Rubia nahadaŭ, što va Uźbiekistanie rasijskaja mova nie maje aficyjnaha statusu. Heta vyklikała burnuju dyskusiju

Zajava dziaržsakratara ZŠA Marka Rubia, zroblenaja padčas jaho vizitu va Uźbiekistan, ab tym, što rasijskaja mova «bolš nie źjaŭlajecca aficyjnaj movaj» u krainie, vyklikała šyrokuju dyskusiju i nieadnaznačnuju reakcyju ŭ miascovych ŚMI i sacyjalnych sietkach, piša Bi-bi-si.

Kamientatary pa-roznamu acanili słovy dziaržsakratara. Adny ŭbačyli ŭ ich napamin pra moŭny suvierenitet Uźbiekistana, inšyja paličyli, što heta moh być pradumany dypłamatyčny sihnał, jaki zakranaje adčuvalnyja dla Centralnaj Azii pytańni movy i nacyjanalnaj identyčnaści.

Incydent adbyŭsia napiaredadni Dnia ŭźbiekskaj movy, jaki adznačajecca 21 kastryčnika, i znoŭ pryciahnuŭ uvahu da stanovišča ŭźbiekskaj i ruskaj moŭ, a taksama da vykarystańnia kirylicy.

Prezident krainy Šaŭkat Mirzijojeŭ padkreśliŭ važnaść umacavańnia roli dziaržaŭnaj movy ŭ hramadskim žyćci i pracy orhanaŭ ułady.

Što adbyłosia?

Zaŭvaha dziaržsakratara ZŠA Marka Rubia pra ruskuju i ŭźbiekskuju movy była zroblena 19 kastryčnika. Padčas razmovy z hrupaj žurnalistaŭ u Samarkandzie Rubia spytaŭ adnaho ź ich: «Vy razmaŭlajecie na miascovaj movie? Na ŭźbiekskaj?»

Žurnalist pasprabavaŭ adkazać pa-rusku, skazaŭšy, što krychu vałodaje hetaj movaj. Tady Rubia koratka zaŭvažyŭ: «A, zrazumieła. Jana bolš nie źjaŭlajecca tut aficyjnaj movaj. Ale heta dobra. Ja razumieju, što na joj razmaŭlajuć mnohija».

Karotkaje videa hetaj razmovy ŭ toj ža dzień źjaviłasia ŭ telehram-kanale Uzdiplomat, jaki viadzie viadomaja svaimi rezkimi vykazvańniami ŭźbiekskaja žurnalistka Anora Sodzik.

Jak nahadaŭ Uzdiplomat, prahrama vizitu Rubia ŭklučała pieramovy ŭ farmacie C5+1 ź ministrami zamiežnych spraŭ piaci dziaržaŭ Centralnaj Azii, dvuchbakovyja sustrečy z kiraŭnictvam Uźbiekistana, a taksama sustrečy z pradstaŭnikami biznesu abiedźviuch krain

Kamientujučy videa ŭ svaim asabistym telehram-kanale, Anora Sodzik napisała: «Dziaržsakratar ZŠA Marka Rubia skazaŭ toje, što našy ŭłasnyja čynoŭniki nie vyrašalisia pramović na praciahu 30 hadoŭ».

«Jon nahadaŭ žurnalistu, jaki razmaŭlaŭ pa-rasijsku, što rasijskaja mova bolš nie źjaŭlajecca dziaržaŭnaj movaj va Uźbiekistanie. Jaki paradoks: amierykanskamu dypłamatu davodzicca ŭkazvać na status našaj ułasnaj movy ŭ našaj ža krainie!» — taksama napisała žurnalistka.

Akramia taho, padčas incydentu adbyłasia błytanina ź infarmacyjaj pra asobu žurnalista, jakomu Rubia zrabiŭ zaŭvahu.

Naprykład, pryvatnaje kazachstanskaje navinavaje vydańnie Ulysmedia.kz paviedamiła, što heta byŭ «miascovy žurnalist». Adnak papularnaje pryvatnaje ŭźbiekskaje navinavaje vydańnie Kun.uz napisała, što ŭ sapraŭdnaści havorka išła pra žurnalista ahienctva Bloomberg.

«Jak vyśvietliłasia, čałaviek, jaki zadaŭ pytańnie Marku Rubia, byŭ nie pradstaŭnikom miascovych ŚMI, a žurnalistam Bloomberg Erykam Marcinam. Jon źviarnuŭsia da dziaržsakratara na anhlijskaj movie, paśla čaho Marka Rubia spytaŭ jaho, ci razmaŭlaje toj pa-ŭźbieksku», — patłumačyła vydańnie.

Nievypadkovy dypłamatyčny sihnał?

Videa, što stała virusnym, na jakim Marka Rubia razmaŭlaje z žurnalistami na płoščy Rehistan, vyklikała šyrokuju dyskusiju na adčuvalnuju dla Uźbiekistana temu movy. Akramia dziaržaŭnaj uźbiekskaj movy, u krainie šyroka vykarystoŭvajucca rasijskaja i tadžykskaja.

«Padčas hetaha karotkaha abmienu replikami ŭźnikła moŭnaje pytańnie, jakoje zakranuła mnohich za žyvoje. U pryvatnaści, niamała ludziej padvierhli žurnalista krytycy, pamyłkova pryniaŭšy jaho za pradstaŭnika miascovych ŚMI», — adznačaje Kun.uz.

Kamientujučy situacyju, viadomy kazachstanski palitołah Haziz Abišaŭ zajaviŭ, što zaŭvaha dziaržsakratara ZŠA pra ruskuju movu va Uźbiekistanie «mahła być zusim nie vypadkovaj» i adpaviadać intaresam Vašynhtona ŭ Centralnaj Azii.

Jak piša Ulysmedia.kz, Abišaŭ ličyć małavierahodnym, što Rubia sapraŭdy turbuje vykarystańnie niekalkich moŭ žycharami inšych krain, pakolki sam dziaržsakratar časam adkazvaje na pytańni ŭ ZŠA pa-ispansku.

«Pierad pajezdkaj Rubia ŭ Centralnuju Aziju Vašynhton vyznačyŭ svaje intaresy ŭ rehijonie. Siarod ich, pavodle acenki Abišava, dostup amierykanskaha biznesu da pryrodnych resursaŭ, baraćba z relihijnym ekstremizmam i pasłableńnie ŭpłyvu Rasii i Kitaja», — piša vydańnie.

«Palitołah miarkuje, što amierykanskija dypłamaty zahadzia padrychtavali dla dziaržsakratara materyjały pra situacyju ŭ piaci krainach Centralnaj Azii. U ich mahli być adlustravany i adčuvalnyja dla rehijonu pytańni. […] Nie vyklučana, što zaŭvaha pra status rasijskaj movy była pradumanym dypłamatyčnym sihnałam», — piša vydańnie sa spasyłkaj na analityka.

Sam Abišaŭ dadaŭ, što, choć replika Rubia była vielmi karotkaj, jana dasiahnuła svajoj mety.

«Nu, a ŭ spravie vykanańnia Rubia palityk daśviedčany, u vybarčaj sistemie ZŠA vyžyvajuć tolki sapraŭdnyja vaŭki, jakija ŭmiejuć vycedžvać roŭna stolki słoŭ, kolki treba. Pravilna pabudavanaja fraza — minimalnyja ryzyki — maksimalny efiekt», — adznačyŭ Abišaŭ.

Kompleksnaja balučaja tema

Uźbiekski muzykant i błohier Žasur Mirsahataŭ napisaŭ u fejsbuku, što hałoŭnaja pryčyna praciahłych sprečak u internecie zaklučajecca ŭ tym, što zaŭvaha Rubia zakranuła adrazu niekalki balučych tem: moŭnaje pytańnie, nacyjanalnuju identyčnaść Uźbiekistana i palityčnyja dyskusii pra rolu rasijskaj movy na postsavieckaj prastory.

«Dla prychilnikaŭ umacavańnia roli ŭźbiekskaj movy heta simvał nacyjanalnaha samavyznačeńnia. Dla aŭdytoryi, zaniepakojenaj upłyvam Rasii ŭ Centralnaj Azii, heta napamin pra moŭny i palityčny suvierenitet rehijona. Dla rasijskamoŭnaj aŭdytoryi replika moža ŭsprymacca jak demanstratyŭnaje dystancyjavańnie ad rasijskaj movy», — patłumačyŭ jon.

«Maja vysnova: uryvak raspaŭsiudžvajuć pierš za ŭsio tamu, što jon karotki, emacyjna zrazumieły i dazvalaje traktavać adnu frazu jak paćviardžeńnie ŭłasnaj palityčnaj pazicyi. — dadaŭ Mirsahataŭ. — Ale najbolš dakładnaje pračytańnie praściej: Rubia nahadaŭ pra status uźbiekskaj movy i adnačasova pryznaŭ, što ruskaja mova zastajecca raspaŭsiudžanaj. Dokazaŭ taho, što jon naŭmysna pravakavaŭ moŭnuju sprečku, pakul niama».

Dzień uźbiekskaj movy

Miž tym ekśpiert u halinie adukacyi Kamił Džaliłaŭ 20 kastryčnika zajaviŭ, što rasijskaja mova i kirylica pa-raniejšamu šyroka vykarystoŭvajucca ŭ dziaržaŭnych ustanovach Uźbiekistana, što ŭskładniaje poŭny i chutki pierachod na łacinku — zakanadaŭča zaćvierdžanuju piśmiennaść dziaržaŭnaj movy.

«Samaje dziŭnaje zaklučajecca ŭ tym, što, niahledziačy na zakanadaŭčaje zamacavańnie ałfavitu na asnovie łacinki ŭ jakaści adzinaj aficyjnaj sistemy piśmiennaści ŭźbiekskaj movy, u vyšejšych dziaržaŭnych ustanovach dakumientaabarot pa-raniejšamu viadziecca na kirylicy (a ŭ mnohich vypadkach navat na inšaj dziaržaŭnaj movie)», — napisaŭ jon u svaim telehram-kanale.

Bolš za toje, navat vydańni tych samych palityčnych partyj, jakija hałasavali za pryniaćcie ałfavitu na asnovie łacinki, vychodziać z nazvami, napisanymi łacinskimi litarami, tady jak sami materyjały publikujucca na kirylicy.

Na jaho dumku, sapraŭdnaja pryčyna, pa jakoj uźbiekskaja mova da hetaha času całkam nie pierajšła na adzinuju, zakanadaŭča ŭstanoŭlenuju sistemu piśmiennaści, «zaklučajecca zusim nie ŭ niejkaj abjektyŭnaj «niazručnaści» samoha ałfavitu, a ŭ tym, što mnohija ludzi, jakija zajmajuć kirujučyja pasady i prymajuć rašeńni, prosta nie žadajuć na jaho pierachodzić».

Sprečki vakoł vykazvańnia amierykanskaha čynoŭnika supali z Dniom uźbiekskaj movy, jaki adznačajecca ŭ krainie 21 kastryčnika.

U svaim zvarocie da naroda prezident Šaŭkat Mirzijojeŭ taksama zajaviŭ, što raźvićcio luboj movy vyjaŭlajecca ŭ tym, nakolki jasna ludzi mohuć vykazvać svaje dumki i nakolki lohka im razumieć aficyjnyja dakumienty, składzienyja na ŭźbiekskaj movie, paviedamlaje pryvatnaje navinavaje vydańnie Gazeta.uz.

«Zakony, rašeńni, instrukcyi i adkazy na zvaroty pavinny być napisany hramatnaj, jasnaj i zrazumiełaj movaj. Pavaha da dziaržaŭnaj movy pavinna taksama vyjaŭlacca ŭ vysokaj jakaści dziaržaŭnych pasłuh», — padkreśliŭ prezident.

Moŭnaje pytańnie niaredka stanovicca pradmietam sprečak va Uźbiekistanie, asabliva kali havorka zachodzić pra vykarystańnie ruskaj movy.

Tak, skarha ministra zamiežnych spraŭ Rasii Siarhieja Łaŭrova na adsutnaść nadpisaŭ na rasijskaj movie na vajennym miemaryjale ŭ Samarkandzie vyklikała chvalu hramadskaj krytyki.

• 4
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0