Varšavu ŭ Biełarusi cikavili tolki pravy polskaj mienšaści i Kaścioł, voś jana i prajhrała — były polski dypłamat
Zachodniaja dypłamatyja dziesiacihodździami hladzieła na Minsk praz pryzmu ŭłasnaj pychi i iluzij. Zamiest tonkaj hieapalityčnaj hulni jana vybirała pozu nastaŭnika. U vyniku «kałhaśnik» Łukašenka pierajhraŭ intelektuałaŭ ź jeŭrapiejskich sałonaŭ. I samoha siabie taksama: Biełaruś apynułasia ŭ zakładnikach Maskvy.
U niadaŭnim vypusku polskaha historyka-publicystyčnaha prajekta «Dzieje» były časovy pavierany ŭ spravach Polščy ŭ Biełarusi Vitald Juraš i žurnalist Marcin Hiełzak padrabiazna razabrali anatomiju biełaruskaj dziaržaŭnaści i pamyłki polskaj dypłamatyi.
Juraš, jaki kiravaŭ polskaj dypłamatyčnaj misijaj u Minsku na styku nulavych i dziesiatych hadoŭ, padzialiŭsia ćviarozymi, časam iraničnymi vysnovami pra toje, čamu Alaksandr Łukašenka stvaryŭ sistemu, zdolnuju pieražyć pakaleńni, i čamu Zachad tak i nie zdoleŭ prapanavać Minsku ničoha, akramia maralnych pavučańniaŭ.
U polskim, dy i ŭ cełym zachodnim dyskursie Alaksandra Łukašenku pryniata malavać jak nieadukavanaha staršyniu saŭhasa, jaki kiruje krainaj vyklučna dziakujučy hrubaj sile i kramloŭskim subsidyjam.
Juraš nahadvaje, što biełaruski palityk maje histaryčnuju adukacyju i źjaŭlajecca čałaviekam vielmi ambicyjnym i palityčna čułym. Jon zdolny vyhladać jak prosty viaskovy dziadźka pierad adnoj aŭdytoryjaj i jak žorstki, ale prahmatyčny mieniedžar pierad inšaj. Svaju pieršuju elektaralnuju pieramohu ŭ 1994 hodzie jon, ličyć dypłamat, zdabyŭ absalutna zakonna, pradaŭšy hramadstvu, stomlenamu ad chaosu i karupcyi demakratyčnaha biezdarožža, vobraz bieskampramisnaha šeryfa.
Stvoranaja im «viertykal» kardynalna adroźnivajecca ad rasijskaha abo ŭkrainskaha anałahaŭ. U Biełarusi niama kłasičnych aliharchaŭ, zdolnych upłyvać na pryniaćcie rašeńniaŭ i stvarać ułasnyja miedyjnyja ci finansavyja impieryi. Zamiest hetaha isnuje sistema łajalnaści nižejšych źvieńniaŭ.
Kali ŭ Rasii lepš za inšych žyvuć hienierały i pałkoŭniki, u toj čas jak drobnym čynoŭnikam i lejtenantam davodzicca karmicca z chabaru, to ŭ Biełarusi navat zvyčajny siaržant milicyi abo dyrektar pravincyjnaj biblijateki adčuvajuć siabie bienieficyjarami režymu.
Sistema padtrymlivaje ich adnosna stabilny ŭzrovień žyćcia, tamu ŭ krytyčnyja momanty hety aparat abaraniali nie tolki karumpavanyja elity, ale i miljony radavych vykanaŭcaŭ na miescach.
Histaryčny trolinh u Mirskim zamku
Juraš pryhadvaje adnu pakazalnuju scenu, jakaja adbyłasia padčas uračystaha adkryćcia adrestaŭravanaha Mirskaha zamka.
Litva, razumiejučy vahu histaryčnaj dypłamatyi, dasłała tudy mahutnuju delehacyju na čale ź ministram kultury i staršynioj parłamienckaj kamisii.
Polski ž profilny ministr u apošni momant demanstratyŭna admoviŭsia jechać da «apošniaha dyktatara». U vyniku adduvacca za ŭsiu Varšavu daviałosia šarahovamu dypłamatu Jurašu.
Kali Alaksandr Łukašenka padyšoŭ vitacca i jamu pradstavili hety ścipły polski «desant» na fonie vialikaj litoŭskaj śvity, jon imhnienna zreahavaŭ, kinuŭšy: «Nu što, vy ŭ ich kaliści stalicu adabrali [majecca na ŭvazie Vilnia — NN], a ciapier jany ŭ vas historyju adbiaruć».
Juraš byŭ uražany hetymi słovami, bo heta była hulnia zusim nie durnoha pravincyjała, jakim ujaŭlali Łukašenku ŭ Polščy. Heta byŭ pradumany, vostry i vielmi cyničny kpin čałavieka, jaki vydatna viedaje historyju i ŭmieje hulać na słabaściach svaich susiedziaŭ.
Sałonnaje maralizatarstva suprać realnaj palityki
Paradaksalna, što ŭ 1994 hodzie mienavita Polšča tajemna padtrymała Łukašenku, paličyŭšy jaho maładym zmaharom z savieckaj namienkłaturaj. Heta była avanturnaja staŭka, jakaja całkam pravaliłasia.
Dalejšaja ž palityka Varšavy pakutavała na inšuju chvarobu — tunelny zrok. Polskija elity hladzieli na Biełaruś vyklučna praz pryzmu pravoŭ polskaj mienšaści i katalickaha kaścioła, całkam ihnarujučy pytańni vajennaj biaśpieki, ekanomiki i hieapalityčnaha susiedstva.
Varšava sprabavała razmaŭlać z dyktataram ab demakratyi, što dla jaho było raŭnaznačna stracie ŭłady i fizičnamu źniščeńniu.
Zamiest hetaha, ličyć Juraš, treba było šukać prahmatyčny kampramis pamiž kaštoŭnaściami i intaresami. Varta było prapanavać režymu formu «miakkaha aŭtarytaryzmu» — patrabavać, kab apanienty paśla zatrymańniaŭ vychodzili z turmaŭ žyvymi i nieskalečanymi, a ŭzamien adčyniać dźviery dla supolnaha biźniesu.
Kali b u Biełarusi pracavała nie tryccać, a trysta bujnych polskich pradpryjemstvaŭ, Minsk mieŭ by kankretnyja finansavyja straty ad razryvu z Zachadam. Adnak kožny raz, kali Łukašenka pieražyvaŭ surjoznyja finansavyja kryzisy i šukaŭ alternatyvu Kramlu, Zachad admaŭlaŭsia pakłaści na stoł realnyja hrošy praź mižnarodnyja fondy, što jašče bolš šturchała jaho ŭ abdymki Rasii.
Kali polskija dypłamaty namahalisia vučyć biełaruski režym demakratyi, jany časta sutykalisia z choładam nie tolki ŭ Minsku, ale i siarod ułasnych sajuźnikaŭ.
Juraš zhadvaje svaju razmovu z amierykanskim kaleham, jaki da Biełarusi słužyŭ va Uźbiekistanie.
Kali jon spytaŭ, čamu ZŠA nie patrabavali demakratyi ad žorstkaha režymu Isłama Karymava, ale tak uparta naciskajuć na Minsk, amierykaniec ščyra i biez dypłamatyčnaha etykietu adkazaŭ, što im nasamreč całkam plavać na Biełaruś.
Dla Vašynhtona heta była tolki funkcyja ŭ adnosinach z Maskvoj. Varšava ž, ślepa kapijujučy amierykanskuju rytoryku, hublała ŭłasnuju hieapalityčnuju prastoru.
Biełaruś jak «čaćviortaja bałtyjskaja respublika»
Zachodnija analityki lubiać paŭtarać frazu Jacaka Kurania pra toje, što kožny narod maje tuju ŭładu, jakuju zasłuhoŭvaje. Ale pry bližejšym razhladzie biełaruskaha hramadstva hetaja formuła daje surjozny zboj.
Juraš, pierajechaŭšy ŭ Minsk paśla čatyroch hadoŭ pracy ŭ Maskvie, byŭ šakavany kantrastam. Biełarusy pa svaim tempieramiencie vyjavilisia zusim nie padobnymi da rasijan. Na jaho dumku Biełaruś heta chutčej «čaćviortaja bałtyjskaja respublika».
Hetaja roźnica adčuvałasia va ŭsim. Padčas pajezdki z Maskvy ŭ Varšavu na rasijskim baku dypłamaty bačyli raźbityja darohi i milicyjantaŭ, jakija za niekalki hadzin dvojčy spyniali mašynu dziela chabaru. Varta było pierasiekčy biełaruskuju miažu — źjaŭlaŭsia idealny asfalt, pracoŭnyja śviatłafory, a za tydzień pajezdak pa krainie nichto navat nie namiaknuŭ na karupcyju. Biełarusam histaryčna čužaja vialikaruskaja pycha i ahresija da Zachadu.
Hetaja asablivaść vyjaŭlajecca navat u drobiaziach. Adzin z polskich rektaraŭ u razmovie ź Jurašam adznačyŭ, što internat, zasieleny ŭkrainskimi studentami, — heta viečnaje śviata z hučnaj muzykaj i palicyjaj, u toj čas jak u «biełaruskim» internacie a pałovie na adzinaccatuju viečara panuje poŭnaja cišynia, bo ranicaj treba iści na zaniatki.
Biełarusy — pryjazny i zakonapasłuchmiany narod nie zasłužyŭ taho ładu, jaki jamu naviazała historyja, adnak pamyłki minułych dziesiacihodździaŭ pazbavili jaho alternatyvy, ličyć dypłamat.
«Pierazahruzka» i tumannaja budučynia
Siońnia situacyja źmianiłasia niezvarotna, ličyć Juraš. Biełaruś de-fakta straciła svoj suvierenitet, pieratvaryŭšysia ŭ płacdarm dla rasijskich vajennych avantur. Ale palityčny absurd praciahvajecca: zaraz, kali lubyja sproby damovicca z Łukašenkam stracili stratehičny sens, u polskich kułuarach znoŭ pačynajuć łabiravać čarhovuju «pierazahruzku».
Pryčyna hetaha — banalnaja prahnaść asobnych byłych supracoŭnikaŭ śpiecsłužbaŭ i łabistaŭ, jakija raźličvajuć zarabić miljony na imparcie biełaruskich kalijnych uhnajeńniaŭ pad prykryćciem razmoŭ pra «dyjałoh».
Kali ž Alaksandra Łukašenki nie stanie, Varšava apyniecca ŭ roli biezdapamožnaha hledača. Dypłamat sumniajecca, što Biełaruś pieratvorycca ŭ spadčynnuju manarchiju, bo hetaja ideja całkam supiarečyć mientalnaści naroda.
Rasija napeŭna maje hatovy płan i svaich kandydataŭ na zamienu, u toj čas jak Polšča i Zachad u cełym navat nie majuć mahčymaści ŭstupić u hetuju hulniu.
Kałumb adkryŭ Amieryku, Linkaln vyzvaliŭ rabstva, a Łukašenka, na dumku Juraša, zmoža sam pra siabie skazać — «takuju krainu prasrali».
Kamientary
Łukašenka, viadoma ž, nie poŭny idyjot, ale prablema nia ŭ im, a ŭ rasiejska-hubiernskim mientalitecie padnačalennaha nasielnictva. Hetym materjałam luby janukovič ci pušylin kiravali b da skonu.
Typovyja naratyvy i nyćcio ab tym, što biełaruskich demakrataŭ nichto z Zachadu nie padtrymlivaje. Ale spadar dypłamat niejak nie zaŭvažaje toje, što Polšča siońnia (i ŭžo dvaccać hod jak) źjaŭlajecca adzinaj kałyskaj reštkaŭ biełaruščyny ŭ śviecie. I za srodki palakaŭ finansavałasia bieźlič palityčnych kampanijaŭ i bieźlič hramadskich inicyjatyŭ, u tym liku ceły biełaruskamoŭny telekanał.
Byli ŭsie mahčymaści dla demakratyčnych transfarmacyjaŭ, ale nikomu heta było nie patrebna. Čarka, škvarka, ruski jazyk, tannaja kamunałka - voś što kłapociła i kłapocić narod.
A jeśli by i pošli, stali by załožnikami -- i Varšava v obmien na svobodu triechsta biźniesmienov i vozvrat aktivov vydała by vsiech biežavšich biełorusov. Nu kak možno byť takim hłupym, ja v otčajanii.