У Еўропе расце разрыў у працягласці жыцця паміж рэгіёнамі. У чым прычыны?

Еўропа паступова ператвараецца ў кантынент з дзвюма рознымі хуткасцямі росту працягласці жыцця. Да такой высновы прыйшлі даследчыкі Нацыянальнага інстытута дэмаграфічных даследаванняў Францыі і Федэральнага інстытута дэмаграфіі Германіі, прааналізаваўшы даныя па 13 еўрапейскіх краінах за перыяд з 1992 па 2019 год.

Апублікаваныя ў часопісе Nature Communications вынікі сведчаць: рэгіёны, якія і без таго мелі высокую працягласць жыцця, працягваюць упэўнена рухацца наперад, тады як тэрыторыі, што адставалі, пасля пэўнага моманту пачалі губляць дынаміку — а часам і скатвацца назад.

Паводле даследчыкаў, ключавы пералом адбыўся каля 2005 года. Да гэтага часу ў Заходняй Еўропе назіраўся амаль усеагульны рост працягласці жыцця.

Перыяд з пачатку 1990‑х да сярэдзіны 2000‑х навукоўцы называюць своеасаблівым «залатым векам»: мужчыны штогод у сярэднім «дадавалі» каля трох з паловай месяцаў жыцця, жанчыны — прыкладна два з паловай. Што самае важнае, рэгіёны, якія першапачаткова адставалі, дэманстравалі самы хуткі рост, што давала надзею на поўнае выраўноўванне шанцаў на доўгае жыццё для кожнага еўрапейца незалежна ад месца яго нараджэння.

Аднак пасля 2005 года тэндэнцыя змянілася. Рост працягласці жыцця запаволіўся амаль удвая: у канцы 2010‑х ён складаў каля 55 дзён на год для мужчын і 35 дзён для жанчын.

Павялічыць

Змены геаграфіі

Паступова ў Еўропе стала відавочнай дывергенцыя — разыходжанне паказчыкаў. Калі ў рэгіёнах-лідарах, так званым авангардзе, дынаміка засталася высокай, то ў адстаючых зонах яна практычна знікла. У Францыі, напрыклад, гэты кантраст найбольш заўважны паміж Парыжам і паўночнымі дэпартаментамі. Калі ў сталіцы сярэдняя працягласць жыцця жанчын перавышае 87 гадоў, то ў дэпартаменце Эна яна ніжэйшая амаль на чатыры гады.

Адначасова з гэтым у Еўропе з’явіліся новыя астравы даўгалецця — напрыклад, у паўночнай Італіі і ў Швейцарыі.

З іншага боку, Германія выглядае даволі нетыпова: ніводзін яе рэгіён за ўвесь перыяд даследавання так і не трапіў у верхнія 10% еўрапейскіх тэрыторый паводле працягласці жыцця. Больш за тое, калі ў пачатку 1990‑х праблемныя зоны былі сканцэнтраваныя пераважна на ўсходзе краіны, то з цягам часу новыя адстаючыя рэгіёны з’явіліся і на захадзе, і на поўначы.

Асобна вылучаецца сітуацыя ў Вялікабрытаніі, дзе асабліва нізкая працягласць жыцця назіраецца ў Шатландыі.

Павялічыць

У чым прычына

Аналіз паказвае, што ключ да разумення гэтага павароту ляжыць у структуры смяротнасці. Найбольшы ўплыў мае ўзроставая група 55—74 гадоў. Менавіта сярод людзей гэтага ўзросту пасля 2005 года зніжэнне смяротнасці запаволілася найбольш прыкметна, а ў некаторых рэгіёнах нават змянілася ростам.

Важную ролю тут адыгрываюць паводніцкія фактары рызыкі — перш за ўсё курэнне і ўжыванне алкаголю. Асабліва істотным стаў рост курэння сярод жанчын, які пачаўся яшчэ ў 1970‑я гады і меў адкладзеныя наступствы для здароўя праз некалькі дзесяцігоддзяў.

У Германіі, напрыклад, назіраецца выразная сувязь паміж рэгіянальнай распаўсюджанасцю курэння і больш высокай смяротнасцю ў старэйшых узроставых групах, найперш сярод жанчын. Падобныя працэсы фіксуюцца і ў Францыі.

Дадатковым фактарам сталі міграцыйныя і эканамічныя зрухі. Паколькі працягласць жыцця вызначаецца паводле месца пражывання на момант смерці, пераезд больш здаровых людзей у рэгіёны з эканамічным ростам мог узмацніць кантраст паміж тэрыторыямі.

Эканамічны крызіс 2008 года толькі падліў алею ў агонь. Палярызацыя эканамічнай дзейнасці і засяроджанне самых багатых падаткаплацельшчыкаў на пэўных тэрыторыях прывялі да з’яўлення ў іншых месцах людзей, пакінутых за бортам гэтай новай эканомікі паслуг.

У выпадку з Вялікабрытаніяй, дзе працягласць жыцця асабліва нізкая ў Шатландыі, яшчэ адным тлумачэннем з’яўляецца рост імавернасці смерці ва ўзросце 35—54 гадоў, які назіраўся яшчэ да пандэміі Covid-19. Гэтая з’ява вядомая як «смерці ад адчаю» і звязана са злоўжываннем алкаголем, спажываннем наркотыкаў і самагубствамі.

У адрозненне ад ЗША, дзе праблема набыла гіганцкія маштабы, для маладых еўрапейцаў такая тэндэнцыя застаецца хутчэй лакальнай анамаліяй, характэрнай пераважна для шатландцаў ды жыхароў Паўночнай Ірландыі.

Пры гэтым новыя дадзеныя сведчаць: у некаторых рэгіёнах Еўропы падобныя працэсы могуць закранаць і старэйшых за 65 гадоў людзей, найперш у сувязі з алкагольнай залежнасцю.

Якія перспектывы?

Нягледзячы на гэтыя трывожныя тэндэнцыі, аўтары даследавання падкрэсліваюць: гаварыць пра дасягненне біялагічнай мяжы працягласці жыцця пакуль рана. У рэгіёнах-лідарах, асабліва ў буйных метраполіях накшталт Парыжа і Лондана, працягласць жыцця працягвае расці даволі хутка. Гэта, на іх думку, азначае, што правільна накіраваная палітыка ў сферы аховы здароўя можа істотна змяніць сітуацыю і ў адстаючых рэгіёнах.

Аднак далёка не ўсе эксперты падзяляюць гэты аптымізм. Шэраг навукоўцаў нагадвае пра аб’ектыўныя біялагічныя межы чалавечага арганізма. Паколькі доля доўгажыхароў расце, усё большая частка грамадства сутыкаецца з натуральным «зношваннем» арганізма, што непазбежна запавольвае агульны рост сярэдняй працягласці жыцця. Аднак нават пры гэтым геаграфічныя адрозненні, зафіксаваныя даследаваннем, сведчаць: у Еўропе тое месца, дзе чалавек жыве, усё мацней вызначае, як доўга ён пражыве.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 1
• 0
• 0