rasijskaj miažy ciapier nie tolki na asnoŭnym pierachodzie, a navat na hłuchoj darozie2
«A što adbyvajecca?» Čerhi na biełaruska-rasijskaj miažy ciapier nie tolki na asnoŭnym pierachodzie, a navat na hłuchoj darozie
Pasoł Ukrainy pa pytańniach Biełarusi adkazaŭ na dyskusiju Viačorki i krytykaŭ Cichanoŭskaj: Vaša ŭzajemnaja nieprymalnaść adyhryvaje vielmi niekanstruktyŭnuju rolu5050
Kamientary