Ludzi na paŭnočnaj Čarnihaŭščynie: U nas niama nianaviści da biełarusaŭ, my ź imi pieramiašanyja. A da Rasii jość
Paŭnočnaja častka Čarnihaŭskaj vobłaści ŭžo druhi hod aficyjna ličycca zonaj aktyŭnych bajavych dziejańniaŭ. Snoŭskaja hramada znachodzicca ŭsiaho za tryccać kiłamietraŭ ad rasijskaj miažy i prykładna za sorak — ad biełaruskaj. Rasijskija bieśpiłotniki amal štodnia atakujuć nasielenyja punkty, rujnujuć damy, pradpryjemstvy i abjekty kultury. Niekatoryja prymiežnyja vioski ŭžo poŭnaściu apuścieli. Žurnalisty vydańnia hromadske.ua źjeździli ŭ hety rehijon i pahavaryli ź miascovymi ludźmi.
Horad Snoŭsk, dzie žyvie kala adzinaccaci tysiač čałaviek, doŭhi čas byŭ viadomy jak čyhunačny vuzieł. Jašče ŭ XIX stahodździ tut pabudavali łakamatyŭnaje depo, vakoł jakoha vyras uvieś horad. Pobač źjavilisia navučalnyja ŭstanovy, kłub, žyllo dla čyhunačnikaŭ. Depo ličyłasia adnym z najstarejšych va Ukrainie i śpiecyjalizavałasia navat na ramoncie histaryčnych paravozaŭ.
Adnak z pačatku 2026 hoda rasijskija ŭdary sistematyčna źniščajuć hetaje pradpryjemstva. Rujnujucca budynki i abstalavańnie, a razam ź imi — važnaja častka historyi rehijona.
Niahledziačy na pastajannuju pahrozu, centr Snoŭska praciahvaje žyć. Pracujuć kramy, rynak, stałovaja, administracyjnyja ŭstanovy. Ludzi starajucca padtrymlivać zvyčajny rytm žyćcia, navat kali sihnał pavietranaj tryvohi ŭžo staŭ budzionnaściu.
U kancy maja rasijski bieśpiłotnik trapiŭ u viaskovy dom kultury ŭ siale Snoŭskaje. U hety viečar tam sabralisia miascovyja žychary, a dzieci hulali ŭ nastolnyja hulni.
Paśla vybuchu budynak imhnienna zahareŭsia. Niekalki žančyn atrymali ciažkija apioki tvaru i ruk. Ich vyratavaŭ piatnaccacihadovy chłopiec, jaki pačaŭ tušyć ahoń na ludziach i dapamahaŭ vyvodzić paciarpiełych.
Siońnia ad kłuba zastalisia tolki abharełyja ścieny. Jašče niadaŭna heta było hałoŭnaje miesca sustreč u vioscy. Paśla atrymańnia hranta ŭstanova nabyła novyja kampjutary, meblu, nastolnyja hulni, spartyŭny invientar. Siudy pryjazdžali navat žychary Snoŭska, bo ŭ samim horadzie kulturnyja mierapryjemstvy možna pravodzić tolki ŭ schoviščach.
Paciarpiełyja žančyny raskazvajuć, što bieśpiłotniki lotajuć nad siałom štodnia. Jany nazirajuć za ludźmi, źjaŭlajucca ŭdzień i ŭnačy, tamu adčuvańnie pastajannaj niebiaśpieki ŭžo stała častkaj žyćcia.
Načalnica adździeła kultury i turyzmu Snoŭskaj haradskoj rady Natalla Dabnienka ličyć, što razam z damami i kłubami źnikaje ŭnikalnaja kulturnaja spadčyna rehijona.
U prymiežnych siołach byli damy z charakternym draŭlanym raźbianym azdableńniem, stvoranym miascovymi majstrami jašče ŭ siaredzinie minułaha stahodździa. Ciapier mnohija z hetych pabudoŭ zhareli.
Jašče adna strata — miascovyja havorki. Amal kožnaje siało mieła ŭłasnyja asablivaści maŭleńnia, u jakich pieraplatalisia ŭkrainskija, biełaruskija i inšyja moŭnyja elemienty. Paśla evakuacyi ludziej hetyja dyjalekty pastupova źnikajuć.
Razam z movaj adychodziać i miascovyja tradycyi, ramiostvy, kulinarnyja zvyčai, jakija pieradavalisia pakaleńniami.
«Voś u Klusach była mova nie rasiejskaja, nie ŭkrainskaja i nie biełaruskaja. Štości siaredniaje z usich moŭ. Ale jaje možna było zrazumieć. A ŭ Śmiač pajedźcie — budziecie doŭha dumać, što heta jany havorać. Voś da mianie pryjazdžaŭ čałaviek z našaha Hirska, raniej pracavaŭ u kultury, ciapier — u Čarnihavie. I ŭžo razmaŭlaje inakš… Źnikajuć tradycyi: naprykład, dzieści pa-asablivamu vialili rybu. Žychary vyjechali, chaj jany paviazuć viedy z saboj, ale heta budzie inšaja ryba, inšyja ŭmovy», — kaža načalnica adździeła kultury i turyzmu Snoŭskaj haradskoj rady Natalla Dabnienka.
Adnak, jak kaža kiraŭnik Snoŭskaj hramady Alaksandr Miadźviedzieŭ, bolšaść žycharoŭ nie pakinuli rajon. Častka nasielnictva prosta pierabrałasia ŭ bolš addalenyja ad miažy vioski.
U toj ža čas navat u samych niebiaśpiečnych nasielenych punktach zastajucca ludzi. Pažyłyja žychary praciahvajuć jeździć na ravarach, dahladajuć aharody, narychtoŭvajuć drovy, farbujuć aŭtobusnyja prypynki, dahladajuć kałodziežy. Jany nie źbirajucca pakidać svaje damy, niahledziačy na pastajannuju pahrozu.
Razbureńnie pradpryjemstvaŭ pryvodzić da rostu biespracoŭja. Asabliva mocna paciarpieli čyhunka i miascovy zavod charčovaj pradukcyi, jaki vypuskaŭ bolš za sto najmieńniaŭ kandytarskich vyrabaŭ. Razam z tym u Snoŭsku praciahvajuć pracavać muzyčnaja i spartyŭnaja škoły, centr administracyjnych pasłuh, dziciačyja siekcyi. Miascovyja ŭłady imknucca zachavać chacia b častku zvyčajnaha žyćcia.
Uletku mnohija žychary padzarablajuć prodažam čarnic i hryboŭ. Na rynku razmova časta zachodzić pra Biełaruś.
«My zaŭsiody žyli na sutyku miežaŭ. Manumient družby stajaŭ. «Try siastry» nazyvaŭsia, — raskazvaje havarkaja žančyna ŭ chustcy ź viadrom čarnic. — I jeździli adzin da adnaho, žanilisia. U kahości ŭ Biełarusi mama, u kahości dzieci, svaty, siabry. Niama ŭ nas nianaviści da biełarusaŭ, bo rodnyja ŭsie, pieramiašanyja. Da Rasii jość, z svajakami adtul nie kamunikujem».
Inšaja žančyna, z całkam sivymi vałasami, pradstaŭlajecca Nadziejaj i dadaje:
«U mianie dźvie dački ŭ Biełarusi. Dušoj jany z nami, viedajuć usio, što tut adbyvajecca. Adna biada — nie bačyła ja ich sa studzienia 2024-ha, kali apošni raz pryjazdžali. Sumuju pa ich i ŭnukach… My da ich ź dziedam nie dajedziem: mnie 79, jamu 84. Nie viedaju, kali i pabačymsia. Moža, paśla vajny. Pieražyvaju, aby tolki Biełaruś na nas nie pajšła vajnoj, bo dočki nie pryjeduć. Ukraincy ich nie prymuć».
«Dy jakaja prablema, — śmiajecca mužčyna, schiliŭšysia na rovar, — ludzi ź Biełarusi laciać u Turcyju, adtul — u Polšču, a adtul jeduć va Ukrainu da svajakoŭ. Maje susiedzi ŭžo dvojčy tak za vajnu ŭ Snoŭsku byli».
Rasijski dron trapiŭ u supiermarkiet u Čarnihavie, jość zahinułyja
«Vy tak i pieradajcie: pojduć siudy — chana im budzie!» Repartaž z ukrainskich viosak za 500 mietraŭ ad Biełarusi
Syrski ličyć, što rasijanie buduć nastupać na Čarnihaŭščynu z Branskaj vobłaści. A voś ź Biełarusi — naŭrad ci
Ukrainski vajskoviec: Scenaryj 2022 hoda, kali išli kałony ź Biełarusi, ciapier nierealistyčny
Pieraściarohi pierad «novymi Žytkavičami». Kijeŭ darma bačyć pahrozu ŭ budaŭnictvie mastoŭ cieraz Prypiać i Muchaviec
Ciapier čytajuć
Prapahanda pryčapiłasia da «darahoha» hadzińnika Łatuški. Toj raskazaŭ, što heta za madel nasamreč36
Kamientary