Развітанне з вугалем адкладаецца. Бруднае паліва зноў у модзе дзякуючы Трампу, Пуціну і глабальнаму пацяпленню

Вугаль — галоўная крыніца выкідаў парніковых газаў у энергетыцы, а парнікавыя газы — галоўная прычына глабальнага пацяплення. Усе краіны свету яшчэ ў 2015 годзе дамовіліся скараціць выкіды.

Адмова ад вугалю была найпрасцейшым спосабам дасягнуць мэты стрымаць пацяпленне ў межах ад +1,5 да +2,0°C да даіндустрыяльнага ўзроўню 1850—1900 гадоў. І сапраўды, у 2019 і 2020 гадах вугальная галіна перажыла спад на фоне росту папулярнасці газу як больш чыстай альтэрнатывы і развіцця аднаўляльнай энергетыкі — ветракоў і сонечных панэляў. Таму ў 2021 годзе на кліматычным саміце ў Глазга была зроблена смелая спроба дамовіцца больш не будаваць вугальныя электрастанцыі.

Аднак нічога не выйшла, ніхто не захацеў браць на сябе абавязацельствы адмовіцца ад даступнага і таннага паліва. А праз год ужо было не да таго. У 2022‑м Уладзімір Пуцін пачаў поўнамаштабнае ўварванне ва Украіну, а Еўропе абвясціў газавую вайну. Цэны на газ узляцелі, і вугаль на некалькі гадоў зноў аказаўся адзінай даступнай альтэрнатывай больш экалагічна чыстаму паліву.

Так працягвалася да 2025 года, рэкорднага за ўсю гісторыю з пункту гледжання попыту на вугаль. 2026 год абяцаў стаць пераломным — так яшчэ мінулай зімой лічыла IEA, створанае багатымі краінамі-спажыўцамі энергарэсурсаў з мэтай прагназаваць попыт дзеля пазбягання энергетычнага крызісу.

Аднак у справу ўмяшаўся Дональд Трамп. Спачатку ён разабраў «зялёны парадак дня» свайго папярэдніка Джо Байдэна і прытармазіў укараненне аднаўляльных крыніц на карысць вытворцаў выкапнёвага паліва: нафты, газу і вугалю. А затым ён вырашыў напасці на Іран.

Вугаль замест нафты, газу і вады

Праз вайну і блакаду Армузскага праліва пастаўкі нафты і газу з краін Блізкага Усходу аказаліся фактычна перарэзаныя. Найбуйнейшым пакупнікам у Азіі і Еўропе прыйшлося зноў звярнуцца да даступнай традыцыйнай альтэрнатывы — вугалю.

Павялічыць

Адначасова прыйшла кліматычная навала. Лета выдалася рэкордна спякотным, кандыцыянеры працавалі напоўніцу, таму попыт на электраэнергію вырас, ускладніўшы выкліканы вайной дэфіцыт энергарэсурсаў.

Як на тое, у Ціхім акіяне фарміруецца нябачаны па сіле феномен Эль-Ніньё, які хай часова, але ўсё ж павысіць тэмпературы на планеце, а значыць, яшчэ больш павялічыць попыт на энергію для ахалоджвання і зменшыць яе выпрацоўку на гідраэлектрастанцыях.

У выніку IEA прыйшлося перагледзець прагноз і чарговы раз адкласці пахаванне вугальнай галіны. Калі зімой эксперты энергетычнага агенцтва лічылі, што ў 2026 годзе попыт на вугаль зменшыцца амаль на 1,5% з рэкордных вышынь 2025 года, то цяпер яны прагназуюць рост на 1,2%.

Калісьці вугаль быў асноўным палівам у свеце, але ў 1960‑х саступіў лідарства нафце. Цяпер у сусветным энергабалансе нафта займае 33,5%, вугаль — 28%, а газ — 25%. Дзве траціны ўсяго вугалю спальваецца на электрастанцыях для генерацыі электраэнергіі. Каля 13% прыпадае на металургію, астатнія амаль 20% — на іншыя галіны, перш за ўсё хімічную прамысловасць.

Менавіта ў энергетыцы вугаль актыўна замянялі газам, бо газавыя электрастанцыі значна эфектыўнейшыя за вугальныя, а выкіды парніковых газаў у іх прыкладна ўдвая ніжэйшыя. Таму ў аснове ўсіх прадказанняў канца вугальнай эпохі чалавецтва заўсёды ляжала вера ў тое, што на змену вугалю прыйдзе прыродны газ.

Аднак галоўныя вытворцы газу адзін за адным страчваюць рэпутацыю надзейных пастаўшчыкоў. Спачатку Расія добраахвотна адмовілася ад гэтага звання, перакрыўшы кран Еўропе. Цяпер прыйшла чарга Катара — галоўнага пастаўшчыка звадкаванага прыроднага газу ў эканомікі Азіі, якія хутка растуць.

Іран у адказ на ўдары ЗША і Ізраіля разбамбіў найбуйнейшы ў свеце завод па звадкаванні газу ў Катары — саюзніку амерыканцаў. Са строю былі выведзеныя як мінімум 17% магутнасцяў. Спажыўцы ў Азіі, Еўропе і іншых рэгіёнах засумняваліся ва ўласнай стаўцы на звадкаваны газ як надзейную крыніцу даступнай і адносна чыстай энергіі. Яны пачалі з падвоенай сілай пераходзіць на аднаўляльныя крыніцы — ветраную і сонечную энергетыку — і запускаць вугальныя электрастанцыі на замену газавым, каб рэгуляваць нагрузку ў сетцы, калі сонца не свеціць, вецер не дзьме, а вадасховішчы перасохлі праз глабальнае пацяпленне.

Спачатку — бяспека, потым — паветра і клімат

Сутыкнуўшыся з крэмлёўскім энергакрызісам пачатку 2021‑2022 гадоў, дзве найбуйнейшыя эканомікі, што развіваюцца, і самыя населеныя краіны свету Кітай і Індыя зрабілі стаўку на вугаль.

«Для Кітая і Індыі ўласная здабыча вугалю стала найважнейшым элементам энергетычнай бяспекі. Пасля перабояў з пастаўкамі і дэфіцыту вугалю ў 2021 годзе абедзве краіны істотна нарасцілі вытворчасць і выйшлі на гістарычныя максімумы. А паколькі попыт не паспеваў, раслі запасы», — адзначае IEA.

У выніку прыйшлося прытармазіць, і ў мінулым годзе шахцёры ўпершыню за апошнія гады выдалі менш вугалю. Адначасова Індыя і Кітай упершыню за паўстагоддзя скарацілі выпуск электраэнергіі на вугальных станцыях, нягледзячы на агульны рост попыту на электрычнасць. Усё дзякуючы выбуховаму росту аднаўляльных крыніц энергіі.

У 2026 годзе скарачэнне вытворчасці вугалю працягнецца і складзе 2% нават ва ўмовах росту попыту на яго, лічыць IEA. Але вось што будзе потым — ведаюць толькі Трамп і вартавыя Іранскай рэвалюцыі.

«Прагноз на 2027 год цалкам залежыць ад канфлікту на Блізкім Усходзе. Калі пастаўкі звадкаванага газу праз Армузскі праліў адновяцца, сусветная здабыча вугалю павялічыцца прыкладна на 0,3%», — піша IEA.

Іншымі словамі, нічога не зменіцца. У цэлым павелічэнне на 0,3% будзе прадвеснікам новага абяцання закату вугальнай эпохі, бо фактычна азначае стагнацыю, паколькі Кітай — найбуйнейшы ў свеце спажывец і вытворца вугалю — забяспечыць рост толькі з прычыны таго, што ў гэтым годзе скараціў здабычу праз найстрашнейшую за апошнія гады аварыю на вугальнай шахце.

Развітанне з вугалем адкладаецца

Калі ж іранская вайна працягнецца, роля вугалю ў свеце будзе толькі расці. Асабліва з улікам таго, што ўлады многіх краін, кшталту Індыі, заахвочваюць здабычу бруднага паліва дзеля энергабяспекі, а іншыя, кшталту Казахстана, нарошчваюць вытворчасць у разліку на экспартныя даходы.

Кітай жа тым часам замяняе вугалем не толькі газ у электраэнергетыцы, але і нафту ў хімічнай прамысловасці. Ён стварыў найбуйнейшую ў свеце галіну вугляхіміі, у якой вугаль выкарыстоўваецца як альтэрнатыва нафце для вытворчасці пластыку, угнаенняў і іншай хімічнай прадукцыі.

Павялічыць

Акрамя Кітая, вугаль абавязаны сваёй жывучасцю буйным азіяцкім краінам. У Індыі, Інданезіі, В'етнаме і на Філіпінах IEA чакае росту попыту на вугаль, бо эканомікі гэтых краін растуць і попыт на электраэнергію апярэджвае тэмпы будаўніцтва ветракоў і сонечных фермаў.

Развітыя ж эканомікі, наадварот, скароцяць спальванне вугалю ў 2027 годзе, бо ЕС, Японія і Паўднёвая Карэя актыўна развіваюць атамную і аднаўляльную энергетыку, а бізнэс у ЗША, нягледзячы на намаганні Трампа, таксама аддае перавагу больш даступным і экалагічным відам паліва.

«Адсутнасць стабільнасці ў Армузскім праліве істотна ўскладняе прагназаванне сусветнага попыту на вугаль у 2027 годзе. Калі пастаўкі газу вернуцца на даваенны ўзровень, а цэны знізяцца, попыт на вугаль можа зменшыцца на 0,4%. У адваротным выпадку ён зноў вырасце», — папярэджвае IEA.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0