«Va Ukrainie nichto nie vieryć, što tam takoje robicca». Ukrainiec, jakoha zatrymali ŭ Biełarusi za dva dni da vajny, raskazaŭ pra pakuty za kratami

«Nadzieli miaški na hałovy i pavieźli ź miažy»

Michaił Stalarčuk — z Koviela Vałynskaj vobłaści, tut jon žyvie i ciapier sa svajoj siamjoj. Raniej jon pracavaŭ kiroŭcam rejsavaha aŭtobusa. Z 2018 hoda da zatrymańnia mužčyna ździajśniaŭ pajezdki pa maršrucie Koviel — Brest. Na tydzień jon moh jeździć pa čatyry-piać razoŭ u Biełaruś. Heta doŭžyłasia ciaham amal čatyroch hadoŭ, ale 22 lutaha 2022 hoda paśla viartańnia rejsam Brest — Koviel Michaił byŭ zatrymany.

«Ja viartaŭsia z Bresta dadomu va Ukrainu. Sa mnoj byŭ plamieńnik, jaki pracavaŭ na rejsie kanduktaram, — Dźmitryj Hudzik. Na pamiežnym punkcie propusku «Makrany» supracoŭniki KDB (heta ja potym užo zrazumieŭ) u pamiežnaj formie adrazu adpravili mianie na pravierku praz toje, što nibyta ja viazu narkotyki. U ich nibyta była infarmacyja pra heta — šukali abo nie šukali potym, nie viedaju.

U nas ź plamieńnikam zabrali telefony i videarehistratar z aŭtobusa. Potym nam nadzieli miaški na hałovy i pavieźli ź miažy. Nas vazili hadziny čatyry, i ŭ vyniku pryvieźli ŭ adździeł KDB u Breście.

Kali ja jechaŭ apošni raz u Brest, 22 lutaha, nasustrač kala miažy jechała kałona vajskovaj techniki — rasijskaja i biełaruskaja. Heta trapiła na videarehistratar. KDB dapytvała z nahody hetaha. Nas bili. Pytalisia, dla čaho stajać kamiery ŭ aŭtobusie. My kazali, što ŭ nas pa ŭsioj krainie videarehistratary stajać, bolš za toje, firma jaho staviła ŭ naš aŭtobus. Troje sutak nas trymali ŭ pamiežnym IČU — uvieś hety čas dapytvali, na kaho my pracujem».

«Bili rukami, butelkaj z vadoj pa nyrkach, elektrašokieram»

Jak uspaminaje mužčyna, na čaćviortyja sutki ich ź plamieńnikam advieźli ŭ Leninski RUUS Bresta. Tam skazali, što miesiac ich pratrymajuć u izalatary ŭ padrychtoŭcy da departacyi.

«Pa roznych kamierach ź plamieńnikam my siadzieli kala 28 dzion. Potym nas pasadzili ŭ adnu kamieru — my dumali, što ŭžo dadomu narešcie pajedziem. Ale praz dva dni prynieśli kryminalnaje abvinavačvańnie ŭ «ahienturnaj dziejnaści» — jak byccam my supracoŭničali sa śpiecsłužbami Ukrainy.

Ja byŭ u šoku ad hetaj kryminalnaj spravy. Ja kazaŭ, što videarehistratar pastaviła nam firma — niezaležna ad taho, kudy jedziem: ci to ŭ Polšču, ci to va Ukrainu, ci to ŭ Biełaruś. My da hetaha dačynieńnia nie majem.

Kab my padpisali abvinavačvańnie, nas źbivali. Katavańni doŭžylisia dva dni. Bili rukami, butelkaj z vadoj pa nyrkach, elektrašokieram. Na treci ci čaćviorty dzień mianie pryviali da śledčaha, jaki pačaŭ pahražać, što kali nie padpišu, jon patelefanuje majoj žoncy i skaža, što mianie adpuskajuć i niachaj jana pryjazdžaje, zabiraje. I dadaŭ: «Ale ty nie ździŭlajsia, kali na miažy ŭ jaje znojduć narkotyki dy na hadoŭ 13 jana siadzie — tak što, dumaj».

Na hetym ja zrabiŭ pryznańnie — zapisaŭ «pakajalnaje videa», dzie paprasiŭ na kamieru prabačeńnia ŭ prezidenta i biełaruskaha naroda za svaje dziejańni. Ja pahadziŭsia na heta. Paśla hetaha jany pierastali ździekavacca i bić mianie».

«Advakatka skazała padpisvać usie papiery»

Pra pačatak poŭnamaštabnaj vajny va Ukrainie Michaił daviedaŭsia tolki praz paŭtara miesiaca:

«Było ciažka. Bo raskazvali, što vajna idzie pa ŭsioj krainie, a ŭ mianie svajaki dy siamja va Ukrainie. Pieražyvaŭ».

Mužčyna ŭspaminaje, što paśla zatrymańnia jamu pryznačali advakatku:

«U pačatku mianie mała vyklikali na dopyty. Potym pryjšoŭ śledčy z pytańniem, chto mnie naniaŭ advakata. Bo adrazu była advakatka ad ich, jakaja skazała padpisvać usie papiery. Ja zrazumieŭ, što jana mnie nie dapamoža, i admoviŭsia ad jaje. Potym mnie svajaki naniali advakata. Śledčy pytaŭsia, chto heta zrabiŭ, ci zhodny ja.

Praź niekatory čas mianie pryvieźli z KDB na dopyt z novaj advakatkaj. Ja paśpieŭ ź joj pahutaryć dźvie chviliny, pakul śledčy nie pryjšoŭ. My damovilisia, što ja budu dumać pierad tym, jak adkazvać, a kali niešta nie tak, to jana papravić mianie. Na dopycie jana pasprabavała mnie dapamahčy adkazać, na što joj śledčy skazaŭ: «Ty rot zamkni, bo zaŭtra budzieš siadzieć u susiedniaj kamiery ź im. Ź siońniašniaha dnia my viedajem, jakuju ty bializnu nosiš». Tut ja zrazumieŭ, što da čaho».

U Michaiła ŭziali raśpisku ab nierazhałošvańni źviestak kryminalnaj spravy:

«Kali ja spytaŭ, navošta, śledčy skazaŭ, što kali da mianie chtości budzie prychodzić i pytacca pra što-niebudź, to ja pavinien budu tolki nazvać artykuł i ŭsio».

«Amal uvieś čas ja siadzieŭ bieź pieradač»

U brescki SIZA mužčynu pieraviali praź miesiac paśla zatrymańnia i ŭ chutkim časie jaho pastavili na prafiłaktyčny ŭlik, jak «schilnaha da ekstremisckaj dy inšaj destruktyŭnaj dziejnaści»:

«Paśla taho jak mianie pieraviali z kamiery-adzinočki ŭ ahulnuju kamieru, mianie adrazu vyklikali i skazali, što budzie prafulik. Mnie skazali, što treba padpisać papiery. Ja adkazaŭ, što ničoha padpisvać nie budu. Tady načalnik SIZA skazaŭ, što moj podpis im nie patrebny, jany sami mianie pastaviać na ŭlik».

Dva tydni paśla izalatara časovaha ŭtrymańnia Michaiła trymali ŭ kamiery-adzinočcy, a potym pieraviali ŭ ahulnuju kamieru, pieryjadyčna adpraŭlali ŭ karcar. Ahułam u SIZA jon pravioŭ 11 miesiacaŭ da pieravodu ŭ kałoniju:

«U adzinočcy mianie trymali biez matraca i rečaŭ. Kamiera dva na dva. Ceły dzień abo siadziš, abo chodziš tudy-siudy. U ahulnaj kamiery vypisvali parušeńni za lubuju drobiaź. Mianie adpraŭlali razoŭ z 10 u karcar — kali na 10 sutak, kali na piać.

Amal uvieś čas ja siadzieŭ bieź pieradač, bo svajakoŭ u Biełarusi ŭ mianie nie było. Ad starońnich ludziej pieradačy mnie byli zabaronienyja navat u SIZA, bo ja palityčny. Adzin raz z Ukrainy praz Polšču pryjechała žonka, pryviezła pieradaču. Jak tolki jana pierasiekła miažu, jaje vyklikali na dopyt. Potym jaje vyklikali ŭ KDB — tam jaje dapytvali hadzin z čatyry-piać, pałochali. Potym jana jašče raz chacieła pryjechać, ale jaje na miažy ŭžo nie puścili.

Joj skazali, što jaje «svajaki ŭčynili złačynstva na terytoryi Biełarusi, a ich naviedvańnie nie jość pryčynaj dla ŭjezdu ŭ Biełaruś». Joj pastavili piačatku ŭ pašpart ab zabaronie. Jana mnie kazała, što pasprabuje jašče raz pryjechać, ale ja jaje ŭžo prasiŭ, kab jana nie jechała, bo jaje pasadziać».

«Šeść hadoŭ tolki na dapuščeńni — jak tak možna?!»

Sud na Michaiłam i jaho plamieńnikam Dźmitryjem prachodziŭ u zakrytym režymie. Ahułam było šeść pasiadžeńniaŭ. Sudździa Andrej Leščanka pryznačyŭ Michaiłu šeść hadoŭ kałonii, a Dźmitryju — piać. Taksama pa spravie była apielacyja ŭ Viarchoŭnym sudzie, ale prysud pakinuli niaźmiennym — u hety čas Michaiła ŭžo adpravili ŭ kałoniju.

Pavialičyć

«U materyjałach spravy ŭsio było na dapuščeńniach śledstva, što my ź Dźmitryjem «mahli supracoŭničać z roznymi śpiecsłužbami». Kali prakurorka zapytała šeść hadoŭ, to ja ŭ jaje spytaŭ: «Miarkuju, što vy zdradžvajecie svajmu mužu, što vy bieracie chabary, ale heta ž majo dapuščeńnie, u mianie niama dokazaŭ. A vy zapytvajecie mnie šeść hadoŭ tolki na dapuščeńni — jak tak možna?!» Jana adkazała na heta tak: «Siadaj, budzie ciapier siem».

Ja terminu navat užo nie ździviŭsia… Za hod u SIZA ja bačyŭ, kolki dy za što ludziej zajazdžaje — ja ŭžo ŭsio zrazumieŭ. Ja byŭ u šoku, što ludziej sadziać za łajki, za kamientary! Takija terminy dajuć ni za što! Ja ciapier va Ukrainie raskazvaju, što tam adbyvajecca — usie ŭ šoku! Nichto nie vieryć, što tam takoje robicca i za takoje ludzi siadziać».

Pra vynik suda i sutnaść abvinavačvańnia suprać Michaiła i Dźmitryja stała viadoma z prapahandysckaha filma ATN «Kontrraźviedka. Apieracyi biełaruskaha KDB suprać śpiecsłužbaŭ Zachadu i Ukrainy». Sam mužčyna ŭbačyŭ siužet užo znachodziačysia na voli:

«Mnie było śmiešna z hetaha. Mała taho, što jany nastrojvajuć suprać siabie svoj narod, dyk jašče i ŭkrainski».

«Na momant vyzvaleńnia ja siadzieŭ u ŠIZA ŭžo bolš za 30 sutak»

Adbyvać termin Michaiła adpravili ŭ kałoniju № 3 «Vićba». Daroha tudy zaniała kala sutak.

«U kałoniju mianie vieźli ŭ kajdankach — ruki nazad. Rečy jak chočaš, tak i niasi za saboju. U ciahniku taksama ruki ŭ kajdankach — navat nie pierašpilili napierad. Na dzień mianie pakidali ŭ viciebskim SIZA.

U pieršy dzień na «Vićbie» mianie adrazu pačali pałochać, što adviazuć na «krytuju». Pieršyja try dni prajšli spakojna, a potym pravierka za pravierkaj. Za «nieadpaviednaść rečaŭ u vopisu» mnie dali 10 sutak štrafnoha izalatara (ŠIZA).

Kali ja vyjšaŭ z ŠIZA, to mianie nakiravali ŭžo ŭ atrad. Tam vypisvali parušeńnie za parušeńniem. Za lubuju drobiaź, naprykład, za rasšpileny huzik viešali parušeńni dy adpraŭlali ŭ ŠIZA. Pieršy hod časta adpraŭlali ŭ ŠIZA. Na miesiac mahli kožnyja dva dni pisać parušeńni. Kali nie vyjdzieš na pracu abo admovišsia, to adrazu sutak z 90 ŠIZA abo adrazu na «krytuju».

Ja staraŭsia bolš času być na pracy, bo kali ŭ atradzie zastaješsia, to adrazu vypisvajuć parušeńni za parušeńniem. Niejki čas mianie nie čapali, a potym znoŭ pastajannyja parušeńni dy ŠIZA. Na momant vyzvaleńnia ja siadzieŭ u ŠIZA ŭžo bolš za 30 dzion. Načalnik kałonii prychodziŭ i jašče 15 dzion dadaŭ dy skazaŭ, što, mahčyma, mianie paviazuć u Mahiloŭ na «krytuju» jak «złosnaha parušalnika».

Michaił adznačaje nizki ŭzrovień miedyčnaj dapamohi ŭ kałonii:

«Ja sam staraŭsia tudy nie chadzić, bo dapamoha nijakaja. Znajomy niejak pajšoŭ zub vyrvać, dyk jamu miedrabotnica małatkom zdarovy zub vybiła. Biez ukołu — bieź ničoha. Navat nie vyryvała! Zachodziš u miedčastku, a tam małatok i zubiła lažyć. Kaža, kali nie toj zub, to vybje inšy.

Kali chvareješ, tam adna tabletka ad usiaho. Ja hipiertonik, tamu mnie ciažka tam było. Pry zatrymańni i katavańniach mnie paškodzili zub. Ciapier rabiŭ MRT, a tam kostki ŭžo niama. Za hety čas u źniavoleńni čatyry zuby vylecieli».

«Jamu tak błaha stała, što jon upaŭ na baraku»

Były palitviazień raskazaŭ pra abstaviny śmierci asudžanaha za danaty Vadzima Chraśko — jon staŭ śviedkam hetaha:

«U jaho ŭžo byli prablemy sa zdaroŭjem. U studzieni 2024 hoda ŭ jaho była tempieratura i jon chadziŭ u miedčastku, ale jaho nie prymali tam. Potym jamu tak drenna stała, što jon upaŭ na baraku. Supracoŭniki sami napałochalisia ŭžo. Vyklikali kantralora i miedyka. Na nasiłkach jaho adnieśli ŭ miedčastku, dzie jon adrazu i pamior. Pryjechała chutkaja i zabrała jaho. Jak potym kazali kantralory, «jon zhareŭ za try dni» — pamior ad zapaleńnia, jak pakazała ŭskryćcio. Kali b na miedčastcy jamu zrabili zdymak i niejak dapamahli, to hetaha nie było b».

Mužčyna adznačaje, što da jaho było praduziataje staŭleńnie nie tolki praz palityčny artykuł, ale i praz nacyjanalnaść:

«Mnie atradnik prama kazaŭ: «Ja vas chachłoŭ nienavidžu». Na kožnym kroku sprabavali ŭščamić i abrazić.

Ale ŭ kałonii byli ŭkraincy nie pavodle palityčnych artykułaŭ — da ich staŭleńnie było lepšaje. Mnie adrazu skazali: ty ž razumieješ, što ty z žoŭtaj birkaj palityčny.

Niekatoryja narmalna stavilisia, ale prama kazali, što ja pavinien razumieć, kali jany mnie nie vypišuć parušeńni, to buduć karać ich. Kazali, što ŭ ich niehałosny ŭkaz — bolš parušeńniaŭ i ŠIZA vypisvać palityčnym, pazbaŭlać pasyłak, zvankoŭ, spatkańniaŭ. Usio, što jość — pazbaŭlać.

Palitviaźniu ŭ Biełarusi ŭsio zabaroniena. Da hvałtaŭnikoŭ, zabojcaŭ było staŭleńnie lepšaje, čym da palityčnych. Tam vielmi ciažka palityčnym».

«Pavinien razumieć, što ja ŭ ich u zakładnikach»

Były palitviazień raskazvaje, što psichałahična trymacca dapamahali dumki ab vyzvaleńni:

«Pieršy čas było ciažka. U 2023 hodzie pačali trochi adpuskać biełarusaŭ pa pamiłavańni. Była nadzieja, što i da mianie heta kali-niebudź dojdzie. Taksama spadziavaŭsia, što mianie pamianiajuć. Hetaj nadziejaj i žyŭ.

Mnie śledčy KDB kazaŭ, što ja pavinien razumieć, što ja ŭ ich u zakładnikach. Kali budzie treba, tady ciabie i adpuściać. Možaš da kanca terminu siadzieć, a možaš i hod pasiadzieć. Ad ciabie ničoha nie zaležyć».

Pavialičyć

Vyzvalili Michaiła 22 listapada 2025 hoda — Ukraina tady viarnuła 31 hramadzianina svajoj krainy. Palitviaźnia vyzvalali z ŠIZA, dzie jon utrymlivaŭsia bolš za 30 sutak:

«Dzieści a 16‑j hadzinie 21 listapada da mianie pryjšli kantralory i skazali zabirać rečy dy iści za imi. Ja spytaŭ kudy, ale mnie skazali nie zadavać lišnich pytańniaŭ. Potym mnie skazali iści na barak, źbirać svaje ŭsie rečy dy ni z kim nie razmaŭlać. Ja tak i zrabiŭ. Mianie adviali ŭ punkt, jak na etap, dzie całkam abšmanali. U mianie zabrali ŭsie birki i ŭsie zapisy. Nichto ničoha nie kazaŭ, kudy my jedziem, tolki skazali, što budzie śpiecetap.

U toj momant ja nie spadziavaŭsia navat, što pajedu dadomu, bo sa mnoj było jašče try čałavieki — jany byli nie pavodle palityčnych artykułaŭ (machlarstva i narkotyki). Kali b sa mnoj byli jašče palityčnyja, to moža ja b zrazumieŭ, što vyzvalajuć. Ja ŭžo padumaŭ, što moža ŭ Rasiju viazuć.

A pieršaj hadzinie nočy pryjšoŭ staršy apieratyŭnik i skazaŭ, što pryjechaŭ śpiecetap. Skazali apuścić hałavu, nikudy nie pavaročvacca, nadzieli kajdanki zzadu na ruki i miašok na hałavu. Nas pasadzili ŭ mikraaŭtobus. Ja čuŭ, što tak vyzvalali inšych, ale heta byli palityčnyja. A sa mnoj byli ŭsie nie palityčnyja, tamu ŭ mianie byli sumnievy ad taho, kudy ja jedu. Nas vieźli tak usiu noč, nichto z nami nie razmaŭlaŭ. Chtości sprabavaŭ miašok papravić na hałavie, dyk jaho bili pa darozie.

U niejkim lesie nas vyvieli ŭ prybiralniu — taksama ŭ miaškach, tolki ruki napierad pryšpilili. Tak my jechali pryblizna paŭdnia. Potym nas pierasadzili ŭ inšy bus, dzie byli jašče ludzi. Trochi prajechali i nam skazali, što nas viazuć da miažy, što ciapier zdymuć miaški i pieradaduć ukrainskamu boku.

Kali padjechali, to jašče na biełaruskim baku źniali miaški, dali pakiety z buterbrodami i vadu — usiu hetuju pakazuchu zdymali na videa. Potym nas pierasadzili ŭ aŭtobus i my pajechali va Ukrainu«.

«Zasynaješ na paru chvilin i pračynaješsia»

Michaił kaža, što da zatrymańnia nie viedaŭ pra palityčnuju situacyju ŭ Biełarusi dy pra tyja masavyja represii, što adbyvajucca z 2020 hoda:

«Ja ničoha pra heta nie viedaŭ. Čuŭ pra pratesty 2020 hoda, ale mianie ŭ toj čas heta asabliva nie cikaviła. Nie viedaju, nakolki heta praŭda, ale kažuć, što navat nie ŭsie biełarusy viedajuć i razumiejuć, što ŭ ich adbyvajecca ŭ krainie. Pakul kahości nie zakranie, nichto nie razumieje da kanca.

Ja b nikomu nie raiŭ jechać u Biełaruś. Na miescy biełarusaŭ, jakija vyjechali praz represii, ja b navat nie dumaŭ viartacca».

Były palitviazień ciapier znachodzicca doma ź siamjoj, ale ŭsio adno praciahvaje sačyć za situacyjaj z palitviaźniami Biełarusi:

«U mianie ŭ źniavoleńni zastałosia šmat siabroŭ — usie jany palityčnyja. Tamu mnie važna viedać, vypuścili kaho-niebudź ź ich abo nie. Sa svajakami niekatorych ź ich ja padtrymlivaju suviaź».

Mužčyna na voli ŭžo amal try miesiacy, ale pryznajecca, što adaptacyja prachodzić ź ciažkaściu:

«Psichałahična składana. Nie mahu pierastroicca… Niama snu: bolš nie śpiš, čym śpiš. Zasynaješ na paru chvilin i pračynaješsia. Roznyja dumki lezuć».

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 1
• 4
• 0