80+. Čamu amierykanskaja palityka stareje

Mała chto z amierykanskich palitykaŭ zastajecca na svajoj pasadzie tak doŭha, jak Cheł Rodžers, jaki na listapadaŭskich pramiežkavych vybarach budzie bałatavacca na svoj 24‑ty termin u Pałacie pradstaŭnikoŭ ZŠA, piša Bi-bi-si.

88‑hadovy respublikaniec reprezentuje 5‑y vybarčuju akruhu štata Kientuki z 1981 hoda, što robić jaho členam Pałaty pradstaŭnikoŭ z samym praciahłym stažam pracy.

Upieršyniu jaho abrali ŭ toj samy viečar, kali Ronald Rejhan atrymaŭ pieramohu na svaich pieršych prezidenckich vybarach z łozunham «Zrobim Amieryku znoŭ vialikaj», jaki paźniej uziaŭ na ŭzbrajeńnie Donald Tramp.

Siarod tych, kaho Rodžers abyšoŭ u baraćbie za vyłučeńnie ŭ hetym hodzie, byŭ čałaviek, jaki maładziejšy za jaho na 60 hadoŭ.

Rodžers, jaki naradziŭsia ŭ 1930‑ch, daloka nie adziny amierykanski palityk, jaki praciahvaje pracavać u takim vialikim uzroście.

Siarod tych, chto raźmianiaŭ dziaviaty dziasiatak — Donald Tramp (80 hadoŭ), jaho papiarednik na pasadzie prezidenta Džo Bajden pakinuŭ svaju pasadu ŭ 82 hady i Nensi Pełosi, jakaja pajšła z pasady lidara demakrataŭ u Pałacie pradstaŭnikoŭ u tyja ž 82 hady.

Čak Hraśli zastajecca sienataram ad Ajovy i ŭ svaje 93 hady. Jon pryjšoŭ u palityku ŭ 1958 hodzie — jašče da taho, jak Alaska i Havai stali štatami ZŠA.

Uzrost i stan zdaroŭja niekatorych palitykaŭ vyklikajuć surjoznuju zakłapočanaść jak u respublikancaŭ, tak i ŭ demakrataŭ. Jašče raz uźnikaje pytańnie: ci nie varta ŭvieści ŭzrostavyja abmiežavańni albo abaviazkovyja miedycynskija ahlady dla dziaržaŭnych dziejačaŭ?

U ZŠA adzin z samych nizkich siarod raźvitych demakratyčnych krain pakazčykaŭ doli zakanadaŭcaŭ maładziejšych za 45 hadoŭ, pavodle danych Inter-Parliamentary Union.

Čamu ž tak mała maładych amierykancaŭ stanoviacca palitykami? I ci mohuć tyja, chto ŭsio ž vyrašaje źviazać svajo žyćcio z palitykaj, dasiahnuć u joj pośpiechu?

Maładym tut nie miesca?

27‑hadovy respublikaniec Rajli Oŭen — adzin ź niamnohich kandydataŭ ad pakaleńnia zumieraŭ, jakija bałatujucca ŭ Kanhres ZŠA na vybarach 3 listapada.

Oŭen vyłučajecca ŭ niadaŭna stvoranaj vybarčaj akruzie ŭ štacie Juta, jaki, pa mierkavańniach ekśpiertaŭ, moža schilacca da padtrymki demakrataŭ. Jon vystupaje za takija miery, jak apłačvany adpačynak pa dohladzie dziciaci, abmiežavańnie handlu akcyjami dla členaŭ Kanhresa i abarona navakolnaha asiarodździa — pytańni, jakija mohuć znajści vodhuk u prychilnikaŭ Demakratyčnaj partyi.

Kali jaho zaćvierdzili kandydatam ad partyi ŭ 1‑j vybarčaj akruzie štata, jon vyjšaŭ na scenu pad pieśniu Bili Džoeła We Didn't Start the Fire («Nie my raspačali hety ahoń») i zajaviŭ, što jaho pakaleńnie pavinna dapamahčy adnavić amierykanskuju maru.

Hierantakratyja — «prablema, charakternaja dla abiedźviuch partyj», kaža Oŭen.

«U nas jość ludzi, jakija stali prafiesijnymi palitykami i pravodziać usio svajo žyćcio ŭ Kanhresie», — ličyć palityk.

Pavodle jaho słoŭ, heta śviedčyć pra toje, što sistema nie pracuje na karyść amierykanskich hramadzian. Oŭen adznačaje, što adna z hałoŭnych ciažkaściej, ź jakimi jon sutykajecca, — što ŭ amierykanskaj palitycy hrošy sapraŭdy vyrašajuć usio.

Zhodna z daśledavańniami, sponsary vybarčych kampanij, jak praviła, addajuć pieravahu padtrymlivać tych, chto ŭžo zajmaje vybarčuju pasadu.

Sapraŭdy, vybarčy štab jaho supiernika Bena Makadamsa — 51‑hadovaha demakrata, jaki raniej užo pracavaŭ u Kanhresie, — na dadzieny momant sabraŭ značna bolš srodkaŭ, čym štab Oŭena.

Pavodle danych, apublikavanych na sajcie Fiederalnaj vybarčaj kamisii, da siaredziny kastryčnika Makadams pryciahnuŭ bolš za 2,6 młn dalaraŭ, tady jak Oŭen — 150 tysiač dalaraŭ.

Oŭen śćviardžaje, što jaho pakaleńnie maje ŭnikalnyja mahčymaści dla razumieńnia sučasnych palityčnych prablem — naprykład, vyklikaŭ, źviazanych z raźvićciom technałohij.

Jon taksama asprečvaje mierkavańnie ab tym, što maładomu kandydatu abaviazkova nie chapaje dośviedu: u jaho reziume — słužba ŭ armii i praca analitykam u Biełym domie.

«Ja liču, što ŭ palitycy, jak i ŭ biznesie, nieabchodnyja tak zvanyja praryŭnyja inavacyi», — kaža jon.

Uzrost viadučych amierykanskich palitykaŭ užo daŭno staŭ pradmietam abmierkavańniaŭ.

U 1984 hodzie Ronald Rejhan — na toj momant najstarejšy prezident ZŠA, jamu było 73 hady — zdoleŭ advieści ad siabie krytyku, pažartavaŭšy nakont «maładych i niedaśviedčanych» svajho apanienta Uołtera Mandeja, jakomu było 56 hadoŭ.

U ZŠA ŭ asobnych štatach taksama isnujuć ułasnyja zakanadaŭčyja orhany, što składajucca ź Sienata i Pałaty pradstaŭnikoŭ; mienavita tut mnohija palityki pačynajuć svaju prafiesijnuju karjeru. Mnohija ciapierašnija členy Kanhresa praviali hady ŭ palitycy na ŭzroŭni štataŭ, pierš čym zmahacca za miesca ŭ Vašynhtonie.

Ale ź ciaham času siaredni ŭzrost kanhresmienaŭ pastupova pavialičvaŭsia. Pavodle materyjałaŭ Kanhresa, samyja nizkija pakazčyki — jak u Pałacie pradstaŭnikoŭ, tak i ŭ Sienata — byli zafiksavany ŭ pačatku 1980‑ch hadoŭ: 48 hadoŭ i 52 hady adpaviedna.

Pavodle danych analizu daśledčaha centra Pew Research Center, na momant pačatku pracy ciapierašniaha składu Kanhresa siaredni ŭzrost člena Pałaty pradstaŭnikoŭ składaŭ 58 hadoŭ, a sienatara — 65 hadoŭ. Dla paraŭnańnia: siaredni ŭzrost hramadzian ZŠA — 39 hadoŭ.

Siońnia pavyšanaja ŭvaha nadajecca taksama stanu zdaroŭja i kahnityŭnym zdolnaściam niekatorych z najbolš uzrostavych palitykaŭ krainy. Uzrost Bajdena staŭ adnoj z hałoŭnych tem padčas jaho znachodžańnia na pasadzie prezidenta. U mienšaj stupieni pytańni pa hetaj nahodzie ŭźnikali i adnosna Trampa.

Pavialičyć

Toje ž samaje adbyvajecca i z 84‑hadovym sienataram-respublikancam Mitčam Makonełam, jaki viarnuŭsia ŭ Kanhres paśla doŭhaj adsutnaści, źviazanaj z prachodžańniem kursu lačeńnia.

U šerahach demakrataŭ 88‑hadovaja Maksin Uoters sutykajecca z vyklikam u baraćbie za lidarstva ŭ jakaści hałoŭnaha pradstaŭnika Demakratyčnaj partyi va ŭpłyvovym kamitecie Pałaty pradstaŭnikoŭ pa finansavych pasłuhach. Jaje ŭzrost niekatoryja ličać faktaram, jaki hraje suprać jaje.

Uzrost suprać prablem

Adnymi z samych jarych krytykaŭ hierantakratyi stali kandydaty, što adnosiać siabie da demakratyčnych sacyjalistaŭ — ich palityčnyja pohlady znachodziacca laviejšymi, čym u bolšaści pradstaŭnikoŭ Demakratyčnaj partyi. U svaich pieradvybarnych kampanijach jany robiać akcent na košt žyćcia i inšych pytańniach, jakija turbujuć milenijałaŭ i zumieraŭ. Siarod ich prychilnikaŭ taksama pieravažaje moładź.

Demahrafičny skład vybarščykaŭ, jak praviła, zrušany ŭ bok starejšych uzrostavych hrup — tak ža, jak i siarod samich abranych słužbovych asob.

Daśledčy centr Pew adznačaje, što dola maładych ludziej — ad 18 da 29 hadoŭ — siarod tych, chto nie ŭdzielničaje ŭ vybarach, raście.

Pa danych Pew, na vybarach u ZŠA 2020 hoda 25% hramadzian, jakija pakul nie hałasavali, naležali mienavita da hetaj uzrostavaj katehoryi.

Praz čatyry hady hety pakazčyk dasiahnuŭ 30%. U 2024 hodzie vybarščyki maładziejšyja za 30 hadoŭ taksama byli pradstaŭlenyja niedastatkova. Chacia hetaja ŭzrostavaja katehoryja składała 20% ad liku hramadzian, što majuć prava hałasavać, na jaje dolu prypała tolki 15% ad ahulnaj kolkaści realna padanych hałasoŭ.

Aktyvisty ličać, što demahrafičnyja tendencyi majuć značeńnie, bo z-za ich niekatoryja prablemy zastajucca niedastatkova pradstaŭlenymi.

«Tak, heta moža pryvieści da taho, što vybiracca buduć pieravažna ludzi starejšaha ŭzrostu, ale, na moj pohlad, heta taksama surjozna skažaje razumieńnie taho, jakija pytańni źjaŭlajucca važnymi — ab čym palityki ličać patrebnym havaryć i jakimi prablemami jany hatovyja zajmacca», — adznačaje sustaršynia ńju-jorkskaha adździaleńnia Democratic Socialists of America Hrejs Maŭsier.

Maŭsier udzielničała ŭ pieradvybarnaj kampanii Zachrana Mamdani, jaki ŭ minułym hodzie va ŭzroście 34 hadoŭ staŭ samym maładym meram Ńju-Jorka s 1892 hoda.

Mamdani časta pryvodziać u prykład jak redki vypadak pośpiechu maładoha palityka, adnak Maŭsier nadaje mienš uvahi ŭzrostu palityka, čym jaho śvietapohladu.

Pa jaje mierkavańni, sam pa sabie fakt doŭhaha znachodžańnia ŭ palitycy nie abaviazkova źjaŭlajecca prablemaj. Prablema, chutčej, zaklučajecca ŭ nastupstvach: «Ty nastolki pryvykaješ da movy i idejaŭ palityčnaha isteblišmientu, što ŭsio astatniaje — lubyja novyja idei, maładych ci starych ludziej — zdajecca tabie varjactvam».

Jana pryvodzić u prykład 85‑hadovaha sienatara-demakrata levych pohladaŭ Bierni Sandersa, jaki doŭhi čas pracavaŭ na Kapitalijskim uzhorku, pry hetym zdoleŭ pryniać źmieny i prapanavać idei, što znajšli vodhuk u roznych pakaleńniaŭ.

Rasčaravanaja moładź

U ZŠA pažyłyja ludzi staviacca da palitykaŭ značna lepš, čym moładź — pryčym hety razryŭ vyražany macniej, čym u mnohich inšych krainach, pavodle vynikaŭ apytańnia, praviedzienaha Pew viasnoj 2025 hoda.

Kala 62% amierykancaŭ uzrostu 18‑34 hadoŭ schilnyja ličyć, što tolki niešmatlikija z abranych imi słužbovych asob — albo zusim nichto — sumlennyja, a siarod ludziej starejšych za 50 hadoŭ hety pakazčyk składaje 45%. Z 25 krain, achoplenych daśledavańniem Pew, tolki ŭ Hrecyi maładyja ludzi jašče bolš piesimistyčna aceńvajuć sumlennaść palitykaŭ.

Pa mierkavańni adnaho z ekśpiertaŭ, jakija vyvučajuć palityčnuju aktyŭnaść pa abodva baki Atłantyki, rasčaravańnie siarod moładzi moža rastłumačyć ich niežadańnie ŭdzielničać u palityčnym žyćci.

Pavodle jaho słoŭ, situacyju paharšaje toje, što dla členaŭ Kanhresa ŭstalavanyja ŭzrostavyja abmiežavańni — pa nižniaj płancy. Kab stać sienataram, kandydat pavinien być nie maładziejšy za 30 hadoŭ, a kab stać členam Pałaty pradstaŭnikoŭ — nie maładziejšy za 25 hadoŭ.

«Adno viadzie da druhoha, — adznačaje Džejms Słoam z Karaleŭskaha kaledža Łondanskaha ŭniviersiteta. — Kali ŭ cełym u palitycy ŭdzielničaje niedastatkovaja kolkaść maładych ludziej, to jany i nie stanuć narodnymi vybrańnikami».

Bolš za toje, jak adznačaje Słoam, maładyja ludzi jak u ZŠA, tak i ŭ Vialikabrytanii ŭśviedamlajuć, što ŭłada nie abmiažoŭvajecca tolki palitykaj. Jany razumiejuć, što isnuje mnostva inšych śfieraŭ dziejnaści, u jakich jany mohuć akazvać upłyŭ — u tym liku i na abranych słužbovych asob.

Pierad maładymi ludźmi, što zajmajuć vysokija palityčnyja pasady, niepaźbiežna paŭstaje pytańnie: ci ŭdasca im dasiahnuć pośpiechu ŭ karjery, nie hrebujučy pry hetym baćkoŭskimi abaviazkami?

Hetym letam historyi dźviuch viadomych maładych žančyn, što pracujuć u Vašynhtonie, znoŭ padniali pytańnie ab tym, nakolki sumiaščalna takaja dziejnaść z maciarynstvam.

Aleksandryja Akasia-Kartes, 37‑hadovaja kanhresvumen ad Demakratyčnaj partyi, jakaja zaniała svaju pasadu ŭ 29 hadoŭ, paviedamiła, pačała praceduru zamarožvańnia jajcakletak.

U toj ža tydzień žniŭnia 29‑hadovaja Kerałajn Levit — samy małady pres-sakratar ŭ historyi Biełaha doma — abviaściła pra sychod z administracyi Trampa. Svajo rašeńnie jana rastłumačyła žadańniem pravodzić bolš času ź siamjoj, u tym liku z novanarodžanym dziciem.

«Ja nie zmahu być toj vydatnaj mamaj, jakuju zasłuhoŭvajuć dvoje maich maleńkich dziaciej, kali budu addavać pracy — pasadzie pres-sakratary Biełaha doma — stolki času, enierhii i ŭvahi, kolki jana patrabuje», — zajaviła Levit.

Litaralna niekalki žančyn stanavilisia maci, budučy ŭžo členami Kanhresa, a ŭsiaho ŭ zakanadaŭčych orhanach naličvajecca niekalki dziasiatkaŭ čałaviek, u jakich jość dzieci maładziejšyja za 18 hadoŭ. Fiederalny ŭrad, jak i mnohija inšyja pracadaŭcy ŭ ZŠA, nie pradastaŭlaje apłačvanych adpačynkaŭ pa dohladzie za dziciem.

42‑hadovy Džej Dzi Vens — adzin z samych maładych vice-prezidentaŭ u historyi ZŠA. Niadaŭna jon pryznaŭ, što najaŭnaść dziaciej moža paŭpłyvać na jaho rašeńnie bałatavacca na pasadu prezidenta ŭ 2028 hodzie: «U nas čaćviora maleńkich dziaciej».

Baraćba dźviuch partyj

Dvuchpartyjnuju sistemu ŭ Amierycy nazyvajuć jašče adnoj pieraškodaj, jakaja pieraškadžaje moładzi ŭdzielničać u palitycy.

Pradstaŭleny tolki adnosna vuzki śpiektr pohladaŭ, ličyć Słoam z Karaleŭskaha kaledža Łondanskaha ŭniviersiteta. Jon spasyłajecca na daśledavańni, zhodna ź jakimi moładź prajaŭlaje bolš aktyŭnaści ŭ ramkach hramadskich ruchaŭ ci kampanij, pryśviečanych kankretnym prablemam, čym u partyjnaj palitycy.

Što tyčycca partyjnaj palityki, jon pryvodzić prykład Mamdani i inšych pradstaŭnikoŭ levaha palityčnaha kryła, jakija, zdajecca, mabilizujuć padtrymku moładzi za ramkami asnoŭnych hrup padtrymki Demakratyčnaj partyi. Adnak jon papiaredžvaje, što «pakul heta nosić sparadyčny charaktar».

Za apošniaje dziesiacihodździe Respublikanskaja partyja pieražyła ŭnutrany raskoł, źviazany sa źjaŭleńniem ruchu Donalda Trampa MAGA («Zrobim Amieryku znoŭ vialikaj»), jaki na prezidenckich vybarach 2024 hoda atrymaŭ padtrymku ŭ značnaj častki maładych mužčyn.

Niekatoryja jeŭrapiejskija demakratyi demanstrujuć, što bolš pluralistyčnaje palityčnaje asiarodździe moža sadziejničać bolš aktyŭnamu ŭdziełu moładzi ŭ hramadskim žyćci, ukazvaje Słoam.

Pavodle jaho słoŭ, krainy Skandynavii, dzie, jak praviła, skłalisia šmatpartyjnyja sistemy, słužać jarkim supraćprykładam, pakolki kirujučyja partyi ŭ hetych krainach uzajemadziejničajuć z hetymi hramadskimi ruchami, sprabujučy ŭklučyć ich u palityčnuju sistemu.

Ekśpiert miarkuje, što isnuje peŭny cykł, u ramkach jakoha bolšaja jaŭka moładzi na vybarach i jaje davier da palityčnaj sistemy pryvodziać da bolš aktyŭnaha ŭdziełu ŭ palityčnym žyćci.

Pohlad u budučyniu

Heta praŭda, što niekatorym zakanadaŭcam varta razumieć, kali para sychodzić z sceny, miarkujuć ekśpierty. Ale ŭ toj ža čas vybarščykam nie varta vypuskać z-pad uvahi fakt, ułaścivy ŭzrostu. Im taksama nie varta błytać uzrost z kampietentnaściu.

Pavialičyć

«Sam pa sabie ŭzrost — vielmi nienadziejny pakazčyk čahości», — kaža prafiesar hierantałohii Univiersiteta Virdžynii Trejsi Hendran, čyje daśledavańni staviać pad sumnieŭ zdahadku ab tym, što stareńnie zaŭsiody supravadžajecca paharšeńniem fizičnaha i kahnityŭnaha stanu.

«Moža być 45‑hadovy čałaviek pakutuje na depresiju abo złoŭžyvaje psichaaktyŭnymi rečyvami, u jakoha, mahčyma, niama kahnityŭnych zdolnaściaŭ, nieabchodnych dla takoj pracy, — kaža jana. — I naadvarot: 85‑hadovy čałaviek moža vałodać vyklučnaj celnaściu, palityčnym čućciom i mudraściu, jaki całkam zdolny vykonvać hetuju pracu».

Hendran zhodna z tym, što skład amierykanskich palitykaŭ nie adlustroŭvaje ŭzrostavuju strukturu nasielnictva krainy, adnak, pa jaje mierkavańni, heta tolki pakazvaje na toje, što Kanhresu jość kudy imknucca ŭ płanie raznastajnaści.

«Śmiešna, kali my nazyvajem heta hierantakratyjaj i zasiarodžvajemsia vyklučna na ŭzroście, — kaža jana. — Kali pahladzieć na bolšaść inšych aśpiektaŭ pradstaŭnictva — poł, seksualnaja aryjentacyja, relihija, rasavaja prynaležnaść — to i tut my bačym adsutnaść naležnaha pradstaŭnictva».

Respublikaniec Oŭen raźličvaje na pośpiech u Jucie, choć u jaho supiernika značna bolš srodkaŭ na pieradvybarnuju kampaniju.

Havoračy pra toje, što natchniaje jaho jak kandydata z pakaleńnia zumieraŭ, jon vyłučaje takija pytańni, jak rola technałohij u hramadskim žyćci, imihracyja i prablemy, źviazanyja z koštam žyćcia. «Ja staju na parozie stvareńnia ŭłasnaj siamji, aceńvaju vydatki i zadajusia pytańniem: jak mnie spravicca z hetym?» — kaža jon.

Na pytańnie, ci bačyć jon jakija-niebudź padabienstvy pamiž svajoj pieradvybarnaj kampanijaj i kampanijami maładych palityčnych kandydataŭ, što pradstaŭlajuć supraćlehły bok palityčnaha śpiektru, jon adkazvaje: «Ja by admoviŭsia ad schiemy «my suprać ich» i, mahčyma, krychu adyšoŭ ad hetaha padychodu…[Isnuje] nadpartyjnaje pasłańnie, jakoje adčuvajuć mnohija amierykancy pa abodva baki palityčnaha śpiektru: što Vašynhton nie pracuje ŭ ich intaresach».

Oŭen raździalaje pazicyju Maŭsier — prychilnicy demakratyčnaha sacyjalizmu ź Ńju-Jorka: vybarščyki nie abaviazkova pavinny vybirać kandydata tolki tamu, što jon małady, hałoŭnaje — jaho idei.

«Dla mianie značna važniej toje, što ty padtrymlivaješ, za što zmahaješsia, čym toje, u jakim hodzie ty naradziŭsia», — kaža jon.

• 1
• 0
• 0
• 0
• 2
• 0
• 0
• 0