Таццяна Заміроўская першы раз за 11 гадоў вярнулася з ЗША ў Еўропу. Многія манеры, звычкі і нават птушкі, якіх мы не прыкмячаем, выклікалі ў яе буру ўспамінаў

Пісьменніца Таццяна Заміроўская вярнулася ў Нью-Ёрк з першага за 11 гадоў падарожжа ў Еўропу — у Франкфурт, Утрэхт, Амстэрдам і Берлін. У сваім пасце яна апісвае гэтае падарожжа як падзею, якая здараецца ў жыцці адзін раз і цалкам «перазбірае» чалавека: упершыню пераляцець праз акіян, пакінуць Нью-Ёрк, які стаў домам, — і шчасліва вярнуцца назад.

«Такое адчуванне, што мяне перасабралі — але мяне і перасабралі; я вырвалася з лімбу. Наперадзе, магчыма, яшчэ ўсялякія лімбы — не будзем гэтага адмаўляць — але я зрабіла, на мой погляд, нешта што і не падумаеш, і мне ўсё ўдалося — а не ўдацца і не магло».

Больш за ўсё ў падарожжы яе ўразіла уласная цялеснасць — адчуванне, што ўсё перажытае было фізічным, матэрыяльным досведам. Яна абдымае сябровак, кранае іх плечы, заўважае перамены ў чужых целах — у тым ліку новыя пратэзы грудзей — вешаецца на шыю старым сябрам, трымае бацьку за мезенчык — як у маленстве, удыхае чужыя парфумы і крэмы, ходзіць па нечакана інакшым еўрапейскім пыле — «пыле са шкляначкамі», якога, вось неспадзяванка, няма ў Амерыцы.

«Я абдымаю сябровак, хапаю іх за тонкія плечы, мацаю іх свежаўстаўленыя, навюткія пратэзы грудзей («якія класныя!», «я ўсё адно нічога не адчуваю»), прабягаюся фартэпіяннымі пальцамі па іх худых спартыўных скабах, дзіўлюся, што ў Веры кудысьці знікла жопа (а была ж жопа!)».

Асобная тэма — развітанні і тое, як непрадказальна павярнуцца лёгкія абяцанні «скора пабачымся». Развітваючыся шмат гадоў таму з сяброўкай Сашай, Таццяна пачула ад яе трывожнае папярэджанне, якое спраўдзілася літаральна:

«Я не буду развітвацца, ты мінулым разам таксама вось так лёгка сказала «хутка пабачымся», а мы пабачыліся толькі праз адзінаццаць гадоў».

Моцнае ўражанне на пісьменніцу зрабілі гукі і птушкі, якіх не чуваць у Амерыцы — акулярныя гусі ў Франкфурце, знаёмыя канадскія гусі-«гопнікі», а на вакзале ва Утрэхце — каўкі, пры гуку якіх у яе перахапіла дыханне.

«Каўкі! Я 11 гадоў не чула кавак! Чуеш, як яны каўкаюць?»

Павялічыць

Адным з кульмінацыйных момантаў падарожжа стаў канцэрт бельгійскага гурта dEUS каля сярэднявечнага замка ў нідэрландскім Зэйсце — гурта, альбомы якога, паводле прызнання Таццяны, калісьці практычна выратавалі ёй жыццё. Яна піша, што ў яе было адчуванне, нібы канцэрт быў арганізаваны спецыяльна для яе.

«Дзяўчаты і хлопцы, вы ніколі не дазнаецеся, што ў гэтым натоўпе высокіх галандскіх лысеючых настальгуючых мужыкоў ёсць чалавек з Беларусі, які прыляцеў у ваш малюсенькі Зэйст з-за акіяна, з Нью-Ёрка».

Нечаканай любоўю падарожжа стаў Амстэрдам — горад, які Заміроўская, паводле ўласных слоў, «імгненна пазнала» і ў якім яе ўразіла колькасць актыўных беларусаў: кніжны клуб, палічка беларускіх кніг у кнігарні Утрэхта, кавярня з халадніком у цэнтры Амстэрдама, дзе чытачы пазнавалі яе па кнігах.

Павялічыць

З даўнімі сябрамі Заміроўская сустракалася праз 11 гадоў расстання і замест звыклага «ты не змянілася» шукала і радавалася зменам у іх, адзначаючы, што ўсе змяніліся «ў правільны, добры бок», хоць псіхіка па інерцыі падгружае старыя, ужо неактуальныя патэрны адносін.

Рэзкім кантрастам з амерыканскай рэчаіснасцю сталі еўрапейскія цэны — прадказальныя, без схаваных чаявых і нацэнак.

Асобна пісьменніца фармулюе кантраст паміж атмасферай двух кантынентаў адной кароткай фразай:

«Europe is not haunted. America is». (У Еўропе няма прывідаў мінулага. У Амерыцы — ёсць / У Еўропе не пераследуюць фантомы. У Амерыцы — так).

Дзеяслоў haunt сапраўды цяжка перадаваць на іншых мовах.

На думку Таццяны Заміроўскай, эмігрантам, якія выехалі з Беларусі пасля 2020 года, у Еўропе жывецца не так цяжка, як у ЗША: у людзей застаецца больш часу на рэфлексію, кнігі і культурнае жыццё.

«У нас выжыванне, прысягаю. Жыць у Еўропе лягчэй. Жыць!»

Кульмінацыяй падарожжа стала прэзентацыя кнігі ў берлінскай кніжнай краме Babel Books — аднак за гадзіну да яе прыйшла навіна пра смерць беларускай пісьменніцы Святланы Курс, і зала, дзе сабралася больш за 50 чалавек, сустрэла гэтую навіну агульным смуткам.

Заміроўская была ашаломленая тым, што зала была поўная не сябрамі, а чытачамі — людзьмі з Мінска, Магілёва, Крыма, Харкава, Масквы, — якія ўважліва і не адзін раз перачытвалі яе раман «Эўрыдзіка».

Павялічыць

«Ведаеце, кажу я, вось калі я яе дапісвала, усе гэтыя самотныя ночы ў рэзідэнцыі ў лесе, у мяне было дзіўнае адчуванне, што я не сама адна… І потым я раптам зразумела: гэта ж чытачы. Гэта будучыя чытачы гэтай кнігі. Яны яе проста цяпер у сваім часе, у будучыні, чытаюць — і глядзяць на мяне цяперашнюю, на мяне ў той самы момант, калі я яе пішу. Таму я не сама адна».

Менавіта там, сярод чытачоў з зашмулянымі, скрэмзанымі пазнакамі асобнікамі яе кніг, яна ўпершыню адчула сябе сапраўднай пісьменніцай — з уласнай, асобнай ад сяброў і знаёмых, чытацкай супольнасцю.

Падарожжа таксама ўключала берлінскія сустрэчы з бацькамі, пазнаванне ў Амстэрдаме рысаў Нью-Ёрка і Бушвіка, якія ўжо сталі ёй роднымі, пастаяннае ўнутранае пытанне — ці не знікла ўсё, што яна любіла, за гэтыя 11 гадоў. Адказ аказаўся адваротным чаканаму: нічога не знікла, усё апынулася побач, варта было толькі дакрануцца.

Павялічыць

«Мне ніхто не сказаў, што я змянілася; мне ніхто не сказаў, што я засталася ранейшай. Эмацыйна гэтае падарожжа было адным з найбольш глыбокіх перажыванняў у маім жыцці. І толькі калі ў Нью-Ёрку мне праштампавалі мой смешны зялёненькі пашпарт, сказаўшы «вітаем дома!», я раптам зразумела: я зрабіла гэта; я зрабіла немагчымае, і гэта было так лёгка і проста, і ніхто не ведае і ніколі-ніколі не даведаецца, чаго мне гэта каштавала».

Заканчвае пост пісьменніца абяцаннем калі-небудзь падрабязна напісаць пра ўсё перажытае — «бо мне ўжо не страшна» — і адпраўляецца на канцэрт Tori Amos у Нью-Ёрку, каб хтосьці «ўрачыста і з песняй» сустрэў яе дома.

• 7
• 4
• 2
• 7
• 2
• 0
• 0
• 1