Miortvaje mora źmianšajecca ŭ pamiery, bo Izrail dy inšyja krainy rehijona vysmoktvajuć usie vody raki Iardan, jakaja jaho siłkuje. Śviet moža stracić adzin z samych niezvyčajnych vadajomaŭ na płaniecie.
Miortvaje mora, raźmieščanaje na miažy Izraila, Iardanii i paleścinskich terytoryj, źjaŭlajecca samym nizkim miescam sušy — kala 430 mietraŭ nižej za ŭzrovień suśvietnaha akijana. Vada tut amal u 10 razoŭ saloniejšaja za akijanskuju, što stvaraje ŭnikalnuju ščylnaść, jakaja dazvalaje ludziam trymacca na pavierchni biez vysiłkaŭ.
Adnak hety ŭnikalny vadajom pavolna pamiraje: štohod uzrovień vady padaje prykładna na 1,2 mietra. Za apošnija paŭstahodździa płošča mora skaraciłasia na treć. Pa miery taho jak vada adychodzić, jana pakidaje paśla siabie novy łandšaft z hihanckich karstavych varonak i pakrytych solevaj korkaj bierahoŭ. Hetaja terytoryja pieratvarajecca ŭ niebiaśpiečnuju zonu, jakaja vyhladaje ašałamlalna pryhoža, ale adnačasova słužyć złaviesnym napaminam pra toje, što budučynia Miortvaha mora visić na vałasku.
Z padrabiaznaściami situacyi znajomić CNN.
Čałaviečy faktar i pramysłovaść
Hałoŭnaja pryčyna dehradacyi vadajoma — dziejnaść čałavieka. Hety zamkniony salony vadajom technična źjaŭlajecca vozieram. Vada ŭ jaho traplaje z raki Iardan, jakaja biare pačatak na miažy Siryi i Livana, praciakaje praz Halilejskaje mora na poŭnačy Izraila, a zatym kirujecca na poŭdzień da Miortvaha mora, majučy Iardaniju z adnaho boku i Izrail dy akupavany Zachodni bierah ź inšaha.
Na praciahu dziesiacihodździaŭ raka Iardan i jaje hałoŭny prytok Jarmuk płytčeli z-za budaŭnictva dambaŭ i advodu vady Izrailem, Siryjaj i Iardanijaj dla patreb nasielnictva, sielskaj haspadarki i žyviołahadoŭli. Kaliści raka prynosiła ŭ Miortvaje mora 1,3 miljarda kubamietraŭ vady; ciapier hety abjom skaraciŭsia prykładna da 100 miljonaŭ kubamietraŭ.
Druhim važnym čyńnikam źjaŭlajecca hornazdabyŭnaja pramysłovaść. U kancy 1970‑ch hadoŭ mora padzialiłasia na dva basiejny: pryrodny paŭnočny i štučny paŭdniovy, jaki składajecca z vyparnych sažałak. Pramysłovyja pradprymstvy pampujuć vadu dla zdabyčy kaliju i mahniju, što tolki paskaraje praces vysychańnia. Tolki adno ź izrailskich pradpryjemstvaŭ štohod zabiraje kala 160 miljonaŭ kubamietraŭ vady.
Na situacyju ŭpłyvaje i źmianieńnie klimatu. Zasuchi stanoviacca bolš žorstkimi i praciahłymi, a daždžy vypadajuć usio radziej. Pa słovach ekśpiertaŭ, navat kali b nie było advodu račnoj vady i pramysłovaj dziejnaści, jość dokazy taho, što klimatyčnyja źmieny prymusili b Miortvaje mora skaračacca, choć i značna pavolniej.
Łandšaftnyja źmieny i niebiaśpieka
Pa miery vysychańnia Miortvaje mora źmianiajecca i stanovicca jašče bolš salonym. Z 1980‑ch hadoŭ kancentracyja soli ŭ vadzie stała nastolki vysokaj, što jana bolš nie moža zastavacca ŭ rastvory i vypadaje ŭ asadak, utvarajučy na dnie mudrahielistyja skulptury, padobnyja da hryboŭ ci kupałaŭ. Ale za hetaj pryhažościu chavajecca śmiarotnaja pahroza — karstavyja pravały.
Z-za padzieńnia ŭzroŭniu mora presnaja padziemnaja vada pačynaje rastvarać staražytnyja salanyja płasty pad hruntam. Heta stvaraje hihanckija pustečy, jakija raptoŭna abvalvajucca.
Na siońnia vakoł mora naličvajecca bolš za 6000 takich pravałaŭ. Z-za ich nazaŭždy začyniajucca papularnyja kurorty i plažy, rujnujucca darohi i zakidajecca infrastruktura. Turyzm na izrailskim baku ciapier amal całkam pierajšoŭ u zonu štučnych basiejnaŭ na poŭdni, dzie vada padtrymlivajecca prymusova.
Pošuk šlachoŭ vyratavańnia
Patreba ŭ spynieńni dehradacyi Miortvaha mora źjaŭlajecca krytyčnaj, adnak prostaha i tannaha rašeńnia nie isnuje.
Adzin z samych viadomych prajektaŭ byŭ ahučany ŭ 2013 hodzie — budaŭnictva apraśnialnaj stancyi na ŭźbiarežžy Čyrvonaha mora i prakładka trubapravoda praciahłaściu bolš za 160 kiłamietraŭ. Pa im rasoł, jaki zastajecca paśla apraśnieńnia, pavinien byŭ pastupać u Miortvaje mora dla padtrymańnia jaho ŭzroŭniu.
Adnak navukoŭcy vykazali zaniepakojenaść, što źmiešvańnie roznych typaŭ vady moža źmianić chimičny skład Miortvaha mora i pryvieści da niepradkazalnych nastupstvaŭ. Na hety momant prajekt zamarožany praź jaho šmatmiljardny košt i ciažkaści ŭ rehijanalnym supracoŭnictvie.
Inšy varyjant palahaje ŭ adnaŭleńni pryrodnaha prytoku praz raku Iardan. Heta možna zrabić za košt skaračeńnia advodu vady abo skidu ŭ rečyšča ačyščanych ściokavych vod.
Ale ekśpierty papiaredžvajuć: u hetym zasušlivym rehijonie patreba ŭ vadzie nastolki vostraja, što luby dadatkovy resurs budzie zabrany dla patreb ludziej jašče da taho, jak jon dasiahnie mora. Biez stvareńnia paŭnavartasnaj alternatyvy dla zabieśpiačeńnia nasielnictva vadoj hety šlach zastajecca nierealizavanym.
Treci kirunak — refarmavańnie pramysłovaści. Niekatoryja śpiecyjalisty zaklikajuć całkam spynić adpampoŭku vady dla zdabyčy minierałaŭ, u toj čas jak inšyja prapanujuć uvieści płatu za karystańnie resursam i nakiroŭvać hetyja hrošy na ekałahičnyja prajekty.
Ekołahi i daśledčyki sychodziacca ŭ adnym: viarnuć Miortvaje mora da stanu, u jakim jano było niekalki dziesiacihodździaŭ tamu, užo naŭrad ci mahčyma. Ciapier hałoŭnaja meta — chacia b spynić dalejšaje chutkaje źmianšeńnie.
Pry hetym, jak adznačajuć ekśpierty, hałoŭnaja prablema — niedachop palityčnaj voli. Pra niebiaśpieku havorać užo šmat hadoŭ, ale maštabnych dziejańniaŭ pa-raniejšamu niama.
Ciapier čytajuć
Łukašenka: Razmova z Makronam doŭžyłasia 1 hadzinu 40 chvilin. Projduć pieramovy z pradstaŭnikom Francyi12
Kamientary