Zianon Paźniak vystupiŭ z prapanovaj: aficyjnaj nazvaj našaj krainy pavinna być «Vialikaje Kniastva Litoŭskaje Biełaruś» (skaročana — «Biełaruś»). Jak stavicca da prapanovy Zianona Paźniaka sacyjalna aktyŭnaja častka nasielnictva — intelihiencyja i studenctva?
Anatol Hryckievič, historyk:
— Ja staŭlusia stanoŭča. Biełaruśsiu my stali nazyvacca tolki ŭ kancy XIX st.: da taho Biełaruśsiu nazyvalisia Viciebskaja, Mahiloŭskaja i Smalenskaja huberni, a ŭsio astatniaje — Litva. Našy adradžency pačatku XX st. pryniali nazvu «Biełaruś». A Vialikaje Kniastva Litoŭskaje ž było bolš biełaruskaj dziaržavaj, čym litoŭskaj.
Vadzim Karcaŭ, ekanamist:
— Ja takoha nacyjanalnaha natchnieńnia nie pieražyvaŭ užo hadoŭ dvanaccać. Purpurova-ahniavy z załatoj «Pahoniaj» ściah Vialikaha Kniastva nakryje miednym ščytom usie marnyja sprečki historykaŭ pra «naša» j «nia naša». My bolš nia budziem spaborničać ź litoŭcami, prypaminać niešta palakam i pahladać ź niedavieram na ŭkraincaŭ. Vielmi pazytyŭnaja ideja.
Uładzimier Arłoŭ, piśmieńnik, historyk:
— Kab kraina nazyvałasia «Kniastvam», jana pavinna być manarchijaj. Na siońnia ja baču adziny šlach dla realizacyi hetaj idei — praviadzieńnie referendumu. I referendum budzie adnaznačna vyjhrany (možna ŭjavić śvietłyja sny prezydenta Adamkusa!). Ale, mabyć, heta sfera fantastyki.
U dalokaj perspektyvie ja nie vyklučaju źmieny nazvy našaj krainy. I tady jość imaviernaść palityčnych kalizij, jakija ŭźnikli ŭ Hrecyi z Byłoj Juhasłaŭskaj Respublikaj Makiedonijaj. Adnak adbudziecca heta nie raniej, čym kožny biełarus budzie ŭśviedamlać, što ŭ histaryčnaj retraspektyvie Litva — heta toje samaje, što Biełaruś. Pakul ža nakont hetaha błytanina isnuje navat u hałovach samich historykaŭ.
Adam Hlobus, litaratar, vydaviec, mastak:
— Admoŭna. Ja nie lublu doŭhich nazvaŭ. Ja nie lublu, kali retraspekcyjaj padmianiajuć perspektyvu. Čym praściejšaja nazva, tym jana lepšaja. Tym bolš što ŭ śviecie ŭžo viedajuć «Biełaruś». Złučanaje Karaleŭstva Vialikabrytanii j Paŭnočnaj Irlandyi ŭsie nazyvajuć Anhielščynaj, Złučanyja Štaty Ameryki — prosta Amerykaj. Abrevijatury sami pa sabie niečytelnyja. Dyj chopić z nas taho, što ŭ nas była «BSSR».
Aleh Staŭpinski, nastaŭnik historyi:
— Jość takija krainy: Uschodniaja Respublika Ŭruhvaj, Balivaryjanskaja Respublika Venesueła, Meksykanskija Złučanyja Štaty. Ale dla ŭsiaho śvietu — i ŭ palitycy, i na spartovaj arenie — jość vyklučna Uruhvaj, Venesueła i Meksyka. Tak što VKŁ Biełaruś moža čakać toj ža los — Biełaruś.
Aleś Ancipienka, filozaf, litaratar:
— Niečakanaja prapanova. Nia dumaju, što heta istotna źmienić ujaŭleńni ludziej, jakija ŭžo viedajuć našu krainu. Ale najpierš treba navučyć našych pierakładčykaŭ pravilna pisać nazvu našaj krainy na zamiežnych movach. Pamyłak vielmi šmat. Pa-anhielsku pišuć «Byelarus» i navat «White Russia», prymietnik «Belarussian». Moža, jakraz prystaŭka «VKŁ» dapamoža narešcie zapomnić pravilnaje napisańnie našaj krainy.
Siarhiej Pańkoŭski, kiraŭnik internet-prajektu «Naša dumka» :
— Na siońnia važniej stvaryć umovy dla ŭliku mierkavańniaŭ — usich ludziej, u tym liku i sp.Paźniaka. Važna kab było što nazyvać, a ŭžo potym padbirać imiony. Ale pierš čym davać takija hučnyja imiony, treba stvaryć sytuacyju, kali my zmožam sami pra siabie zajaŭlać, kali my zmožam pretendavać na ich.
Maksim Rotviel, student BDU: Kab dyskredytavać ideju, jaje treba davieści da absurdu. Tak i ź idejaju spadčyny VKŁ.
Iryna, studentka: Ideja nie padajecca realistyčnaju. Paźniak pracuje na budučyniu, dalokuju budučyniu. Praz 100 hadoŭ usie jahonyja idei buduć uźniatyja.
Aleś z Horadni, student: Paźniak u čarhovy raz dakazaŭ, što jon talenavity palityk i pijarščyk.
Siarhiej Dubaviec, publicyst, pieršy redaktar adnoŭlenaj «NN»:
— Nia maju da hetaj idei akreślenaha staŭleńnia.
Piotra Rudkoŭski OP, filozaf:
— Pa-pieršaje, ustalavańnie takoj nazvy aznačała b kananizacyju peŭnaje idealohii, a mienavita prava-kanservatyŭnaj idealohii, hałoŭnym vykaźnikam jakoj źjaŭlajecca KCHP-BNF. Paŭstała b novaja versija «palityčnaha adnabožža».
Pa-druhoje, takaja nazva chavaje ŭ sabie ambivalentnuju semantyku. «Biełaruś» u hetym vypadku prymaje na siabie ŭsie rysy mitalahizavanaha VKŁ, h.zn. Biełaruś — heta kulturna-palityčny hihant, amal imperyja. A hihantamanija (asabistaja ci kalektyŭnaja) nikoli jašče da dabra nie davodziła.
Pa-treciaje, ustalavańnie hetaje nazvy (a heta dla mianie raŭnaznačna ŭstalavańniu novaj aficyjnaj stronh-idealohii) moža mieć nehatyŭnyja vyniki dla navukovaj histaryjahrafii, palitalohii i naahuł jakoj-kolviek svabodnaj hramadzka-palityčnaje dumki. Nu bo ci advažycca chto-kolviečy vystupić z tezaj, što kancylarskaja mova VKŁ nie była… biełaruskaj?
Całkam mahčyma, što pracy historykaŭ VKŁ Chrystyjana Stanha ci Zihmasa Zinkiavičusa buduć zaniesieny ŭ «śpis škodnych knižak», jakija možna budzie čytać, ale ź jakimi nielha budzie zhadžacca. Dumaju, jość realnaja niebiaśpieka, što paŭstanie novaje mnostva tabu, jakija buduć blakavać krytyčnuju refleksiju nad historyjaj i aktualijami Biełarusi.
«Vialikaje Kniastva Litoŭskaje Biełaruś» — heta nie neŭtralnaja nazva. Jana nia moža vykonvać abjadnalnaje funkcyi, a naadvarot — padzielić i biez taho padzielenaje hramadztva Biełarusi.
Apytvaŭ Arkadź Šanski
Kamientary