«Мы не прадаёмся». Што кажуць жыхары Грэнландыі пра цікавасць Трампа да вострава
Белы дом заявіў, што «актыўна» абмяркоўвае прапанову аб куплі тэрыторыі, якая на працягу стагоддзяў належала Даніі. Раней Трамп і яго прадстаўнікі дапускалі магчымасць захопу Грэнландыі сілай, калі гэта будзе неабходна.
«Жыхары Грэнландыі не хочуць станавіцца амерыканцамі, — кажа Бі-бі-сі Мія Хемніц. — Мы не прадаёмся».
32‑гадовая прадпрымальніца са сталіцы Грэнландыі Нуука выказвае настроі многіх суразмоўцаў, якія распавядалі пра сваё стаўленне да нядаўняй рыторыкі адміністрацыі прэзідэнта ЗША Дональда Трампа.
Белы дом заявіў, што «актыўна» абмяркоўвае прапанову аб куплі тэрыторыі, якая на працягу стагоддзяў належала Даніі. Раней Трамп і яго прадстаўнікі дапускалі магчымасць захопу Грэнландыі сілай, калі гэта будзе неабходна.
Гэтыя заявы выклікалі трывогу і абурэнне сярод грэнландцаў — як на найбуйнейшым востраве свету, так і за яго межамі.
Непакой узмацніўся пасля таго, як ЗША распачалі беспрэцэдэнтную ваенную аперацыю, захапіўшы прэзідэнта Венесуэлы Нікаласа Мадура ў яго рэзідэнцыі ў Каракасе па абвінавачваннях, звязаных з наркагандлем, і вывезлі ў Нью-Ёрк.
Практычна адразу пасля гэтага жонка аднаго з высокапастаўленых супрацоўнікаў Белага дома дала зразумець, што наступным аб'ектам увагі можа стаць Грэнландыя.
«Вось тады гэта перастала быць абстракцыяй», — кажа 40‑гадовая Тупаарнак Копек, якая пераехала па сямейных і працоўных прычынах з Грэнландыі ў Канаду — яшчэ адну краіну, якой Трамп раней пагражаў анексіяй.
«Я звязалася з сястрой у Грэнландыі і сказала, што калі неймавернае раптам стане рэальнасцю, у нас заўсёды будзе месца для іх», — кажа яна.
Ая Хемніц, адна з дзвюх дэпутатаў дацкага парламента, якія прадстаўляюць Грэнландыю, заявіла, што выказванні адміністрацыі Трампа — гэта «прамая пагроза», якая яе «ўразіла».
«З боку ЗША гэта поўная непавага — не выключаць анексію нашай тэрыторыі і тым больш анексію іншага саюзніка па НАТА», — сказала яна.
Грэнландыя — самая маланаселеная тэрыторыя ў свеце. Значная частка арктычнага вострава пакрытая лёдам, таму большасць людзей жыве ў Нуўку і ўздоўж паўднёва-заходняга ўзбярэжжа.
Аднак для ЗША яна мае стратэгічнае значэнне — менавіта таму амерыканская ваенная прысутнасць там існуе з часоў Другой сусветнай вайны.
Размяшчэнне Грэнландыі паміж Паўночнай Амерыкай і Арктыкай робіць яе зручнай для сістэм ранняга папярэджання ў выпадку ракетных атак.
У апошнія гады цікавасць да вострава ўзмацніўся і з-за яго прыродных рэсурсаў, уключаючы рэдказямельныя мінералы, доступ да якіх спрашчаецца па меры раставання лёду на фоне кліматычных змен.
«Непрыемна быць супольнасцю ў 56 тысяч чалавек і чуць такія пагрозы — калі гэта наогул можна так назваць — ад такога гіганта, як ЗША, — кажа галоўны рэдактар грэнландскай газеты Sermitsiaq Масаана Эгедэ. — Жыхары Грэнландыі ўстрывожаныя, таму што мы не ставімся да гэтага легкадумна».
Эксперты ў цэлым згодныя з тым, што ваенны захоп Грэнландыі быў бы для ЗША тэхнічна нескладанай задачай, аднак геапалітычныя наступствы фактычна азначалі б канец альянсу НАТА.
Пасля таго як Белы дом зноў падняў пытанне аб прыналежнасці Грэнландыі, шэсць еўрапейскіх саюзнікаў выступілі з заявай аб тым, што будучыню вострава павінны вызначаць яго жыхары — за што, па словах Міі Хемніц, яна ўдзячная.
Аднак яна асцерагаецца, што для ЗША гэта будзе мець мала значэння, «калі за словамі не рушаць услед наступствы і рэальныя дзеянні».
«Як грэнландка, я не магу не задавацца пытаннем: чаго мы вартыя для гэтых саюзнікаў? І на якія крокі яны гатовыя пайсці, каб нас абараніць?» — дадае яна.
Тупаарнак дадае: «Павага — гэта не толькі саюзы на паперы. Калі моцныя дзяржавы гавораць пра цябе, а не з табой, гэта павага знікае вельмі хутка».
Адміністрацыя Трампа падкрэслівае, што яе намерам было купіць Грэнландыю ў Даніі — нягледзячы на тое, што Капенгаген заяўляе, што тэрыторыя не прадаецца, — і пры гэтым не выключае варыянт ваеннага ўмяшання.
Ая Хемніц лічыць, што сілавая анексія малаверагодная. Па яе словах, «хутчэй за ўсё, мы ўбачым ціск, накіраваны на тое, каб ЗША паступова ўзялі Грэнландыю пад кантроль».
Апытанні стабільна паказваюць, што жыхары Грэнландыі ў цэлым падтрымліваюць ідэю будучай незалежнасці ад Даніі, але выступаюць супраць пераходу пад кантроль ЗША. Тэрыторыя валодае шырокай аўтаноміяй, аднак пытанні знешняй палітыкі і абароны застаюцца ў веданні Капенгагена.
Магчыма, менавіта таму 42‑гадовы інуіцкі паляўнічы Алекатсіяк Піры, які жыве ў аддаленым паўночным горадзе Каанаак, паставіўся да перспектывы амерыканскага кантролю даволі спакойна.
«Гэта будзе проста змена аднаго гаспадара на іншага, аднаго акупанта на іншага, — кажа ён. — Мы калонія Даніі. Мы ўжо шмат чаго губляем, знаходзячыся пад дацкім кіраваннем».
Аднак ён дадае: «У мяне няма часу на Трампа. Нашаму народу патрэбна дапамога», — тлумачачы, што паляўнічыя, такія як ён, перасоўваюцца па марскім лёдзе з сабакамі і ловяць рыбу, «але лёд растае, і паляўнічыя больш не могуць зарабляць на жыццё».
Па меркаванні галоўнага рэдактара Sermitsiaq Масааны Эгедэ, рыторыка ЗША навязвае ілжывы выбар: «Мы павінны пазбегнуць сітуацыі, пры якой гісторыя зводзіцца да таго, што Грэнландыя нібыта павінна выбіраць паміж ЗША і Даніяй, таму што менавіта такога выбару грэнландцы не хочуць».
У іншых, хто бачыць, як даўнія адносіны Грэнландыі з ЗША аказваюцца пад пагрозай, гэта выклікае адкрытае раздражненне.
«Людзей у Грэнландыі гэта сапраўды злуе», — кажа Крысціян Кельдсен з Асацыяцыі бізнэсу Грэнландыі.
«Грэнландцы гасцінныя і адкрытыя — гэта лепшае, што ёсць у нашай краіне. Але цяпер многія напалоханыя», — дадае ён.
Грэнландыя адкрыта для супрацоўніцтва з ЗША, падкрэслівае Кельдсен, адзначаючы, што нядаўна былі запушчаны прамыя авіярэйсы паміж Грэнландыяй і Нью-Ёркам — відавочная прыкмета таго, што «нас не трэба захопліваць».
«Мы — нармальна функцыянуючая дэмакратыя, і ў нашага ўрада ёсць моцны мандат, — кажа Міа Хемніц. — Мы саюзнікі па НАТА, ЗША маюць вайсковыя базы ў Грэнландыі больш за 70 гадоў і да гэтага часу валодаюць правам ствараць і выкарыстоўваць новыя. Як Грэнландыя ўжо заяўляла раней: мы не прадаёмся, але мы адкрытыя для бізнесу».
Дырэктар Віцебскага цэнтра сучаснага мастацтва Андрэй Духоўнікаў пераехаў у Сербію — ён расказаў пра даносы ў культуры, неадукаванасць міністраў і чый жа Шагал17
Каментары
Пакуль гэта бла- была, хай Грэнландыі самі вырашаюць сваю будучыню. У любым выпадку лепей рабіць рэфэрэндуму без прысутнасці "добрых людей в военой форме". Хтосці будзе за, хтосці супраць, а пераможа большасць.