400‑tysiačny artykuł apublikavany na sajcie «Našaj Nivy». A pra što byli 300-tysiačny, 200-tysiačny, 100-tysiačny?

Nadzieja i Uładzimir z Irdorath paviedamili pra naradžeńnie syna. Hetaje paviedamleńnie pra najlepšuju mahčymuju viestku — pieršynca ŭ tvorcaŭ fołk-hurta Irdorath, byłych palitviaźniaŭ Nadziei i Uładzimira Kałačoŭ stała 400‑tysiačnym na sajcie «pieršaj biełaruskaj haziety z rysunkami».

300‑tysiačny artykuł źjaviŭsia ŭ 2022 hodzie. Heta było infarmacyjnaje paviedamleńnie «Cichanoŭskaja sustrełasia z kiraŭnictvam Google, Meta i pradstaŭnikami Microsoft».

Havorka była pra toje, što ŭ Ńju-Jorku padčas Hienasamblei AAN demakratyčnaja lidarka Biełarusi Śviatłana Cichanoŭskaja sustrełasia z prezidentam Google Sundaram Pičaj i ź vice-prezydentam Karanam Bchacija, taksama z prezidentam pa hłabalnych spravach kampanii Meta (Facebook, Instagram, WhatsApp) Nikam Kleham.

Mienš, čym čatyry hady zaniało nam vydać apošniuju sotniu tysiač artykułaŭ. Papiaredniaja sotnia tysiač stvarałasia amal piać hadoŭ. 200‑tysiačny artykuł vyjšaŭ u 2017 hodzie. Heta byŭ anons «Deep Purple pryjeduć u Biełaruś z raźvitalnym turam».

100‑tysiačnym artykułam na sajcie staić archiŭny materyjał z 2005 hoda — składanaja refleksija «Zastyhłaja kraina, abo Vajna pakaleńniaŭ pa-biełarusku». A voś davajcie pryviadziom jaje tut. Jak vy jaje acenicie z hledzišča siońniašniaha dnia? Pišycie ŭ kamientach. I, darečy, ci paznajecie aŭtara? Apublikavanaja jana była za paŭtara dziasiatka hadoŭ da viekapomnaha 2020-ha.

«Pakaleńnie tych, kamu siońnia piaty dziasiatak, nie vykanała svajoj histaryčnaj misii.

My biełarusy — ludzi bałota,
Dzieci stajačaj vady,
My biełarusy — cichija ludzi,
Dzieci niabačnaj biady.

Jan Kapałła. «Dzieci i čerci»

«Tut spyniŭsia čas», — kažuć tyja, chto adsutničaŭ u Biełarusi 15 hadoŭ. «My vielmi zadavoleny žyćciom i asabliva prezidentam», — śćviardžajuć piensijaniery. «Kudy b źbiehčy ad takoha marazmu?» — dumaje bolšaść maładych ludziej i šukaje sposaby zastacca za miažoj. Niekatoryja nie dumajuć, a dziejničajuć. 19‑hadovaja dziaŭčyna zajšła pazyčyć hrošaj da susiedki-piensijanierki i, nie atrymaŭšy ich, stuknuła staruju pa hałavie, ad čaho taja pamierła. Dva maładyja bejbusy, što zaleźli ŭ chatu adnaviaskovak, pakvapilisia na dźvie piensii (amal paŭmiljona!), a zabraŭšy hrošy, zabili haspadyń dy padpalili chatu. Vypadkovaść? Ale takich «vypadkovaściej» stanovicca ŭsio bolš u «cichim bałocie» našych viosak i małych haradoŭ.

Maładyja paŭstajuć suprać starych. Raboty — niama, baćki sami biespracoŭnyja abo ledź zvodziać kancy z kancami, zvalić za miažu ci prosta źjechać ź miastečka niama hrošaj, a tut pad bokam žyvuć staryja niamohłyja «bahaciei»: piensii za 200 tysiač — heta ž 100 plašak «čarniła»! Voś jana, spakusa dla ńju-Raskolnikavych…

Siońniašniaje biełaruskaje hramadstva možna padzialić na try vialikija płasty. Pieršy — niepapraŭna-savieckija ludzi: starejšaje pakaleńnie i pradstaŭniki ciapierašniaj ułady (niezaležna ad uzrostu) na čale z Łukašenkam. Druhi — «sapsavanyja» savieckija ludzi: pieravažna siaredniaje pakaleńnie, chto vyras i sfarmiravaŭsia ŭ saviecki čas, ale dobra sierbanuŭ pierabudovy, nacyjanalizmu dy inšaha valnadumstva ŭ pačatku 1990-ch. I treci — maładyja, chto viedaje pra Saviety z apoviedaŭ starejšych tavaryšaŭ dy školnych padručnikaŭ.

Hałoŭnaja ž prablema ŭ tym, što pieršyja — «niepapraŭnyja» — za apošnija dziesiać hadoŭ manapalizavali nie tolki ŭładu, ale i sistemu hramadskaj kamunikacyi, što zabłakavała patencyjał raźvićcia inšych sacyjalnych hrup.

Pryčym samy vialiki kanflikt, kali nie poŭnaje nierazumieńnie, isnuje pamiž pakaleńniem, zahartavanym u industryjalnym čeravie savieckaj impieryi, dy zusim maładymi biełarusami, «raśpieščanymi» kampjutarami dy sałodkimi marami spažyvieckaha hramadstva. Im tolki pakazali «cukierku», ale nie dali mahčymaści ŭziać i zamiest «aŭtabanu libieralnych honak» zahnali ŭ kałhasnaje stojła. Viadoma, rana ci pozna heta pryviadzie da vybuchu. Jość, adnak, sposab adciahnuć hety momant — pastajanna vyciskać najbolš dumajučych i aktyŭnych za miežy krainy, a na tych «narmalnych», chto nie moža strymać złość i zajzdraść da starych «bahaciejaŭ», jość kryminalny kodeks i miescy na narach. Vidać, taki šlach taksama nie samy lepšy, a ŭrešcie prosta tupikovy, bo ździajśniaje «naturalny adbor naadvarot».

Praz 10—15 hadoŭ siońniašniaja moładź stanie aporaj krainy, ale moža zdarycca, što abapiercisia nie budzie na kaho. Karjerysty-padpiavały z BRSM, vyzvalenyja z «zony» zabojcy piensijanierak dy byłyja dvoječniki-alihafreny z ałkaholnych siemjaŭ — cudoŭnaja kampanija dla «praryvu ŭ XXI stahodździe» praz «kremnievuju» dalinu! Vidać, heta ŭžo dachodzić i da ŭładaŭ, bo inakš jak razumieć zachady pa ŭskładnieńni vyjezdu za miažu maładych i małych biełarusaŭ?

Tym nie mienš, hałoŭny viektar sacyjalnaj palityki skiravany na toje, kab piensijaniery i dalej stanavilisia sponsarami svaich dziaciej i ŭnukaŭ, zdarovych, ale biespracoŭnych ci tych, chto zarablaje amal jak biespracoŭnyja. Heta naŭprost viadzie nie tolki da śvietapohladnaha, ale i da materyjalnaha supraćstajańnia pakaleńniaŭ, jakoje časam prymaje kryminalnyja formy. Maładyja — chočuć dy nie mohuć, staryja — nie chočuć, ale pakul mohuć upłyvać na ŭładu i situacyju.

Praŭda, žyćcio starych — heta jašče 5—10 hadoŭ, za jakimi moža nastać poŭny razryŭ epoch i razbureńnie idejnych, ekanamičnych i palityčnych asnoŭ siońniašniaj sistemy. Toje, što heta budzie niepaźbiežna, harantuje prykład našych susiedziaŭ i łohika ahulnajeŭrapiejskaha raźvićcia.

A što ž siaredniaje pakaleńnie, spytajecie vy? Usia biada ŭ tym, što majo pakaleńnie, kamu siońnia piaty dziasiatak, nie vykanała svajoj histaryčnaj misii. My tak i nie stali tym mastkom pamiž savieckim časam, dzie prajšła pieršaja pałova našaha žyćcia, i demakratyčnym, ci, dakładniej, postindustryjalnym hramadstvam, u jakim siońnia žyvie Jeŭropa dy inšyja lidary śvietu. Spačatku my byli vielmi zaniatyja tatalnaj krytykaj, potym «raskopkami» savieckaj minuŭščyny, kab dumać pra siońniašni čas ci niedalokuju budučyniu. Jak starejšaje pakaleńnie nazaŭsiody zastałosia «kantužanaje» vajnoj, tak našaje — kamunizmam. Faktyčna, bolšaja častka našaj enierhii pajšła na razbureńnie kamunistyčnaj spadčyny, na sprobu ačyścić siabie ad jaje «ružovych plam».

Časam heta byŭ marny zaniatak, ale ŭ im była i niejkaja asałoda. Biełarus vielmi doŭha ciarpieŭ dy pakutavaŭ i ci nie staŭ ad taho krychu mazachistam, jaki lubić pakapacca ŭ svaich vantrobach i lišni raz adčuć bol. Prynamsi, mazachisckija nastroi pačatku minułaha stahodździa prysutničajuć siońnia nie tolki ŭ paezii ci publicystycy, ale navat i ŭ palitycy.

Budzie niespraviadliva nie skazać pra nacyjatvorčy praces, jakomu mnohija maje ravieśniki addali niamała sił. Vynik, praŭda, nieadnaznačny i napeŭna pakidaje žadać lepšaha.

Słabym apraŭdańniem źjaŭlajecca toje, što na nivie ekanamičnych i asabliva palityčnych pieraŭtvareńniaŭ zruchi jašče mienšyja. Vidać, hetyja pracesy mocna ŭzajemaźviazanyja, ale pieršasny siarod ich (tut ja zhadžusia z marksistami) — ekanomika. Pusty straŭnik i hołaja kišenia — najlepšyja ahitatary i nastaŭniki. Pakul ža adna pałova našych suhramadzian atrymlivaje dastatkova hrošaj, kab nie haładać, a druhaja — dastatkova, kab nie vyjści na płošču, — revalucyi nie budzie. Budzie cichaja vajna dy narastajučaja nianaviść «maładych-haračych» da «starych pierdunoŭ», «jakija nie dajuć narmalna žyć», a taksama aficyjnaje zamoŭčvańnie sapraŭdnych sacyjalnych kanfliktaŭ. Zamiest taho znoŭ buduć padsoŭvać teledebaty na temu «Kamu treba biełaruskaje kino?».

U takoj situacyi vielmi važna nie paddavacca sistemie, nie apuskacca da jaje ŭzroŭniu, nie dehradavać razam ź joj ni maralna, ni razumova. Kali, naprykład, paślazaŭtra b monstr abrynuŭsia, ci znajšłosia b u nas dastatkova cikavych idej i ludziej, hatovych padniacca nad uzroŭniem BT, «SB» ci Łukašenkavaha płana «adradžeńnia kałhasnaj vioski»? Hałoŭnaja zadača, na maju dumku, — intelektualnaje samaraźvićcio, a taksama prafiesijnaja i kadravaja padrychtoŭka da postaŭtarytarnaj epochi.

Napeŭna, maje sens stvaryć bank idej i prajektaŭ u roznych śfierach dziejnaści — nie tolki ekanomiki, ale i piensijnaj sistemy, adukacyi, achovy zdaroŭja, ekałohii, infarmacyjnych technałohij. Inakš na źmienu siońniašnim kasnamoŭnym «kamientataram» pryjduć takija ž ubohija, ale «našy ludzi», i vynik takoha adradžeńnia i demakratyzacyi budzie nie lepšy, čym vynik papiaredniaha.

Historyja, litaratura i mastactva — heta dobra i zaŭsiody budzie zapatrabavana, ale hetaha ŭžo mała. Biełaruskaja niezaležnaja dumka musić brać za svoj abjekt i inšyja śfiery.

Na žal, spryjalnych umoŭ dla taho niama, adnak inšych užo i nie budzie. Treba karystacca tym, što jość. Pracavać i praz treci siektar, i praź miascovuju ŭładu (u sacyjalna-aktualnych pytańniach dzie-nidzie heta mahčyma), i praź niefarmalnyja kantakty. 12 hadoŭ, jakija, na dumku mnohich, my stracili, nasamreč byli adterminoŭkaj, jakuju dała nam historyja pierad startam u novy čas. I chaj kožny azirniecca nazad — što straciŭ, a što nabyŭ jon za hety pieryjad, kim byŭ, a kim staŭ siońnia? Ci hatovy my jašče raz pačać spačatku, ci lepš pakinuć hetuju misiju maładziejšym? Ci zmožam my, «stračanaje pakaleńnie 1990-ch», skazać jašče svajo słova ŭ sučasnaj biełaruskaj historyi i ździejśnić narešcie toje, na što byli paklikany losam?

Epocha falstartaŭ i «zavočnaha navučańnia» prajšła…»

Kali vam važna toje, što my robim, padkazvajcie nam, na što źviarnuć uvahu, i pieradavajcie infarmacyju znutry Biełarusi praz telehram @nn_editor abo na mejł [email protected]. Abo tym z žurnalistaŭ «NN», jakich viedajecie asabista. Heta tak prosta — a my zmožam bolš.

Zastavajciesia z nami, čytajcie «Našu Nivu», hladzicie «Našu Nivu» i lubicie Biełaruś. 

• 1
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0