Navuka i technałohii77

Čamu krakadziły pieražyli asteroid, jaki źniščyŭ dynazaŭraŭ?

Kala 66 miljonaŭ hadoŭ tamu padzieńnie asteroida vyklikała hłabalnuju katastrofu, u vyniku jakoj źnikli mnohija hrupy žyvioł, u tym liku dynazaŭry. Adnak krakadziły i niekatoryja ich svajaki zdoleli vyžyć. Ciapier navukoŭcy vyśvietlili, što mahło im dapamahčy.

Staražytnyja krakadziłapadobnyja (źleva) i dynazaŭry, jakija žyli na terytoryi sučasnaha Jehipta kala 100 miljonaŭ hadoŭ tamu. Rekanstrukcyja: Andrew McAfee / Carnegie Museum of Natural History / Wikimedia Commons

Siońniašnija krakadziły źniešnie davoli padobnyja adzin da adnaho, ale ich staražytnyja svajaki byli značna bolš raznastajnymi. Siarod ich sustrakalisia pancyrnyja travajednyja žyvioły, dvuchnohija drapiežniki i hihanty pamieram z aŭtobus.

Kala 66 miljonaŭ hadoŭ tamu ŭ vyniku padzieńnia asteroida ŭ atmaśfieru trapiła vielizarnaja kolkaść pyłu i popiełu, jakaja zasłaniła soniečnaje śviatło. Płanieta pačała astyvać, parušylisia charčovyja łancužki, i mnohija vidy žyvioł źnikli nazaŭsiody. Vymierli i ŭsie dynazaŭry, akramia ptušak, jakija taksama naležać da hetaj hrupy žyvioł.

Katastrofa mocna zakranuła i krakadziłapadobnych, adnak niekatoryja ich pradstaŭniki zdoleli vyžyć.

Jak piša Scinexx.de, daśledčyki z Univiersiteckaha kaledža Łondana pad kiraŭnictvam paleantołaha Alfia Alesandra Kjarency praanalizavali bolš za siem tysiač vykapniaŭ i źviestak pra znachodki, jakija adnosiacca da bolš jak 400 sučasnych i vymierłych vidaŭ krakadziłapadobnych. Hetyja źviestki jany supastavili z rekanstrukcyjami klimatu i hieahrafii Ziamli za apošnija 245 miljonaŭ hadoŭ.

Što pakazali staražytnyja vykapni

Analiz vyjaviŭ cikavuju zakanamiernaść: niahledziačy na vialikija adroźnieńni pamiž vidami ich zaležnaść ad klimatu zastavałasia dziŭna stabilnaj. Zamiest taho kab prystasoŭvacca da ŭsio bolš chałodnych umoŭ, krakadziłapadobnyja pieravažna pieramiaščalisia ŭśled za ciopłymi klimatyčnymi zonami. Kali na płaniecie ciapleła, jany raśsialalisia dalej ad ekvatara, a pry pachaładańni viartalisia ŭ ciaplejšyja šyroty.

Naprykład, kala 50 miljonaŭ hadoŭ tamu siaredniaja tempieratura na Ziamli była prykładna na dziesiać hradusaŭ vyšejšaja za sučasnuju, a palarnyja rehijony nie byli pakrytyja lodam. Vykapni śviedčać, što svajaki krakadziłaŭ žyli navat u Antarktydzie.

Jak heta dapamahło pieražyć katastrofu

Navukoŭcy vyrašyli pravieryć, što adbyvałasia z prydatnymi dla krakadziłapadobnych terytoryjami paśla padzieńnia asteroida. Dla hetaha jany vykarystali klimatyčnyja madeli, jakija ŭličvali źmianšeńnie soniečnaha vypramieńvańnia praz pył i popieł u atmaśfiery.

Vyśvietliłasia, što pry skaračeńni kolkaści soniečnaha śviatła na 5-10% rajony pablizu ekvatara i ŭ subtropikach zastavalisia dastatkova ciopłymi. Tolki pry źnižeńni soniečnaha vypramieńvańnia na 15% hetyja prydatnyja dla žyćcia terytoryi źnikali ŭ kampjutarnych madelach. Adnak taki ekstremalny scenar u realnaści daśledčyki ličać małavierahodnym.

Navukoŭcy miarkujuć, što prychilnaść da ciopłaha klimatu mahła zahadzia pryvieści niekatoryja hrupy krakadziłapadobnych u rehijony, dzie nastupstvy katastrofy byli mienš surovymi. Častka papulacyj mahła zachavacca tam, a paśla pastupova adnavić kolkaść.

Adnak heta nie adzinaje mahčymaje tłumačeńnie. Na vyžyvańnie mahli paŭpłyvać i inšyja asablivaści hetych žyvioł: zdolnaść žyć jak u vadzie, tak i na sušy, raznastajny racyjon, davoli nievialikija pamiery niekatorych vidaŭ i nizkaja patreba ŭ enierhii.

Da taho ž vysnovy pra terytoryi, jakija mahli stać prytułkam, zasnavanyja na kampjutarnym madelavańni, a nie na niepasrednych źviestkach pra ŭmovy ŭ hetych rehijonach paśla katastrofy.

Adnak, jak zaŭvažajuć aŭtary daśledavańnia, siońnia krakadziłam budzie ciažej karystacca stratehijaj, jakaja dapamahała im vyžyvać na praciahu miljonaŭ hadoŭ. Raniej jany mahli ratavacca ad klimatyčnych źmien, pieramiaščajučysia ŭ bolš spryjalnyja rehijony. Ciapier ža harady, darohi i sielskahaspadarčyja ziemli ŭsio bolš abmiažoŭvajuć takuju mahčymaść. Va ŭmovach hłabalnaha paciapleńnia heta moža stać surjoznaj prablemaj dla sučasnych vidaŭ.

Kamientary7

  • D
    24.10.2026
    To jesť nam siejčas na každom uhłu viešajut łapšu na uši, čto potieplenije na 1,5 hradusa - eto katastrofa iz katastrof. I vot-vot, jeśli my vsie družno nie pieriesiadiem na elektromobili i nie podnimiem akcizami cieny na bienzin do 5 jevro, to proizojdut NIEOBRATIMYJE klimatičieskije iźmienienija, vsie rastajet, vsiech zatopit i atmośfiera staniet spłoš iz uhlekisłoho haza. Navsiehda!
    A okazyvajetsia v istorii ziemli i nynie živuŝich na niej obitatielej byli pieriody, kohda tiempieratura była na 10 (!!!) hradusov vyšie nyniešniej. I zamieťtie, tohda nie było ni avto, ni zavodov, i dažie samich homo sapijensov! Kak žie tak proizošło, dorohaja riedakcija? Biez etich "ubijstviennych" vybrosov "parnikovych hazov", ustraivajemych etimi mierzkimi nieekołohičnymi čiełoviekami ???
    I kak žie tak vyšło čto takoj prosto supier-nieobratimyj supier-pieriehriev vział i obratiłsia v lednikovyj pieriod???
    Sam!!!
    Biez "spasitielnych" akcizov i zaprietov na vybrosy SO2 !!!
  • .
    24.10.2026
    Pa-pieršaje, nichto nie śćviardžaŭ, što sučasnaje paciapleńnie tolki adzinaje ŭ hieałahičnaj historyi. Jak raniej adbyvałasia, mabyć, dla Vas i šok-navina, adnak usio heta vučać u škole.
    Pa-druhoje, śpiecyfika sučasnych źmien klimata ŭ antrapahiennych pryčynach i nieparaŭnalna chutkaj dynamicy, na paradki chutčej papiarednich naturalnych źmien.
  • školnik
    24.10.2026
    D, usio tak, za tysiačy i miljony hadoŭ klimat značna źmianiaŭsia.
    Byŭ i ledavikovy pieryjad i bolš ciopłyja časy.
    Ale heta nijak nie supiarečyć tamu, što paciapleńnie na bolš čym 1.5 hradusy budzie mieć katastrafičnyja nastupstvy dla čałaviectva.
    U epochu dynazaŭraŭ ludziej jašče nie było. Tamu nielha kazać "raniej było ciaplej - i ničoha strašnaha". Naadvarot, toje, što amal usie dynazaŭry vymierli, jakraz i pakazvaje katastrafičnaść takich źmien.

    Nakont pryčyn źmien - i ŭ tyja dahistaryčnyja časy, jak i zaraz, jany zaležyli ad sonca i ŭzroŭnia vuhlakisłaha hazu. Bolš ciapła - razrastajucca lasy, jakija pahłynajuć vuhlakisły haz i achałodžvajuć atmaśfieru.

    Jašče adzin faktar - chutkaść źmienaŭ. Naturalnyja pracesy zvyčajna praciakajuć pavolna. Heta daje čas ekasistemam adaptavacca.

    Čałaviectva zaraz adkaznaje za takuju kolkaść vykidaŭ, što tempy źmienaŭ značna pieravyšajuć naturalnyja pracesy.

    To bok: źmieny ŭžo adbyvajucca. Uździejańnie čałavieka vidavočnaje dla kožnaha, chto zajmajecca navukaj. Tak, napeŭna navat u niehatyŭnym scenary (kali ludzi praciahnuć śćviardžać "heta nie my, heta jaho samo"), niejkaja častka čałaviectva zachavajecca. Ale jakaja častka (0.5, 0.1) i ci zachavajecca sučasnaja cyvilizacyja - pytańnie

Ciapier čytajuć

Trahiedyja z 30‑hadovaj doktarkaj sa Starobina — pajšła vydalać zub mudraści i pamierła24

Trahiedyja z 30‑hadovaj doktarkaj sa Starobina — pajšła vydalać zub mudraści i pamierła

Usie naviny →
Usie naviny

Cichanoŭskaja: Kantakty z režymam mohuć być karysnymi, ale sankcyi ES treba zachavać9

«My čakali ciabie». Jak vieniesuelcy sustrakali Maryju Mačada VIDEA3

Babaryka, Zołatava i jašče niekalki dziasiatkaŭ byłych palitviaźniaŭ zaklikali jeŭrapiejskich lidaraŭ aktyŭniej damaŭlacca nakont vyzvaleńniaŭ69

Maleńkaha syna zabitaj u Izraili biełaruski choča zabrać siamja Ali, padazravanaha ŭ zabojstvie. Dzied idzie ŭ šaryjacki sud14

Sieviaryniec raskazaŭ, jak na źjeździe BCHD łavili ahientaŭ33

Pieradadzieny Polščaj u Biełaruś u ramkach abmienu ahient Nadziejka paviedamlaŭ KDB proźviščy ŭdzielnikaŭ «Paspalitaha rušeńnia»5

Na aŭkcyjonach pradali dźvie kanfiskavanyja kvatery Alaksandra Azarava5

Apošni boj Nietańjachu? Izrail rychtujecca da parłamienckich vybaraŭ — pieršych paśla 7 kastryčnika i vajny1

Varoniež atakavali drony. U horadzie pažary8

bolš čytanych navin
bolš łajkanych navin

Trahiedyja z 30‑hadovaj doktarkaj sa Starobina — pajšła vydalać zub mudraści i pamierła24

Trahiedyja z 30‑hadovaj doktarkaj sa Starobina — pajšła vydalać zub mudraści i pamierła

Hałoŭnaje
Usie naviny →

Zaŭvaha:

 

 

 

 

Zakryć Paviedamić