Грамадства11

Апублікаваны нацыянальны індэкс правоў чалавека за 2025 года. Ён упершыню за 7 гадоў не знізіўся

Нацыянальны індэкс правоў чалавека падрыхтаваў Беларускі Хельсінкскі Камітэт (БХК) пры ўдзеле больш за 35 экспертаў. Упершыню за 7 гады індэкс не знізіўся ў параўнанні з мінулым годам. Аднак эксперты папярэджваюць: гэта не прыкмета паляпшэння, а «эфект набліжэння да дна».

Ілюстрацыйны здымак. Фота з сацсетак

Апублікаваны Нацыянальны індэкс правоў чалавека за 2025 год. У гэтым Індэксе эксперты параўноўваюць Беларусь з самой сабой, фіксуючы стан усяго спектра правоў чалавека з года ў год.

Упершыню за 7 гадоў ацэнка Індэкса не знізілася ў параўнанні з папярэднім годам. 

Пра Індэкс

Нацыянальны індэкс правоў чалавека — гэта штогадовая ацэнка сітуацыі з правамі чалавека ў Беларусі. Яго з 2019 года рыхтуе група экспертаў беларускай грамадзянскай супольнасці пад агульнай каардынацыяй Беларускага Хельсінкскага Камітэта. Над Індэксам за 2025 год працавалі больш за 35 экспертаў. 

Індэкс змяшчае агульную ацэнку сітуацыі, а таксама разбіўку па трох катэгорыях — сацыяльныя і эканамічныя правы, грамадзянскія і палітычныя правы, а таксама агульныя меры ў галіне правоў чалавека. Ацэньваюцца канкрэтныя правы, іх складнікі і індыкатары адпаведнасці ідэальнай сітуацыі. Аснову ацэнкі складаюць 290 колькасных індыкатараў па 10‑бальнай шкале, якія суправаджаюцца экспертнымі каментарамі.

Індэкс мае тры мэты:

  • даць зацікаўленым спецыяліст:кам магчымасць хутка ацаніць агульную сітуацыю з правамі чалавека ў Беларусі, не збіраючы інфармацыю з разрозненых крыніц;
  • паказаць, як сітуацыя змяняецца з года ў год;
  • акрэсліць напрамкі рэформаў у сферы правоў чалавека, якіх патрабуе краіна.

У 2024 годзе Індэкс быў адзначаны ў Штогадовай справаздачы Вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека як важны інструмент для ацэнкі адпаведнасці нацыянальнага заканадаўства, палітык і практык міжнародным стандартам у галіне правоў чалавека.

Вынікі 2025 года

Агульны індэкс у 2025 годзе склаў 2,4 бала з 10 — без зменаў у параўнанні з 2024 годам.

Упершыню за 7 гадоў ацэнка Індэкса не знізілася ў параўнанні з папярэднім годам: у 2019—2020 гадах Індэкс губляў па 1 бале, у 2021 годзе — 0,4 бала, у 2022‑м — 0,2 бала, у 2023‑м і 2024‑м — па 0,1 бала.

Аднак гэта не азначае, што сітуацыя стабілізавалася. Хутчэй гэта сведчыць пра эфект набліжэння да ніжняй мяжы шкалы.

Колькасць індыкатараў, якія знаходзяцца на абсалютным мінімуме (1 бал з 10), вырасла амаль у шэсць разоў — з 6 у 2019 годзе да 37 у 2025-м.

Экспертныя каментары сведчаць пра паглыбленне рэпрэсіўных практык і звужэнне прасторы для рэалізацыі нават базавых правоў.

Знізіліся ацэнкі пяці правоў:

  • права на жыццё;
  • права на свабоду думкі, сумлення і рэлігіі;
  • права на адукацыю;
  • права на сацыяльнае забеспячэнне;
  • права на ўдзел у культурным жыцці.

Найбольшае падзенне ў 2025 годзе зафіксавана ў сферы культурных правоў: індыкатар недыскрымінацыйнага доступу да культурнага жыцця страціў 0,5 бала — гэта найбольшае аднаразовае зніжэнне ва ўсім Індэксе. Ацэнка права на адукацыю знізілася раўнамерна па ўсіх пяці сваіх складніках — гэта не лакальны збой, а сістэмная эрозія.

Астатнія ацэнкі правоў фармальна не змяніліся, аднак унутры гэтых правоў пагоршыліся 98 з 290 індыкатараў. Пры гэтым праз разлік сярэдняга значэння выніковая ацэнка права можа заставацца ранейшай, нават калі пагоршылася траціна яго складнікаў.

Кропкавыя паляпшэнні асобных індыкатараў фіксуюцца штогод — ад 3 да 15.

У 2025 годзе іх было пяць, у тым ліку пашырэнне вакцынацыі супраць ВПЧ і новыя меры па абароне права на працу людзей з інваліднасцю. Аднак ніводнае з гэтых паляпшэнняў не аказалася дастатковым, каб змяніць выніковую ацэнку адпаведнага права.

Частка парушэнняў закранае не адно, а адразу некалькі правоў. Так, прымусовае выдварэнне за мяжу памілаваных палітычных зняволеных у 2025 годзе адначасова пагоршыла паказчыкі па праве на жыццё, праве не падвяргацца катаванням, праве на свабоду і асабістую недатыкальнасць, праве на справядлівы суд і праве на ўдзел у культурным жыцці.

Каментары1

  • понятно
    06.07.2026
    Наблюдаем стабильность в репрессиях и захвате заложников лукашенками ..

Цяпер чытаюць

Крымскі мост зруйнаваны ўдарам ракет «Фламінга»3

Крымскі мост зруйнаваны ўдарам ракет «Фламінга»

Усе навіны →
Усе навіны

У Малдове адмянілі канцэрт беларускага музыкі ДзіДзюЛі пасля зваротаў украінскіх дыпламатаў24

Пад Уроцлавам знайшлі магілу аднаго з пачынальнікаў Слуцкага паўстання. Пасля вайны ён схаваўся ў Сілезіі і выдаваў сябе за матэматыка са Львова2

ЕС уводзіць санкцыі супраць заснавальніцы Wildberries Таццяны Кім7

Паўла Муравейку, які адпрацаваў намеснікам у Адміністрацыі Лукашэнкі толькі паўтара месяца, перавялі ў кіраўнікі Віцебшчыны25

«Памятнік жэртвам фашызму»: у Азарычах з’явіўся дзіўны ўказальнік28

Новы вобраз Міхалка. Як прайшоў канцэрт «Ляпіса Трубяцкога» ў Берліне23

У Мінску ўжо паставілі першую ёлку5

Дачакалася з войска і паехала з ім у рэйс. Пад Старымі Дарогамі загінула маладая пара з Бабруйска3

Нявестка Ліліі Ананіч стала топ-менеджарам у БелТА — вярнулася на радзіму праз чатыры месяцы пасля эміграцыі ў Кітай24

больш чытаных навін
больш лайканых навін

Крымскі мост зруйнаваны ўдарам ракет «Фламінга»3

Крымскі мост зруйнаваны ўдарам ракет «Фламінга»

Галоўнае
Усе навіны →

Заўвага:

 

 

 

 

Закрыць Паведаміць