Enceład, Jeŭropa, Hanimied … U akijanach spadarožnikaŭ Jupitera i Saturna moža być žyćcio

Niadaŭnija navukovyja adkryćci pryviali astrabijołahaŭ da dumki, što spadarožniki płaniet našaj Soniečnaj sistemy najbolš padychodziać dla pošukaŭ pazaziamnoha žyćcia. Na praciahu nastupnaha dziesiacihodździa płanujucca niekalki kaśmičnych ekśpiedycyj da hetych spadarožnikaŭ, kab pasprabavać znajści tam prykmiety žyćcia.

U adroźnieńnie ad samich płaniet Soniečnaj sistemy, na niekatorych ich spadarožnikach jość vadkaja vada. Naprykład, na spadarožniku Jupitera Jeŭropie, jak miarkujuć, takoj vady bolš, čym va ŭsich akijanach Ziamli, razam uziatych.

Hetaja vada — i žyćcio, kali jano tam isnuje, — abaroniena ad kaśmičnaj radyjacyi i trapleńnia asteroidaŭ toŭstym, u niekalki kiłamietraŭ, płastom lodu.

Vyjaŭleńnie fantanaŭ vady nad pavierchniaj Encełada (spadarožnika Saturna) i Jeŭropy moža kazać ab tym, što pad lodam u ich — bolš ciopły akijan, jaki sahravajecca nie Soncam, a unutranym ciapłom radyjeaktyŭnaha raspadu ŭ ich nietrach abo pryliŭnym ciepłavydzialeńniem.

Užo isnujuć śviedčańni taho, što na niekalkich spadarožnikach jość vodnyja akijany — na Jeŭropie, Enceładzie, Kalista i Hanimiedzie. Pavodle apublikavanaha ŭ červieni hetaha hoda daśledavańnia, uzrost akijana na Enceładzie — prykładna miljard hadoŭ. Pa inšych acenkach — šmat miljardaŭ hadoŭ. Całkam dastatkova dla taho, kab tam zaradziłasia žyćcio.

Hetyja akijany, jak miarkujuć, — salonyja, jany źmiaščajuć chłaryd natryju, pavaranuju sol, jak i akijany Ziamli, što daje padstavy raźličvać na formy žyćcia, jakija nahadvajuć ziamnyja.

Akramia taho, vierahodna ŭzajemadziejańnie vadkaj vady z mantyjaj akijanskaha dna — a heta klučavaja ŭmova, jak ličać navukoŭcy, jakaja pryviała da naradžeńnia žyćcia na Ziamli.

Misija NASA «Kasini», naprykład, vyjaviła ŭ vodnych fantanach Encełada malekuły, pa jakich možna kazać pra najaŭnaść na dnie akijana hidratermalnych adtulin.

Takija adtuliny jość na dnie akijanaŭ Ziamli, dzie mahma ŭzajemadziejničaje z salonaj vadoj, sahravaje jaje i naradžaje substrat, jaki dapamahaje stvaryć składany chimičny skład, nieabchodny dla ŭźniknieńnia žyćcia — prynamsi, tak, ličać navukoŭcy, heta zdaryłasia na Ziamli.

Soniečnaje śviatło nie dasiahaje vialikich hłybiń — sapraŭdy hetak ža, jak i ŭ akijanach spadarožnikaŭ Saturna i Jupitera. Ale heta nie aznačaje, što tam niama žyćcia. I sapraŭdy, na Ziamli miescy, dzie mahma praryvajecca skroź akijanskaje dno, majuć šmat roznych form žyćcia.

Prykładna 20 hadoŭ tamu ŭ dakumientalnym filmie Bi-bi-si «Naturalnaja historyja inšapłaniecianina» (Natural History of an Alien) prahučała mierkavańnie, što vakoł hidratermalnych adtulin na dnie Jeŭropy mohuć skłaścisia cełyja ekasistemy.

Kalektyŭ navukoŭcaŭ zajaviŭ, što bakteryi buduć pakładzieny ŭ asnovu charčovaha łancužka — jany buduć vykarystoŭvać dla charčavańnia chiemasintez (krynicaj enierhii dla sintezu arhaničnych rečyvaŭ z CO2 słužać reakcyi akiśleńnia niearhaničnych złučeńniaŭ) i farmavać płasty [arhaničnych] adkładaŭ na akijanskim dnie.

Inšyja žyvyja arhanizmy, naprykład, padobnyja na ryb travajednyja, buduć charčavacca bakteryjami z hetych adkładaŭ.

Jany mohuć žyć na peŭnych terytoryjach, abaraniajučy svaje «pašy» ad kankurentaŭ. Na ich mohuć palavać drapiežniki, padobnyja na ziamnych akuł pa chutkaści i zdolnaści vyjaŭlać zdabyču z dapamohaj rechałakacyi.

Zrešty, takaja karcina našmat bolš składanaja, čym toje, što navukoŭcy raźličvajuć vyjavić na spadarožnikach płaniet Soniečnaj sistemy.

Navat na Ziamli na praciahu amal 90% jaje historyi žyćcio isnavała tolki ŭ vyhladzie mikrobaŭ, padkreślivaje Endru Nołł, prafiesar hieafiziki i płanietałohii Harvardskaha univiersiteta.

Tak što kali ŭ kosmasie i jość žyćcio, vysokaja vierahodnaść taho, što heta mikraarhanizmy, kaža Nołł, i ŭ takich miescach, jak Jeŭropa ci Enceład, hetaje žyćcio budzie spadziavacca vyklučna na chiemasintez, jaki ŭ stanie zabiaśpiečyć umovy tolki dla małoj kolkaści bijamasy.

Ale isnavańnie takoj ekasistemy mahčyma, nastojvaje Dzimitar Sasiełaŭ, prafiesar astranomii i dyrektar Harvardskaha centra «Inicyjatyva «Pachodžańnie žyćcia», jaki padtrymlivaje miždyscyplinarnyja daśledavańni mahčymaści isnavańnia žyćcia ŭ Suśviecie.

«Razvažać pra heta — vialikaje zadavalnieńnie, — kaža Sasiełaŭ. Niuch mnie padkazvaje, što tam jość dzie razhulacca evalucyi, i my možam vyjavić niešta maleńkaje, ale drapiežnaje, chutčej za ŭsio — mnahakletačny arhanizm».

Jašče adzin spadarožnik, jaki płanujecca naviedać, ujaŭlaje saboj zahadku zusim inšaha rodu.

Spadarožnik Saturna Tytan u Soniečnaj sistemie — adziny, akramia Ziamli, na pavierchni jakoha jość stabilnyja basiejny vadkaści.

Daśledčy zond «Hiujhiens» z kaśmičnaha aparata «Kasini» pryziamliŭsia na Tytanie ŭ 2005 hodzie i dasłaŭ vyjavy krajavidaŭ, padobnych na ziamnyja — rečyščy rek, mora …

Ale abłoki, doždž i mora na Tytanie składajucca nie z vady, a z vadkich mietanu i etanu, kampanientaŭ ziamnoha pryrodnaha hazu. Lubaja vada, jakaja tam isnuje, zamiarzaje, utvarajučy hory i skały: tempieratura na pavierchni Tytana — minus 180 hradusaŭ pa Celsii.

Heta aznačaje, što choć piejzažy i vyhladajuć znajoma dla ziamlan, realnyja ŭmovy absalutna čužyja, varožyja dla ziamnoha žyćcia. Kali i jość tam žyćcio, to jano pakładajecca na mietan, a nie na vadu, i tamu moža vyhladać na pohlad ziamlan niezvyčajna — žyćcio, jakoje my nie viedajem. U poŭnym sensie čužoje.

Toje, što žyćcio na Tytanie isnuje, hučyć praŭdapadobna, ale jano — całkam inšaje, inšaj bijachimii, kaža Sasiełaŭ, čyja meta ŭ pierśpiektyvie — ustalavać, ci isnuje takaja bijachimija i ci možna jaje prajhrać ŭ łabaratornych umovach.

Žyćcio na Ziamli zaležyć ad kletkavych miembran, asnova jakich — fasfalipidy. «Hałoŭka» fasfalipidaŭ hidrafilnaja, a «chvasty» hidrafobnyja, što dazvalaje pry znachodžańni ŭ vodnym asiarodździ ŭtvarać dvajny płast fasfalipidnych malekuł. Zrazumieła, što ŭ žyćci na asnovie mietanu budzie inšy sposab farmavać kletki.

Kalektyŭ navukoŭcaŭ Karnełskaha univiersiteta pad kiraŭnictvam inžyniera-chimika Polet Kłensi ŭ 2015 hodzie prademanstravaŭ, što maleńkija malekuły, jakija składajucca z azotu, vuhlarodu i vadarodu, mohuć stvarać kletki, zdolnyja vyžyć va ŭmovach Tytana.

Zatym daśledniki NASA paćvierdzili najaŭnaść u atmaśfiery Tytana viniłcyanida, arhaničnaha złučeńnia, jakoje moža stvarać kletkavyja miembrany.

Tak što (prynamsi ŭ teoryi) takija kletki mahli b isnavać va ŭmovach Tytana i stvaryć u jaho mietanavych akijanach žyćcio, zusim nie padobnaje na ziamnoje.

«U peŭnym sensie toje žyćcio, jakoje my bačym na Ziamli, — sprava vypadku», — kaža Tereza Fišer, astrabijołah ź dziaržaŭnaha univiersiteta Aryzony (ZŠA). Isnuje nievierahodnaja kolkaść patencyjnych varyjantaŭ žyćcia, jakija my možam sustreć u inšych śvietach, ličyć jana.

«Kali vykazać zdahadku, što hetyja istoty razaŭjucca ŭ niešta takoje ž sacyjalnaje, razumnaje, što moža razmaŭlać, jak ziamnyja kitapadobnyja abo słany, takija ž kiemlivyja, jak ziamnyja šympanze abo aranhutany, to ja nie baču pryčyn, čamu b im, urešcie, nia evalucyjanavać dalej i nie rušyć da ŭładańnia technałohijami i kulturaj», — dadaje Sara Błefier Chierd, hanarovy prafiesar antrapałohii Kalifarnijskaha univiersiteta ŭ Devisie.

Łaren Sałan, paleantołah Piensilvanskaha univiersiteta, naadvarot, ličyć, što pazaziemnaje žyćcio — heta raznastajnyja mikraarhanizmy. Što ž tyčycca mnahakletačnych inšapłaniecian, kaža jana, to tut usio nie tak prosta.

«My mahli b zaklučyć, što jany robiać toje ž, što i my, pakolki ŭsio ŭ žyćci krucicca vakoł spažyvańnia enierhii abo spažyvańnia čahości, što zabiaśpiečvaje nas enierhijaj, — tłumačyć jana. — Ale voś sposaby, da jakich dla hetaha źviartajucca žychary inšaj płaniety, mohuć być niepradkazalnymi ».

«My i na samaj spravie nie viedajem, jakija ramki taho, što my nazyvajem žyćciom», — kaža Devid Šarbano, prafiesar astranomii Harvardskaha univiersiteta. Tamu, pavodle jaho słoŭ, nam i treba adpraŭlać bolš kaśmičnych zondaŭ da spadarožnikaŭ płaniet Soniečnaj sistemy.

Dobraja navina składajecca ŭ tym, što ŭžo isnujuć płany jak raz na hety kont.

NASA abviaściła letam 2019-ha, što misija Dragonfly («Strakaza») adpravicca da Tytanu ŭ 2026 hodzie, kab prybyć tudy ŭ 2034-m. Tytan abśledujuć z dapamohaj latalnaha aparata typu drona na pradmiet prykmiet žyćcia.

Akramia taho, NASA daśleduje mahčymaść adpraŭki na Tytan aŭtanomnaj submaryny, z dapamohaj jakoj spadziajecca daśledavać mora Krakiena — najbujniejšaje vuhlevadarodnaje mora, jakoje znachodzicca ŭ paŭnočnym paŭšarji. Šyrynioj jano prykładna ŭ 1000 km, hłybinia dasiahaje, pa niekatorych acenak, 300 mietraŭ — pa pamierach jano padobna na Vialikija aziory u Paŭnočnaj Amierycy.

Heta moža stać pieršaj mahčymaściu daśledavać mora na inšaj płaniecie.

Misija pakul u stadyi raspracoŭki kancepcyi, u navukoŭcaŭ jość jašče para dziesiacihodździaŭ na toje, kab zrazumieć, jak naohuł pabudavać padobny padvodny aparat.

Što intryhuje jašče bolš u dačynieńni da Tytana — dyk heta toje, što tam pad pavierchniaj lodu moža być sapraŭdny vodny akijan. Heta aznačaje, što, akramia ekzatyčnych, mietanavaj formaŭ žyćcia, jość šaniec znajści tam i žyćcio, padobnuju na akijaničnuju ziamnuju.

Jašče adzin padobny šmatsłajovy śviet — heta Hanimied, spadarožnik Jupitera.

Niekatoryja navukoŭcy ličać, što ŭ hetaha niabiesnaha cieła — niekalki słajoŭ akijana, padzielenych roznymi typami lodu, sfarmavanaha na roznaj hłybini i pad roznym ciskam. Kali heta sapraŭdy tak, to ŭ kožnaj z hetych słajoŭ moža być roznaje žyćcio, adaptavanaje da peŭnych umoŭ svajho płasta.

U 2022 hodzie na Hanimied pavinna adpravicca mižpłanietnaja stancyja JUICE Jeŭrapiejskaha kaśmičnaha ahienctva. Dva inšych spadarožnika Jupitera — Kalista i Jeŭropa — taksama buduć daśledavany na najaŭnaść žyćcia.

Tym časam aŭtamatyčnaja mižpłanietnaja stancyja NASA Europa Clipper, jak płanujecca, pavinna vyjści na arbitu Jupitera i niekalki razoŭ ablacieć vakoł Jeŭropy, kab zrazumieć, ci jość tam umovy dla ŭźniknieńnia žyćcia. Start misii zapłanavany na 2023 hod.

U NASA taksama abmiarkoŭvajuć mahčymaść adpraŭki na Jeŭropu spuščalnaha aparata — užo ŭ 2025 hodzie.

Jość i płany pryvatnaj kampanii, jakaja padtrymlivajecca NASA, adpravić misiju da Enceład. Kali ŭ hetym hodzie joj budzie dadzieny zialonaje śviatło, misija startuje ŭ 2025-m.

Ale kab sapraŭdy paznać, jakoha rodu žyćcio isnuje ŭ hetych inšapłanietnych akijanach, nam treba adpravić tudy padvodny aparat.

Zrabić heta vielmi ciažka, pakolki pryjdziecca śvidravać niekalki kiłamietraŭ lodu - i heta tolki dla taho, kab dabracca da akijana. NASA finansuje šerah kanceptualnych daśledavańniaŭ taho, jak heta zrabić.

Adna z takich kancepcyj była pradstaŭlena u 2018 hodzie padčas pasiedžańnia Amierykanskaha hieafizičnaha sajuza ŭ Vašynhtonie navukoŭcami z univiersiteta Ilinojsa (Čykaha) i pradstaŭnikami NASA.

Prapanujecca adpravić na pavierchniu Jeŭropy tak zvanaha tunelnaha robata ź jadziernaj reaktaram, jaki moh by śvidravać lod, adnačasova źbirajučy ŭzory lodu i vady i pasyłajučy infarmacyju na pavierchniu pa optavałaknovym kabielu.

Adnak kali formy žyćcia apynucca pa-sapraŭdnamu nieziamnymi, nam, mabyć, budzie ciažka raspaznać ich. Akramia taho, mahčyma, žyćcia tam prosta niama. Nijakaha. Va ŭsiakim vypadku, pakul.

U addalenaj budučyni, hadoŭ hetak miljardaŭ praź piać, kali ŭ našaha Sonca skončycca vadarodnaje paliva i jano pačnie pašyracca, pieratvarajučysia ŭ čyrvonaha hihanta (kančatkovy etap evalucyi zorki) pierad tym, jak zahinuć, jano padpalić ildy na spadarožnikach, pra jakija my ciapier raspaviadali, i pieratvoryć ich u značna bolš padobnyja na ciapierašniuju Ziamlu niabiesnyja cieły.

Tam budzie i vada na pavierchni, i kudy bolš umierany klimat, što, mahčyma, daść šturšok raźvićciu žyćcia. Ci chacia b adkryje mahčymaść ludziam biehčy na ​​hetyja płaniety ź Ziamli, jakuju Sonca pieratvoryć u vypaleny šar.

U hetaj addalenaj budučyni, kali my chočam acaleć jak čałaviectva, nam usim daviadziecca stać emihrantami.

Zastajecca spadziavacca, što novyja śviety, užo prydatnyja dla žyćcia, prymuć nas, pakolki naš ułasny śviet da taho času stanie zanadta haračym dla žyćcia ŭ im.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0