Ofis Biełaruskaha pašpartnaha centra ŭ Vilni začyniajecca, praca praciahniecca biez ofisa

Biełaruski pašpartny centr (Belarus Passport Center) u Vilni začyniajecca. Adkryćcio novych u Polščy albo inšych krainach pakul nie płanujecca. Adnak sami dakumienty praciahnuć vydavać, niahledziačy na nizkuju aktyŭnaść patencyjnych uładalnikaŭ i paniesienyja vydatki, piša Radyjo Svaboda.

Ideju ab źjaŭleńni pašparta Novaj Biełarusi ahučyli na kanfierencyi «Novaja Biełaruś» u Vilni ŭ žniŭni 2022 hoda. Raspracoŭku prajekta ŭziaŭ na siabie Abjadnany pierachodny kabiniet pad kiraŭnictvam Śviatłany Cichanoŭskaj.

Dakumient pavinien byŭ stać alternatyvaj dla palituciekačoŭ i biełarusaŭ zamiežža, dać mahčymaść nie tolki identyfikavać siabie ź biełaruskaj nacyjaj, ale i vykonvać całkam praktyčnyja funkcyi — paćviardžać asobu padčas padarožžaŭ i ŭ kamunikacyi z orhanami ŭłady zamiežnych krain. Aktualnaść apošniaha šmatkroć uzrasła paśla taho, jak vosieńniu 2023 hoda ŭłady Biełarusi skasavali mahčymaść atrymańnia novych «sinich» biełaruskich pašpartoŭ u konsulstvach Biełarusi za miažoj.

Raspracavany makiet «čyrvonaha» pašparta Novaj Biełarusi prademanstravali niezadoŭha da hetaha. Pavodle słoŭ stvaralnikaŭ, jon całkam adpaviadaŭ usim normam, jakija pradjaŭlajucca da aficyjnych i mižnarodna pryznanych pašpartoŭ.

Dla realizacyi prajekta pašparta Novaj Biełarusi ŭ 2023 hodzie ŭ Litvie była zarehistravanaja kampanija Belarus Passport Center, zajaŭki na pieršyja dakumienty pačali prymać u studzieni 2025 hoda. Nieŭzabavie «čyrvonyja» pašparty atrymali pieršyja ŭładalniki.

«Ja byŭ adnym ź pieršych, chto atrymaŭ pašpart Novaj Biełarusi, u pieršaj sotni dakładna byŭ, — raskazvaje ŭ razmovie sa Svabodaj juryst Aleś Michalevič. — Jak advakat i jak čałaviek ja vielmi lublu instytucyi. I pašpart, i prynaležnaść da biełaruskaj dziaržavy mohuć vydavacca našymi lehitymnymi orhanami. Ja liču i Kabiniet, i Ofis našymi lehitymnymi orhanami. Pašpart — nieadjemnaja častka hetaha pracesu».

Aleś Michalevič raskazvaje, što trymaje pašpart Novaj Biełarusi razam sa svaimi inšymi dakumientami, z saboj u pajezdki jaho nie biare. Karystajecca taksama vielmi redka, ale ŭsio ž ličyć hety dakumient dla siabie vielmi darahim. Apošni raz pašpartam Novaj Biełarusi Michalevič karystaŭsia, kali hałasavaŭ na vybarach u Kaardynacyjnuju radu.

«Kali Łukašenka i nadalej budzie zajmacca nieprymalnymi rečami, ja dumaju, što ŭ hetaha pašparta budzie mahčymaść pryznańnia z boku demakratyčnych krain, cyvilizavanaha śvietu, — praciahvaje Aleś Michalevič. — Siabram pakazvaju, znajomym. Byŭ u Hruzii, chvaliŭsia tam pierad biełarusami Hruzii».

Pavodle słoŭ surazmoŭcy, jaho znajomyja karystalisia pašpartam Novaj Biełarusi padčas zasialeńnia ŭ hateli, pakazvajučy jaho razam z kartkaj dazvołu na žycharstva ŭ krainie Jeŭrapiejskaha sajuza.

«Pry prachodžańni pašpartnaha kantrolu pakul jaho nielha pakazvać, ale praca viadziecca, — aptymistyčna praciahvaje Aleś Michalevič. — Spadziajusia, atrymajecca damahčysia i hetaha. Hety pašpart vielmi dobra raspracavany. Z punktu hledžańnia estetyki, z punktu hledžańnia hieraldyki. Jon estetyčna zrobleny jak niešta pryhožaje, cudoŭnaje, biełaruskaje. Heta ŭžo dadaje jamu vielmi šmat vartaści».

U vieraśni 2026 hoda «Biełaruski pašpartny centr» apublikavaŭ novuju statystyku.

Pavodle jaje, na pačatak vieraśnia było vydadziena kala 600 pašpartoŭ Novaj Biełarusi. Jašče 60 zajavak, jak śćviardžajecca, znachodzilisia ŭ pracy.

Zhortvańnie dziejnaści ŭ Litvie, šmattysiačnyja vydatki

«Praviedzieny aŭdyt, refarmavana struktura centra i aptymizavany niekrytyčnyja vydatki, — havorycca ŭ spravazdačy Biełaruskaha pašpartnaha centra na aficyjnym sajcie Śviatłany Cichanoŭskaj. — Heta pavinna dapamahčy prajektu ŭ pierśpiektyvie vyjści na samaakupnaść, paskoryć administracyjnyja pracesy i naładzić bolš ščylnaje ŭzajemadziejańnie z hramadzianami i mižnarodnymi partniorami».

Pavodle litoŭskaha partała Rekvizitai.lt, jaki źbiraje i publikuje rehistracyjnyja i finansavyja źviestki pra kampanii Litvy, apošni supracoŭnik litoŭskaj kampanii Belarus Passport Center byŭ zvolnieny ŭ lipieni 2026 hoda.

Na piku, u 2024 hodzie, jaje štat naličvaŭ čatyry čałavieki.

Pa tych ža krynicach, zasnavanych na aficyjnaj spravazdačnaści pierad litoŭskimi dziaržaŭnymi orhanami, možna prasačyć finansavyja pastupleńni i vydatki kampanii z momantu stvareńnia da kanca 2025 hoda. Pavodle hetych danych, na rachunak Belarus Passport Center pastupiła kala 110 tysiač jeŭra ŭ 2024 hodzie i bolš za 250 tysiač jeŭra ŭ 2025 hodzie. Kampanija skončyła 2025 hod sa strataj prykładna ŭ 30 tysiač jeŭra. Źviestki za 2026 hod stanuć dastupnyja paźniej.

Maryjus Hudziełajcis, jaki aficyjna pradstaŭlaŭ litoŭskuju kampaniju Belarus Passport Center, nie adkazaŭ na zapyt Svabody ab razmovie. Zapyt žurnalistaŭ ab krynicach i abjomie finansavańnia prahramy, dasłany na elektronnuju poštu Belarus Passport Center, na momant publikacyi taksama zastavaŭsia biez adkazu.

«My skaracili prysutnaść u Litvie, — raskazvaje ŭ razmovie sa Svabodaj daradca Śviatłany Cichanoŭskaj Franak Viačorka. — U Litvie ciapier možna tolki zdać bijamietryčnyja danyja. Sam pašpartny centr jak fizičnaje pamiaškańnie jašče pracavaŭ da pačatku hetaha hoda. Tam adbyvalisia hramadskija mierapryjemstvy, razdavali dapamohu vyzvalenym. Ale potym my skaracili prysutnaść i stvaryli decentralizavanuju sistemu. Skaracili vydatki. Samaje hałoŭnaje — heta zbor bijamietryčnych danych, a paśla — adpraŭka i vydača pašpartoŭ».

Pavodle słoŭ Viačorki, u jurydyčnaj asoby «Biełaruskaha pašpartnaha centra» ŭ Litvie zastajecca farmalny dyrektar, ale fizičnaha ofisa tam bolš niama.

Padrabiaznaściaŭ pra toje, dzie i jakim čynam ciapier buduć zachoŭvacca padrychtavanyja da vydačy pašparty, Viačorka nie raskryvaje, spasyłajučysia na zakryty charaktar hetaj infarmacyi.

Pavodle jaho słoŭ, heta abaronienaje składskoje pamiaškańnie, a pieradača dakumientaŭ uładalnikam adbyvajecca albo z ruk u ruki, albo praz apierataraŭ «Biełaruskaha pašpartnaha centra», jakija nie majuć dostupu da asabistych danych ludziej.

«Niejkaha Belarus Passport Center Polska nie płanujecca, — praciahvaje Franak Viačorka. — «Pašpartny centr» byŭ stvorany sumiesna Ofisam i Kabinietam (APK. — RS) jak daččynaja techničnaja kampanija. Jon nie zajmajecca mižnarodnymi pieramovami. Jaho zadača — zabiaśpiečyć zbor danych, vieryfikavać ludziej, kab siarod ich nie było nijakaha ahienta albo čałavieka biez hramadzianstva. Ciapier rehistravać novuju jurydyčnuju asobu niama sensu, pracujem u tych miežach, jakija jość».

Pavodle Franaka Viačorki, zbor bijamietryčnych danych u achvotnych atrymać pašparty Novaj Biełarusi rehularna arhanizujuć u Polščy i Litvie, dzie heta možna zrabić štotydzień.

Akramia taho, jość mahčymaść padać zajaŭku i ŭ inšych krainach Jeŭropy, a taksama ŭ haradach ZŠA, dzie zbor danych buduć arhanizoŭvać na miescach.

Pavodle paviedamleńnia samoha «Biełaruskaha pašpartnaha centra», ciapier tam pracujuć nad tym, kab bijamietryčnyja danyja dla atrymańnia «čyrvonaha» pašparta možna było dasyłać dystancyjna.

Pra toje, kolki na hety momant kaštavaŭ uvieś prajekt «pašparta Novaj Biełarusi» i na što mienavita tracilisia hrošy, Franak Viačorka dakładna adkazać nie hatovy. Pavodle jaho słoŭ, najbolš srodkaŭ pajšło na zapusk prajekta, atrymańnie nieabchodnych dazvołaŭ i licenzij, nabyćcio abstalavańnia i inšyja vydatki.

«Usie asnoŭnyja vydatki byli na starcie, — kaža Viačorka. — Ciapier infrastruktura ŭžo isnuje. Zastajucca administracyjnyja vydatki. Ich skaračeńnie adbyvajecca za košt źmianšeńnia kolkaści ludziej, dałučanych da prajekta, i arendnych vydatkaŭ. Bolš dakładna ja tut prakamientavać nie mahu… Sioleta meta — vyjści kali nie na samaakupnaść, to na maksimalna nizkija vydatki. Suma ŭ 97 jeŭra (košt «čyrvonaha» pašparta dla karystalnika. — RS) nie pakryvaje ŭsich vydatkaŭ na vyrab dakumienta. Treba pakryć košt vieryfikacyi, jość vydatki, źviazanyja z vypuskam kožnaha dakumienta, ź sistemaj biaśpieki — arendaj vobłačnych servisaŭ. Sabiekošt dakumienta bolšy, ale kali košt budzie pavyšany, to achvotnych atrymać jaho stanie mienš».

«Dziela 600 čałaviek nie buduć mianiać zakanadaŭstva»

Franak Viačorka dadaje, što nie moža nazvać statystyku pa krainach, dzie pašpart Novaj Biełarusi najbolš zapatrabavany. Pavodle słoŭ surazmoŭcy, heta krainy Jeŭrasajuza, jakija nie majuć dla biełarusaŭ alternatyvy ŭ vyhladzie pašparta inšaziemca, heta značyć nie Polšča i Litva.

U Ofisie adznačajuć pavieličeńnie popytu na «čyrvony» pašpart u ZŠA. Franak Viačorka źviazvaje heta najpierš z pavieličeńniem prablem ź lehalizacyjaj dla biełaruskich uciekačoŭ u hetaj krainie.

Viačorka źviartaje ŭvahu na toje, što pry vydačy pašpartoŭ Novaj Biełarusi ich uładalnikaŭ papiaredžvajuć pra niemahčymaść vykarystańnia takich dakumientaŭ padčas padarožžaŭ. Adnak jon taksama kaža, što pakul nie zafiksavana vypadkaŭ pieraśledu hramadzian Biełarusi za toje, što jany majuć «čyrvony» pašpart Novaj Biełarusi. Bolš-mienš aficyjna vykarystać taki dakumient pakul možna tolki padčas hałasavańnia ŭ Kaardynacyjnuju radu.

«Na dadzieny momant ja słaba vieru ŭ toje, što niejkaja kraina pryznaje hety pašpart całkam jak travel document (padarožny dakumient) albo dziaržaŭny dakumient, — dadaje Franak Viačorka. — Ale jon usio adno budzie nabyvać niejkija dadatkovyja funkcyi.

Razam z kamandaj mižnarodnych ekśpiertaŭ my padrychtavali takuju «darožnuju kartu» dla najhoršaha scenaryja, kali situacyja ŭ Biełarusi nie źmienicca. Jak možna raźvivać taki dakumient. Tam jość niekalki varyjantaŭ, u tym liku z krainavym kodam, jaki dazvolić lehitymizavać jaho ŭ budučyni».

Daradca pa pravavych pytańniach Śviatłany Cichanoŭskaj i staršynia jurydyčnaha departamienta jaje Ofisa Lavon Marozaŭ u razmovie sa Svabodaj kaža, što pracuje nad jurydyčnym pryznańniem pašparta Novaj Biełarusi. Pavodle jaho słoŭ, šancaŭ na toje, što niejkaja kraina dapamoža ź mižnarodnym jurydyčnym pryznańniem dakumienta, bolš pa-za miežami Jeŭrasajuza.

«My pracujem i tam, i tam, ale bolš vierahodna, što hetaje pryznańnie adbudziecca nie ŭ Jeŭrasajuzie, — kaža Marozaŭ. — Ja niadaŭna dałučyŭsia da hetaha prajekta. Pracuju na vałanciorskich umovach. Źviazaŭsia z ekśpiertami ICAO (mižnarodnaja arhanizacyja AAN, jakaja zajmajecca pytańniami biaśpieki avijapieralotaŭ i standartyzacyi dakumientaŭ dla mižnarodnych padarožžaŭ. — RS). Jurydyčna pašpart hatovy i moža być pryznany. Palityčna — nad hetym pracujem».

Pavodle słoŭ Marozava, jon damoviŭsia pra sustrečy ŭ Armienii. Hetuju krainu vybrali tamu, što i ŭ Hruzii, i ŭ Armienii ciapier moža być šmat biełarusaŭ, jakija mahli b mieć patrebu ŭ takim dakumiencie. Kankretnych pieramoŭ pra palityčnaje pryznańnie dakumienta Marozaŭ, pavodle jaho słoŭ, pakul nie vioŭ.

Akramia adsutnaści pradmietnych pieramoŭ, isnuje i jašče adna jurydyčnaja asablivaść. Kali ŭrad niejkaj krainy pahodzicca dapamahčy ź mižnarodnym pryznańniem pašpartoŭ Novaj Biełarusi, jość vierahodnaść, što ŭžo vydadzienyja «čyrvonyja» dakumienty daviadziecca mianiać na novyja.

«Umoŭna, kali Armienija daje «dabro», my vaš pašpart Novaj Biełarusi zabiarom i zrobim jaho travel document, — havoryć Marozaŭ. — Heta značyć, što jurydyčna jon budzie ŭmoŭna armianskim, a palityčna — biełaruskim».

Pavodle słoŭ Franaka Viačorki, Ofis Śviatłany Cichanoŭskaj nie źbirajecca zakryvać prahramu, niahledziačy na vydatki i nie samuju vialikuju kolkaść achvotnych atrymać pašpart. Daradca Cichanoŭskaj kaža, što heta ŭ tym liku imidžavy prajekt, vartaść jakoha ŭžo acanili śpiecyjalisty.

«Tyja, chto bačyć hety dakumient, vielmi pavažajuć jaho, — havoryć Franak Viačorka. — Jak heta arhanizavana, jak heta zroblena. U tym liku pamiežniki, palicyja. Asabliva kali my prachodzili aŭdyt. Usio heta vyklikaje vialikuju pavahu. Ale my ŭpirajemsia ŭ mižnarodnaje prava. Sučasny śviet vielmi zarehulavany. Zaraz niama ŭniviersalnych rašeńniaŭ dla biełarusaŭ u vyhnańni. Mahčyma, situacyja vakoł Biełarusi budzie horšać… Heta maje simvaličnaje značeńnie — niaskoranaść biełarusaŭ u vyhnańni. Viadoma, mnie chaciełasia b, kab pašpartoŭ było vydadziena bolš. Kali b ich vydali tysiaču ci dźvie, było b našmat praściej łabiravać ich lehalizacyju. Dziela 600 čałaviek jany nie buduć raspracoŭvać instrukcyi ci mianiać zakanadaŭstva».

• 7
• 0
• 5
• 10
• 0
• 4
• 0
• 0