Što Tołkin i jaho piarścionki tłumačać nam pra Łukašenku lepš za palitołahaŭ

My ŭsie źviazanyja adny z adnymi bolš-mienš mocnymi adnosinami padparadkavańnia, ale jany, jak praviła, racyjanalnyja. Apantanaść iracyjanalnaja — rašeńni apantanaha čałavieka čaściakom niemahčyma rastłumačyć u łohicy zdarovaha sensu. Vialikaja pamyłka — sprabavać pradkazać pavodziny takoha čałavieka na asnovie tvaich ułasnych racyjanalnych matyvaŭ. Narešcie, treba pamiatać, što apantanaść — heta zaležnaść. Pazbavić apantanaha čałavieka abjekta jaho apantanaści — heta značyć pazbavić jaho sensu isnavańnia.

Usio heta aksijomy, bieź jakich niemahčyma zrazumieć, što saboj ujaŭlaje čałaviek, jaki staić na čale Biełarusi ŭžo bolš za 30 hadoŭ. Ale kab pa-sapraŭdnamu razabracca ŭ matyvach ludziej takoha kštałtu, možna paklikać na dapamohu (tak, užo možna) palityčnuju navuku, kliničnuju psichałohiju, sacyjałohiju, palitekanomiju i navat kłasičnuju litaraturu, nie havoračy ŭžo ab teałohii i mifałohii. Zadača hruntoŭnaja — nam treba spaścihnuć pryrodu ŭłady, a jaje fienomien siahaje daloka za miežy adnoj navuki.

Ale nam pašancavała — praktyčna ŭsiu pracu za nas užo zrabiŭ Tołkin. Trochu nahadajem: byŭ taki Saŭron (niechta nakštałt satany), jaki niadrenna razabraŭsia ŭ čałaviečaj, elfijskaj i hnomskaj pryrodzie i «dapamoh» prahnym da viedaŭ elfam skavać siem piarścionkaŭ ułady dla hnomaŭ i dzieviać — dla ludziej. Try elfijskija piarścionki byli skavanyja bieź jahonaha ŭdziełu. A svoj Piarścionak, adziny, jon skavaŭ sam, kab padparadkavać sabie ŭsie astatnija.

Mienavita pra hety piarścionak — uvasoblenuju absalutnuju ŭładu — my viedajem bolš za ŭsio.

Praź jaho praktyčna straciŭ rozum Baramir, im spakušalisia Faramir, Haładryel, Hendalf i šmat chto inšy. 

Hłyks, jaki vałodaŭ Piarścionkam 500 hadoŭ (ale vykarystoŭvaŭ jaho «pa drobiaziach», tamu i pratrymaŭsia tak doŭha), zvarjacieŭ, straciŭšy jaho. (Imiony, nazvy i cytaty padajucca pa R. Tołkin, «Uładar piarścionkaŭ. Dźvie viežy» u pierakładzie K. Kurčankovaj i Dz. Mahiloŭcava.)

Froda nie zmoh by danieści Piarścionak da Hary Vyraku adzin — jon prosta nasunuŭ by jaho i abviaściŭ siabie jaho ŭładarom značna raniej, ale racyjanalny hołas lepšaha siabra da apošniaha momantu ŭtrymlivaŭ jaho ad hetaha. Urešcie navat z dapamohaj Sema Froda nie zmoh by źniščyć Piarścionak biez umiašańnia Hłyksa. A potym, straciŭšy jaho niezvarotna, Froda tak i nie zmoh zžycca z rečaisnaściu i spłyŭ z elfami ŭ Dobrasłavionuju Ziamlu, dzie niama miesca smutkam hetaha śvietu.

Jašče lepš zrazumieć fienomien ułady dapamahajuć inšyja piersanažy «Uładara piarścionkaŭ» — nazhuły. Heta karali ludziej, jakija atrymali dzieviać piarścionkaŭ i ŭrešcie stalisia padniavolenymi Uładara — stvaralnika Adzinaha Piarścionka. Heta ludzi, u jakich byli karaleŭstvy, ale jakija prahnuli bolšaha — i pryniali piarścionki ŭłady. Voś jana, pryroda apantanaści: ty vałodaŭ piarścionkam, ale ŭ vyniku jon zavałodaŭ taboj i zrabiŭ ciabie svaim rabom. U hetym sensie nazhuł — rab ułady. I rab «kiraŭnika» Mordara.

Ale, mabyć, dakładniej za ŭsio my adhadajem z našym piersanažam, kali ŭspomnim Sarumana. Jon vielmi chacieŭ atrymać Piarścionak sabie. Paradaksalnym čynam, tym samym jon by staŭsia uładarom Mordara — a tyja, chto daŭno vyvučaje palityku Biełarusi, viedajuć, što ŭ dapucinskija časy Łukašenka maryŭ stać na čale Rasii (abo «sajuznaj dziaržavy»). Ale potym źjaviŭsia Saŭron, Piarścionak spłyŭ z ruk, a Izienhradak staŭsia pramysłovym centram, jaki kavaŭ dla Mordara zbroju i rychtavaŭ vojska dla zachopu Rochana. Tut jość dziŭny fakt — u Tołkina Rochan nazyvajecca Riddermark — heta kraj rycaraŭ, pamiežža, jakoje było abaronaj unutranych ziemlaŭ vaładarstva. U VKŁ takija ziemli nazyvali ukrainaj, i mienavita tak pierakładajuć Riddermark u svaim najvybitniejšym pierakładzie Kurčankova i Mahiloŭcaŭ. Pavodle knihi, orki zajšli va ŭkrainu z terytoryi, padkantrolnaj Sarumanu… Nu, vy sami ŭsio bačycie.

Los Sarumana niezajzdrosny. Niekali vialiki čaraŭnik, jaki vałodaŭ charyzmaj («hołas Sarumana»), jon spačatku staŭsia maryjanietkaj Saŭrona, a zatym pasprabavaŭ pravieści kalektyvizacyju i industryjalizacyju Šyra — ale ŭ vyniku byŭ zabity svaim rabom Źmiejarotym.

Zachad sprabavaŭ ź im razmaŭlać: «Ty možaš pakinuć Ortank volnym — kali sam abiareš toje». Ale Saruman zrabiŭ svoj vybar, admoviŭsia pakinuć viežu, u jakoj zamknuŭ sam siabie — i straciŭ reštki lehitymnaści: «Saruman, tvoj kij — złamany».

Pavialičyć

Viadoma, navat hienijalnaja litaratura ci dobra raspracavanaja navuka nie dajuć paŭnaty karciny. Kožny kankretny čałaviek zaŭsiody i praściejšy, i składaniejšy za jakija-kolečy kancepcyi i vobrazy, u jakija my chočam jaho ci jaje ŭpliščyć. Ale Tołkin pieraścierahaje nas: piarścionak ułady razburaje sutvo čałavieka, a ŭ jahonaha raba nie zastajecca nijakich kaštoŭnaściaŭ, aproč samoha piarścionka — aproč ułady, jakuju jon uvasablaje.

Hetaja pieraściaroha hučyć i tady, kali čytaješ štości nakštałt «Śviatłana Cichanoŭskaja sprabuje strymać Jeŭropu ad vykarystańnia sankcyjnych pasłableńniaŭ, jakija mohuć pryvieści da vyzvaleńnia palitviaźniaŭ u Biełarusi i spynieńnia represij». Dla tych, chto nie čytaŭ knihi, a zadavoliŭsia tolki filmam, budzie dziŭna daviedacca, što Saruman, źbiehšy ź Izienhradka, padnačaliŭ sabie Šyr, a chobity, viarnuŭšysia z svajoj vandroŭki, musili jaho vyzvalać. Tak i ŭjaŭlaješ, što Saruman «spyniaje represii», kali Mery ź Pipinam pierastajuć «cisnuć». Uzhadvajecca piersanaž Źmiejarotaha, jaki zahinuŭ u knizie, ale ŭ našym śviecie praciahvaje žyć u mnohich asobach — bo imia im lehijon.

I ŭsio ž, jak kažuć, nie Sarumanam adzinym tłumačym my našaha hieroja. Pamiatajecie jašče i Hłyksa — mabyć, najbolš nieadnaznačnaha piersanaža «Uładara piarścionkaŭ».

«Usio ź im zrazumieła!» — kazaŭ Sem.

«Treba pasprabavać jaho vyratavać», — adkazvaŭ Froda.

U raskołataj Piarścionkam asobie Hłyksa-Śmiejahola śviatło žyło amal da samaha kanca, i, kali b Froda nie sprabavaŭ jaho ŭratavać, finał historyi byŭ by inšym.

Pamiatajma ab našych kaštoŭnaściach, kaža Tołkin. Inakš uładar Piarścionka pieramoža — chaj navat i našymi ŭłasnymi rukami.

• 28
• 1
• 3
• 2
• 0
• 1
• 0
• 0