Čamu dla muchi čas ciače ŭ čatyry razy pavolniej, čym dla čałavieka

Pasprabujcie prystuknuć muchu i vy adrazu zrazumiejecie, što jana chutčejšaja za vas. Našmat chutčejšaja. Jak ža hetym malusieńkim istotam ź ich mikraskapičnymi mazhami ŭdajecca tak lohka abvieści nas vakoł palca?

Pavialičyć

Vierahodna, vy zadumvalisia nad hetym, biespaśpiachova haniajučysia z muchabojkaj pa pakoi za nadakučlivym stvareńniem. Jak jany tak udała ŭchinajucca? Niaŭžo jany ŭmiejuć čytać našy dumki?

Adkaz zaklučajecca ŭ tym, što, u paraŭnańni z čałaviekam, muchi bačać usio, što adbyvajecca, u zapavolenym tempie.

Zirnicie na hadzińnik ź siekundnaj strełkaj. Jon cikaje z peŭnaj chutkaściu. Ale čarapasie budzie zdavacca, što strełka cikaje ŭ čatyry razy chutčej. A dla bolšaści vidaŭ much, naadvarot, adlik siekund budzie ciahnucca prykładna ŭ čatyry razy pavolniej. Pa sutnaści, u kožnaha bijałahičnaha vida svajo ŭsprymańnie płyni času.

Pavialičyć

Heta adbyvajecca tamu, što ŭsie žyvyja istoty, jakija majuć zrok, usprymajuć navakolny śviet jak bieśpierapynnaje videa, ale malunak, jaki pieradajecca z vačej u mozh, jany zvodziać u asobnyja kadry z roznaj zadadzienaj častatoj.

U čałavieka zadadzienaja častata składaje ŭ siarednim 60 kadraŭ u siekundu, u čarapach — 15, a ŭ much — 250.

Čas adnosny

Chutkaść, ź jakoj hetyja vyjavy apracoŭvajucca mozham, nazyvajecca «častatoj źlićcia mihcieńniaŭ». Zazvyčaj čym mienšy bijałahičny vid, tym vyšejšaja chutkaść padačy śvietłavych impulsaŭ, i tamu muchi pastajanna ŭciakajuć ad muchabojki.

Prafiesar Rodžer Chardzi z Kiembrydžskaha univiersiteta demanstruje, jak pracuje voka muchi.

«Častata źlićcia milhańniaŭ - heta prosta chutkaść, ź jakoj śviatło pavinna ŭklučacca i vyklučacca, pierš čym jaho možna budzie ŭbačyć abo ŭspryniać jak bieśpierapynny malunak», - kaža prafiesar Chardzi.

Jon ŭžyŭlaje kazurkam malusieńkija elektrody ŭ žyvyja śviatłoadčuvalnyja kletki vačej — fotareceptary — i ŭklučaje śviatłodyjodnyja indykatary, jakija mihciać, pastupova pavialičvajučy častatu vybliskaŭ.

Fotareceptary reahujuć na kožnuju vyblisk śviatłodyjoda elektryčnymi impulsami, jakija adlustroŭvajucca na ekranie kamputara.

Testy pakazvajuć, što ŭ niekatorych much receptary vyrazna reahujuć na mihcieńnie da 400 razoŭ za siekundu, bolš čym u šeść razoŭ chutčejšaje, čym moža ŭspryniać čałaviečaje voka.

Rekardsmienam ličycca mucha-zabojca — maleniečkaja drapiežnaja kazurka, jakaja žyvie ŭ Jeŭropie i paluje na inšych much. I łović jana achviar prosta ŭ palocie.

U svajoj «Mušynaj łabaratoryi» ŭ Kiembrydžskim univiersitecie doktar Pałoma Hansales-Bielida demanstruje zvyšchutkuju reakcyju palaŭničaha, zapuściŭšy zvyčajnych pakajovych much u śpiecyjalnuju kamieru da samki muchi-zabojcy.

Pavialičyć

Z dapamohaj chutkasnaj videakamiery Pałoma zapisvaje pavodziny palaŭničaha i achviary z častatoj 1000 kadraŭ u siekundu. Kamputar pastajanna zachoŭvaje apošnija 12 siekund videazapisu.

Voś u kamiery niešta adbyvajecca, i Pałoma naciskaje knopku, kab spynić zapis.

Pavialičyć

«Čas našaj reakcyi nastolki pavolny, što, kali my chočam spynić zapis u momant padziei, vyśviatlajecca, što heta padzieja ŭžo adbyłasia», — kaža doktar.

Vychodzić, my navat nie možam nacisnuć knopku svoječasova.

Mucha suprać muchi

Na videazapisie bačna, što spačatku mucha-zabojca siadzić nieruchoma. Ale jak tolki pakajovaja mucha pralataje prykładna za siem santymietraŭ nad joj, palaŭničaja ździajśniaje vokamhnienny kidok, a zatym abiedźvie akazvajucca na dnie kamiery.

Tolki paśla prahladu zapavolenaj zdymki na kampjutary stanovicca jasna, što adbyłosia: mucha-zabojca ŭźlacieła, trojčy ablacieła achviaru, niekalki razoŭ sprabujučy jaje schapić, pierš čym joj udałosia heta zrabić piarednimi łapami, źbić na padłohu i ŭčapicca ŭ zdabyču.

Uvieś epizod ad uźlotu da pasadki zaniaŭ adnu siekundu. U našych vačach heta imhnieńnie. I naadvarot - u vačach muchi čałaviečaja ruka ruchajecca z chutkaściu ślimaka.

Takuju nievierahodnuju chutkaść pavodzin musie-zabojcy zabiaśpiečvajuć mitachondryi - bijałahičnyja kletki, jakich u hetaha drapiežnika ŭ vačach značna bolš, čym u inšych vidaŭ much.

Hetyja kletki vypracoŭvajuć enierhiju, nieabchodnuju śvietłavym receptaram vačej. Chutki zrok spažyvaje bolš enierhii, čym pavolny, i płatajadnaja dyjeta muchi-zabojcy zabiaśpiečvaje charčavańnie enierhajomistych kletak.

Ale navat kali b čałaviek mieŭ takuju ž kolkaść mitachondryj u vačach, u nas nie było b takoj vysokaj chutkaści zroku, bo śviatłoadčuvalnyja kletki much pa kanstrukcyi mocna adroźnivajucca ad čałaviečych.

Da hetych strukturnych adroźnieńniaŭ pryvioŭ praces evalucyi. Raźvićcio vačej u členistanohich i chrybietnych pajšło zusim roznymi šlachami kala 700-750 miljonaŭ hadoŭ tamu.

Strunnaja teoryja

Jak kaža prafiesar Rodžer Chardzi, vočy much pracujuć pa pryncypie miechaničnaj pieradačy impulsaŭ - jany reahujuć na śviatło z dapamohaj haryzantalna raźmieščanych malusieńkich vałoknaŭ, jakija pieradajuć sihnał, jak struny.

Zrok chrybietnych uładkavany pa-inšamu: u voku ŭ ich majucca doŭhija trubčastyja kletki, źviernutyja da krynicy śviatła, z chimičnymi rečyvami, jakija reahujuć na sihnał.

«Z punktu hledžańnia mahčymaści sfarmavać mocnuju reakcyju na nievialikuju kolkaść śviatła miechanizm členistanohich bolš adčuvalny, da taho ž i chutkaść jaho reakcyi vyšejšaja, čym u stryžniaŭ i konusaŭ u voku pazvanočnych», - tłumačyć jon.

Pavialičyć

Jość niekalki pryčyn bolš vysokaj adčuvalnaści miechaničnaj sistemy pieradačy dadzienych.

Pierš za ŭsio «struny» dazvalajuć paskoryć niejronavyja sihnały. Akramia taho, u niejronavych impulsaŭ isnuje miaža chutkaści, i dziakujučy mienšaj praciahłaści nierva ad voka da mozhu ŭ členistanohich u paraŭnańni z bolš bujnymi chrybietnymi praces pieradačy dadzienych praciakaje chutčej.

Zrešty, i niekatoryja chrybietnyja majuć značna chutčejšy zrok, čym čałaviek. Padobna na toje, što z chutkim zrokam uzajemazłučanaja zdolnaść lotać. Vierahodna, što latučym istotam nievialikich pamieraŭ nieabchodnaja chutkaja reakcyja padčas palotu, kab nie ŭrezacca ŭ pieraškodu.

Usio adnosna

Siarod chrybietnych samy chutki zrok sustrakajecca ŭ žyvioł i ptušak, jakija łoviać nasiakomych u pavietry.

Šviedskija navukoŭcy z Upsalskaha ŭniviersiteta vyjavili, što ptuška vałasianka zdolnaja raspaznavać śviatło, jakoje ŭspychvaje i zhasaje 146 razoŭ za siekundu.

Hety pakazčyk prykładna ŭdvaja bolšy, čym u čałavieka, choć i nie taki vysoki, jak u siaredniaj muchi.

Zdolnaść «zapavolvać čas» raźviłasia ŭ muchałovak u pracesie evalucyi. Asobiny, zdolnyja pierachitryć zdabyču, stali charčavacca lepš, prynosić bolš naščadkaŭ i pieradavać im u spadčynu chutki zrok baćkoŭ.

Ale evalucyjnaja «honka ŭzbrajeńniaŭ» nikoli nie skančajecca. Muchi, za jakimi haniajucca ptuški z chutkim zrokam, taksama raźvivajuć chutkaść reakcyi, i hetak dalej.

Uvohule, u nastupny raz paśla niaŭdałaj sproby prystuknuć muchu nie padajcie ducham. U tym, što vašyja ruchi takija pavolnyja i niaŭkludnyja, vinavatyja sotni miljonaŭ hadoŭ naturalnaha adboru, jakija navučyli much pavolna nazirać za vami.

Čas pamiž vami i muchaj vielmi adnosny.

• 1
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 1
• 0