Usio čaściej sustrakajucca naviny pra ludziej, jakija pieražyvajuć insult da 40 hadoŭ, a to i da 30. Jak takoje mahčyma? Spytali ŭ doktara, bijachimika i malekularnaha bijołaha Śviatłany Kabanavaj.
Śviatłana tłumačyć, što insult — heta vostraje parušeńnie krovazvarotu ŭ mozhu. Jość dva miechanizmy insultaŭ: išemičny, kali sasud u mozhu zabivajecca trombam ci blaškaj, abo hiemarahičny — razryŭ sasuda z krovaźlićciom. Jaki b insult ni zdaryŭsia, vynik — niedachop siłkavańnia mozhu, kisłarodnaje haładańnie i admirańnie tkanak mozhu.
Navukoŭcy sapraŭdy zaŭvažajuć, što insult maładzieje: havorka idzie pra vypadki, kali dyjahnaz atrymlivajuć ludzi va ŭzroście ad 18 da 50 hadoŭ. Ale i heta nie miaža. Mahčymyja vypadki, kali takaja sasudzistaja katastrofa moža adbycca ŭ dziaciej ci padletkaŭ — zvyčajna takoje byvaje praź niekatoryja spadčynnyja chvaroby.
Pavodle słoŭ Śviatłany, navukovyja pracy śviedčać, što
insult zbolšaha maładzieje praz šmatlikija niezdarovyja zvyčki moładzi. Akramia ałkaholu i kureńnia, jakija byli i ŭ raniejšych pakaleńniaŭ, havorka idzie pra luboŭ da niezdarovaj ježy i małaruchomy ład žyćcia — škodnyja rečyvy ŭ takoj ježy padymajuć chalesteryn, što z časam vyklikaje prablemy z krovazvarotam, a siadziačy ład žyćcia ich uzmacniaje. Prablema taksama ŭ pryjomie anabolikaŭ (časta steroidaŭ) i narkotykaŭ.
Vialikaja prablema ciapier u tym, što dziakujučy sacsietkam i internet-handlu šmat jakija preparaty i rečyvy možna nabyć biez papiaredniaj kansultacyi z doktaram i biez recepta — treba tolki viedać, dzie šukać. U vyniku čałaviek užyvaje mocnyja leki ci narkatyčnyja rečyvy bieskantrolna, što taksama pavyšaje ryzyku insultu. Praciahłaje ŭžyvańnie narkotykaŭ pavialičvaje ryzyku aterasklerozu, to-bok blašak u sasudach, i sistematyčna škodzić cełasnaści sasudaŭ.
Jašče adna važnaja ŭ hetym kantekście źjava — pryjom harmanalnych kantraceptyvaŭ žančynaj, jakaja jašče i kuryć. Tyja rečyvy ŭzmacniajuć efiekt adno adnaho, kaža Śviatłana:
«Harmony, što ŭvachodziać u skład kantraceptyvaŭ, stymulujuć piečań vypracoŭvać bolš faktaraŭ zhortvańnia kryvi, heta robić kroŭ huściejšaj i schilnaj da trombaŭtvareńnia.
Nikacin i pradukty kureńnia tabaku mohuć vyklikać zapaleńnie i paškodžańnie sasudzistaj ścienki. Paškodžanaja sasudzistaja ścienka i hustaja kroŭ stvarajuć idealnyja ŭmovy dla farmavańnia trombu».
Akramia taho, jość takaja źjava, jak rassłajeńnie arteryi. Tady pamiž abałonkami arteryi ŭźnikaje razryŭ, kudy pad ciskam zaciakaje kroŭ. Atrymlivajecca hiematoma, jakaja moža ci pierakryć sasud, ci zrabić tak, što jon ad cisku prosta razarviecca — voś i insult.
Taki stan, kaža Śviatłana, moža ŭźnikać spantanna z-za rezkich ruchaŭ ci paškodžańniaŭ šyi — naprykład, padčas zaniatkaŭ sportam. Jon moža być i vynikam niekantralavanaha ŭžyvańnia harmanalnych kantraceptyvaŭ.
I sam uzrost moža spryjać biadzie. U maładym arhaniźmie bijachimičnyja pracesy iduć chutčej, čym u bolš stałym, tamu i pryčyny, jakija ŭ inšym vypadku padtočvali b arhanizm daŭžej, tut chutčej vyklikajuć katastrofu.
Što da simptomaŭ, to heta raptoŭnaja słabaść ci aniamieńnie tvaru, ruk ci noh, asabliva z adnaho boku, parušeńni maŭleńnia, prablemy z kaardynacyjaj i rezki bol u hałavie. Kab chutka pravieryć stan čałavieka, možna dziejničać pa ałharytmie FAST:
- F (Face / Tvar): Paprasicie čałavieka ŭśmichnucca ci pakazać zuby. Pry insulcie ŭśmieška budzie asimietryčnaj, to-bok adzin kutok rota budzie apuščany.
- A (Arms / Ruki): Paprasicie padniać abiedźvie ruki i zapluščyć vočy. Pry insulcie adna ruka nie padymajecca ci apuskajecca chutčej za inšuju.
- S (Speech / Havorka): Paprasicie čałavieka pramović prostuju frazu. Kali zdaryŭsia prystup, havorka budzie nievyraznaj ci zatarmožanaj.
- T (Time / Čas): Kali vy zaŭvažyli chacia b adzin z hetych simptomaŭ, nieadkładna vyklikajcie chutkuju dapamohu, bo kožnaja chvilina na ŭliku.
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆ
Kamientary