Navukoŭcy bjuć tryvohu: sudny, jakija zachraśli ŭ Armuzskim pralivie, raźniasuć pa ŭsim śviecie hrymučuju bijałahičnuju sumieś
Zakryćcio Armuzskaha praliva ŭžo ŭdaryła pa suśvietnym handli, ale navukoŭcy papiaredžvajuć pra jašče adnu pahrozu. Bolš za paŭtary tysiačy hruzavych sudnaŭ, jakija tydniami stajać biez ruchu, pieratvarajucca ŭ svojeasablivyja «płyvučyja inkubatary» dla čužarodnych arhanizmaŭ, što paśla mohuć apynucca ŭ partach pa ŭsim śviecie.
Kanflikt na Blizkim Uschodzie, jaki abvastryŭsia paśla ŭdaraŭ ZŠA i Izraila pa Iranie ŭ kancy lutaha, paralizavaŭ adnu z hałoŭnych marskich arteryj śvietu — Armuzskaha praliva. Vynikam staŭ hihancki zator: pa abodva baki praliva zachraśli bolš za 1500 tankieraŭ i suchahruzaŭ. Ale akramia deficytu paliva i rostu cen, praciahłaja błakiroŭka, jak piša Live Science, moža pryvieści da hłabalnaha raspaŭsiudžvańnia invazijnych vidaŭ.
U zvyčajnym režymie hruzavyja sudny stajać u partach dzień-dva. Adnak ciapierašni vymušany zastoj ciahniecca miesiacami. Pavodle daśledavańnia, apublikavanaha ŭ časopisie Biological Invasions, mienavita praz doŭhaje stajańnie karabli pieratvarajucca ŭ idealnyja inkubatary.
Navukoŭcy vyśvietlili: prykładna praz 10 dzion prastoju marskija arhanizmy, što prybyvajuć z roznych kutkoŭ śvietu na karpusach sudnaŭ, aktyŭna źmiešvajucca pamiž nieruchomymi karablami i pačynajuć pa-sapraŭdnamu ćviści.
Śpiecyjalnaje achoŭnaje pakryćcio, jakoje pavinna praduchilać abrastańnie, u nieruchomaj vadzie pracuje značna horš. U vyniku karabli z usiaho śvietu, što stajać bok u bok, abmieńvajucca łakalnaj fłoraj i faŭnaj, stvarajučy hrymučuju bijałahičnuju sumieś.
Kali sudnachodstva adnovicca, karabli raźviazuć hetyja arhanizmy pa novych maršrutach. Častka vidaŭ moža pryžycca ŭ novych miescach, vyciaśniajučy miascovyja arhanizmy i parušajučy raŭnavahu ekasistem.
Adzin z samych viadomych prykładaŭ — račnaja drejsiena (Dreissena polymorpha), jakaja ŭ 1980‑ch trapiła ŭ Vialikija aziory Paŭnočnaj Amieryki razam z bałastnymi vodami jeŭrapiejskich sudnaŭ. Maluski litaralna zapałanili vadajomy, vyciaśniajučy miascovyja vidy i zabivajučy vodazabornyja sistemy. Likvidacyja nastupstvaŭ abyšłasia ŭ sotni miljonaŭ dalaraŭ.
Niebiaśpieka nie abmiažoŭvajecca tolki ekałohijaj. Razam z arhanizmami mohuć raspaŭsiudžvacca parazity i ŭzbudžalniki chvarob, zdolnyja zaražać miascovuju marskuju žyviołu, nanosić škodu rybałoŭstvu i akvakultury, a ŭ asobnych vypadkach — stvarać pahrozu i dla čałavieka.
Najbolš uraźlivymi navukoŭcy ličać party, kudy sudny pojduć pieršymi paśla adkryćcia praliva. U zonie ryzyki — Indyja, Sinhapur, Hrecyja, Ispanija, Niderłandy i šerah krain Blizkaha Uschodu, dzie tempieratura i salonaść vady padobnyja da ŭmoŭ Piersidskaha zaliva.
Kab praduchilić raspaŭsiudžvańnie čužarodnych vidaŭ, daśledčyki prapanujuć ačyščać korpusy sudnaŭ jašče da vychadu z rehijona, aceńvać ryzyku dla kožnaha karabla i arhanizavać sistemy rańniaha vyjaŭleńnia niebiaśpiečnych arhanizmaŭ u partach.
«Humanitarnyja i ekanamičnyja nastupstvy vajny zaŭsiody buduć hałoŭnym pryjarytetam. Ale ekałahičnyja nastupstvy taksama nielha ihnaravać», — adznačajuć aŭtary daśledavańnia.
Trahiedyja z 30‑hadovaj doktarkaj sa Starobina — pajšła vydalać zub mudraści i pamierła24
Kamientary
A jašče zvyčajna, kali sudna staviać na jakar na praciahły termin, dyk pradpisvajuć i pieryjadyčnaść źniaćcia ź jakara j prabiežki na poŭnaj chadzie jak minimum ciaham 6 hadzinaŭ. Takija isnujuć antyfoŭlinhavyja zachady. Adnak, miarkuju, u tych umovach nie nabiehajeśsia.