U stalicy Aŭstryi zaviaršyŭsia šmathadovy kanflikt vakoł manumienta byłomu meru Vieny Karłu Luhieru. Zamiest taho, kab demantavać pomnik palityku-antysiemitu, ułady pieratvaryli jaho ŭ mastacki abjekt — nachilili na 3,5 hradusa. Pracy aficyjna zaviaršylisia ŭ červieni 2026 hoda i abyšlisia značna daražej, čym płanavałasia.
Karł Luhier kiravaŭ Vienaj z 1897 pa 1910 hod. Jon ličycca adnym z samych papularnych, ale i samych sprečnych palitykaŭ u historyi horada. Z adnaho boku, jon madernizavaŭ Vienu: pry im stvaralisia municypalnyja hazavyja i vodnyja sietki, balnicy, zialony pojas vakoł horada. Ź inšaha — jon byŭ papulistam i zasnavalnikam palityčnaha antysiemityzmu ŭ Aŭstryi.
Luhier nazyvaŭ mihrantaŭ «jaŭrejami-žabrakami», krytyčnych žurnalistaŭ — «čarnilnymi jaŭrejami», i jamu prypisvajuć frazu «Chto tut jaŭrej, vyrašaju ja!» Mienavita jaho rytoryka i mietady stali prykładam dla maładoha Adolfa Hitlera, jaki žyŭ tady ŭ Vienie i paźniej nazyvaŭ Luhiera adnym z najvialikšych burhamistraŭ.
Antysiemickaja atmaśfiera ŭ horadzie pry Luhiery taksama paŭpłyvała na Teadora Hiercla i farmiravańnie ideałohii sijanizmu.
Manumient — 4,5‑mietrovaja bronzavaja statuja na masiŭnym marmurovym pastamiencie z aleharyčnymi fihurami — byŭ ustalavany ŭ 1926 hodzie. Jaho aŭtar, skulptar Jozef Miulnier, paźniej staŭ adkrytym členam nacyjanał-sacyjalistyčnaj partyi (NSDAP).
U 2020 hodzie pomnik Luhieru staŭ epicentram supraćstajańnia. Aktyvisty nieadnarazova ablivali jaho farbaj i raśpisvali pastamient słovami «Hańba» (Schande) i «Nacyst». Habrejskija studenckija arhanizacyi, miascovaja supołka i ludzi, jakija pieražyli Chałakost, patrabavali źnieści statuju, a na jaje miescy pabudavać muziej. Adnak haradskija ŭłady admovilisia ad demantažu, prapanavaŭšy źmianić usprymańnie abjekta praz «mastackuju kantekstualizacyju».
Iluzija padzieńnia
Pa vynikach konkursu pieramoh prajekt miascovaha mastaka Klemiensa Vilidala pad nazvaj «Schieflage (Karl Lueger 3,5°)» — «Nachił».
Ideja zaklučałasia ŭ tym, kab nachilić uvieś manumient razam z padmurkam na 3,5 hradusa naprava. Hety vuhał znachodzicca na miažy čałaviečaha ŭsprymańnia: jon stvaraje adčuvańnie vizualnaha dyskamfortu i iluziju taho, što manumient straciŭ raŭnavahu i hatovy abrynucca. Takim čynam aŭtar fizična pazbaviŭ statuju raniejšaj manumientalnaści.
Budaŭničyja pracy pačalisia ŭ studzieni 2026 hoda i zaviaršylisia ŭ červieni. Dla nachiłu daviałosia zdymać statuju i pierarablać masiŭny padmurak, pravodziačy skanavańnie hleby, kab nie paškodzić karaniovuju sistemu histaryčnaha płatana, što raście pobač. U vyniku biudžet prajekta vyras ź pieršapačatkovych 500 tysiač da 776 tysiač jeŭra.
Pryčym 138 tysiač jeŭra z hetaj sumy pajšli vyklučna na ačystku pomnika ad pratesnych hrafici i farby. Heta vyklikała novuju chvalu krytyki. Aktyvisty i mastactvaznaŭcy zajavili, što, ścirajučy nadpisy, ułady źniščyli ślady sučasnaha hramadskaha supracivu, jakija sami pa sabie źjaŭlalisia najlepšym histaryčnym kantekstam.
Kab kančatkova rasstavić kropki nad «i», pobač z nachilenym pomnikam ustalavali novuju infarmacyjnuju stełu. Ciapier na joj padrabiazna i biez kupiur raskazvajecca pra antysiemityzm samoha Karła Luhiera i pra nacysckija pohlady stvaralnika jaho pomnika Jozefa Miulniera.
Ciapier čytajuć
A my vam kazali: «nie dumajcie, što heta kapiejki»! Stali viadomyja źviestki, kolki padachodnaha biełarusy Litvy pieraličyli roznym hramadskim strukturam3030
Kamientary