Novaje daśledavańnie amierykanskich hieafizikaŭ pieravaročvaje našy ŭjaŭleńni pra toje, jak mienavita zahinuli dynazaŭry

Dyskusii vakoł pryčyn vialikaha vymirańnia na miažy krejdavaha pieryjadu i paleahienu nie ścichajuć dziesiacihodździami. Navukoŭcy doŭha spračalisia, što mienavita naniesła fatalny ŭdar: jadziernaja zima praz chmary sažy, katastrafičnyja vyviaržeńni Dekanskich trapaŭ na terytoryi sučasnaj Indyi ci sukupnaść hetych biedstvaŭ.

Publikacyja ŭ aŭtarytetnym časopisie Journal of Geophysical Research: Biogeosciences viartaje ŭ centr uvahi hipotezu hłabalnych pažaraŭ i ekstremalnaha ciapła. Kamanda daśledčykaŭ na čale z Brendanam Džonsanam z Univiersiteta Pierdju vyjaviła raniej ihnaravany faktar — kałasalnuju kolkaść mikračaścinak, jakija razam sa šklanymi śfieraułami zrabili atmaśfieru sapraŭdnaj duchoŭkaj.

66 miljonaŭ hadoŭ tamu ŭ Ziamlu ŭ rajonie sučasnaha Mieksikanskaha zaliva ŭrezaŭsia asteroid. Jon mieŭ dyjamietr da 13 kiłamietraŭ, a mahutnaść vybuchu, pa padlikach vučonych, skłała 100 teraton u traciłavym ekvivalencie. Čyksułubski mietearyt utvaryŭ kratar hłybinioj kala 20 kiłamietraŭ i dyjamietram kala 180 kiłamietraŭ.

Ad udaru imhnienna vyparylisia tony hornych parod. Hetaja raspalenaja para padniałasia ŭ atmaśfieru, častkova astyła i pačała lić nazad na płanietu vohniennym šklanym cunami z drobnych šarykaŭ — śfieruł.

Raniej ličyłasia, što lišak hetaha ciapła pavinien byŭ prosta syści ŭ kosmas. Ale navukoŭcy vyśvietlili: amal pałova kaśmičnaha hazu pieratvaryłasia ŭ tonki silikatny pył, jaki zavis u pavietry. Hetaja zasłona była nastolki ščylnaj, što faktyčna zabłakavała vychad infračyrvonaha vypramieńvańnia ŭ kosmas, adbivajučy ciapło nazad na pavierchniu płaniety.

Mahutnaść ciepłavoha ŭdaru była apakaliptyčnaj. Kab nahladna acanić maštab katastrofy, aŭtary vykarystali ahulnapryniaty čałaviečy paroh vyžyvalnaści: ciepłavy patok mahutnaściu 10 kiłavat na kvadratny mietr ciaham 150 siekund harantuje 100‑pracentnuju śmierć čałavieka. Z ulikam pyłavoha ekrana radyjacyjnaja doza, jakaja abrynułasia na dynazaŭraŭ, pieravyšała hety śmiarotny paroh u 17 razoŭ.

Žyvioły na adkrytym pavietry hinuli nie tolki ad strašnych apiokaŭ, ale i ad imhniennaha ciepłavoha ŭdaru. Akramia taho, pavietra raspaliłasia nastolki, što suchaja trava, ihlica i lišajniki pačali samaŭzharacca, pravakujučy lasnyja pažary.

Śviedkami hetaha žachu stali staražytnyja ryby, vykapni jakich znajšli ŭ race Tanis u Paŭnočnaj Dakocie. Jany zahinuli ŭ pieršyja ž hadziny katastrofy i nazaŭždy zafiksavali chranałohiju trahiedyi. Navukoŭcy vyjavili ŭ ich žabrach zachrasłyja šklanyja śfieruły, jakija ryby sutarhava zahłytvali z vadoj, pakul tyja padali ź nieba. A prosta nad płastam z rybaj asieŭ toj samy hlinisty płast z kaśmičnym irydyjem, ale ŭžo biez šklanych šarykaŭ. Anałahičnyja adkłady ŭ basiejnie Raton u Ńju-Mieksika paćviardžajuć hłabalny charaktar hetaj źjavy.

Hety vyrazny padzieł dakazaŭ: spačatku byŭ šklany doždž, a potym płanietu nadoŭha nakryła ščylnaja «koŭdra» z pyłu.

Vyratavacca ŭ hetym piekle zmahli tolki tyja istoty, jakija mieli mahčymaść časova schavacca pad ziamloj ci pad vadoj. Mienavita tamu z usich dynazaŭraŭ acaleli tolki ptuški, čyje prodki ŭmieli zaryvacca ŭ nory ci płavać, a raśliny zmahli adradzicca dziakujučy padziemnym karaniam i nasieńniu.

Hetaje adkryćcio moža zakryć šmathadovuju sprečku ab pryčynach vymirańnia. Usiamu vinoj kaśmičny pryšelec i jaho zabojny pył, a klimatyčnyja efiekty ad vułkanaŭ byli ŭžo prosta niepatrebnyja — asteroid zrabiŭ usiu čornuju pracu sam.

• 13
• 2
• 1
• 0
• 8
• 1
• 0
• 0