«U mianie skłałasia niejkaje ramantyčnaje ŭsprymańnie Biełarusi». Jak hramadzianka Litvy vybrała Minsk i biełaruskuju movu
«Ja zaŭsiody adčuvała siabie pamiž. Svaja siarod čužych i čužaja siarod svaich. Navat kali žyła ŭ Litvie, była niejkaja nie takaja. U mianie zaŭsiody byŭ asobny šlach», — apisvaje siabie ŭ razmovie z žurnalistkaj Budzma.org hramadzianka Litvy, jakaja pierajechała žyć u Minsk.
Adnojčy Nasta (imia źmieniena ŭ metach biaśpieki), kuplajučy ŭ CUMie nitki, pieršaja źviarnułasia da pradavački pa-biełarusku. I jana adkazała. Taksama pa-biełarusku.
«Uchu, heta maja pieramoha», — padumała jana tady.
Nasta naradziłasia ŭ Vilni ŭ źmiašanaj siamji: tata — rasiejec, mama — biełaruska. Spačatku vučyłasia ŭ rasiejskamoŭnaj škole. U starejšych kłasach pierajšła ŭ Vilenskuju himnaziju imia Francyska Skaryny, dzie asnoŭnaj movaj vykładańnia była biełaruskaja. Tamu «Kałasy pad siarpom tvaim» Nasta čytała ŭ aryhinale.
Leta dziaŭčyna časta pravodziła z babulaj, u vioscy kala biełaruskaj miažy. Tam radyjo i telebačańnie łavili biełaruskija pieradačy. Dahetul Nasta ŭzhadvaje rekłamu pra kropielku, jakaja nie choča vyciakać z kranika. Tak biełaruskaja mova naturalna ŭvajšła ŭ jaje žyćcio.
Čamu Biełaruś vyhladała pryvabnaj
Nasta žartuje, što pryjechała ŭ Biełaruś, kab sustreć muža. Ale heta zdaryłasia paźniej. Spačatku jana pastupiła ŭ biełaruski ŭniviersitet. Bo prahnuła znachodzicca mienavita tut.
«U mianie skłałasia niejkaje ramantyčnaje ŭsprymańnie Biełarusi», — uzhadvaje dziaŭčyna.
Kali Nasta padletkam pryjazdžała siudy da svajakoŭ, heta było zaŭsiody leta, a razam ź im: volny čas, siabry, hulni. Ź joj usie chacieli siabravać, bo jana była zamiežnicaj.
«My šmat z kim pierapisvalisia. U mianie była vialikaja skrynia listoŭ», — kaža Nasta.
Kali jana viartałasia ŭ Litvu, znoŭ pačynałasia vučoba ŭ škole.
«I ja nie adrazu zrazumieła, čamu ŭ Biełarusi tak lohka, čamu ja tam inšaja, a ŭ Litvie — zvyčajnaja».
Pamiatajučy biełaruski letni vajb, Nasta vyrašyła pastupać u biełaruski ŭniviersitet. Paśla ŭniviera źjaviŭsia chłopiec, tamu žadańnie zastacca pavialičyłasia. Suśviet spryjaŭ hetamu. Nasta znajšła pracu pa śpiecyjalnaści. Piać chvilin pieški ad domu.
«Zorki syšlisia, i ja zastałasia».
«Biełarusy, što z vami nie tak?»
Najbolš Nastu ździŭlała, što biełarusy nie zachavali svaju movu. Asabliva vostra heta pytańnie nakryła jaje padčas pajezdki va Ukrainu, kali jana vučyłasia va ŭniviersitecie. Tam na haradskich vulicach hučała ŭkrainskaja. Ludzi naturalna razmaŭlali na svajoj movie.
«Vaŭ! Va Ukrainie mova — słavianskaja, padobnaja da rasiejskaj, ale jana zachavałasia. Ludzi pa vulicach iduć i pa-ŭkrainsku razmaŭlajuć! Biełarusy, što z vami nie tak?»
Heta pytańnie jana zadavała chutčej samoj sabie. Sprabavała zrazumieć, čamu krainy, jakija taksama byli ŭ składzie Savieckaha Sajuza, — Litva i Ukraina — zachavali movu ŭ štodzionnym užytku, a Biełaruś nie. Adkazu Nasta nie znajšła ni tady, ni ciapier.
Jašče bolš jaje biantežyli reakcyi ludziej u Biełarusi, kali jana sprabavała razmaŭlać pa-biełarusku. «Fu, nie treba, nie hučyć», — čułasia ŭ adkaz.
«Čamu? Heta ž vaša mova. Ja razumieła, što na heta paŭpłyvali histaryčnyja padziei i peŭnyja asoby. Ale čamu prosty čałaviek tak drenna stavicca da svajoj rodnaj movy, ja nie razumieła», — uzhadvaje jana.
Razmaŭlaju z čałaviekam na jaho movie»
Kali Nasta pryjechała vučycca ŭ Biełaruś, joj było 18 hadoŭ. Jana razmaŭlała tak, jak i jaje atačeńnie — pa-rasiejsku. Iluzij nakont taho, što ź joj buduć razmaŭlać pa-biełarusku, nie mieła. Razmaŭlać ź ludźmi na ich movie dla jaje naturalna.
«Naprykład, u Litvie, kali idu ŭ cyrulniu i čuju litoŭskuju, ja pierachodžu na litoŭskuju, navat kali mnie zručniej pa-rasiejsku. Ja razmaŭlaju z čałaviekam na jaho movie».
Ale niekalki razoŭ Nasta pieršaja pačynała razmovu pa-biełarusku. Jak tady, kali nabyvała nitki ŭ CUMie.
Nie šukać, ale znachodzić
Pastupova vakoł Nasty źjaviłasia koła biełaruskamoŭnych ludziej. Jana ich admysłova nie šukała, ale sustrakała paŭsiul. Adnojčy dałučyłasia da hurtka pa vyšyŭcy pa rekamiendacyjach znajomych. Nasta pryjšła tudy, bo mieła vielmi dobryja vodhuki pra žančynu, jakaja jaho ładziła. I taja razmaŭlała z vučanicami pa-biełarusku. I inšyja ŭdzielnicy, maładyja žančyny 30‑40 hadoŭ, taksama joj adkazvali pa-biełarusku. Niejak naturalna heta adbyvałasia.
«Adna sprava, kali my abirajem, naprykład, biełaruskamoŭny sadočak dla dziciaci — heta my robim asensavana. A tut ja pryjšła da vykładčycy, a jana razmaŭlaje pa-biełarusku, i astatnija padtrymlivajuć. Niejki taki andehraŭnd», — dzivicca svajmu dośviedu Nasta.
Mova — heta pavaha
Biełaruś Nasta nazyvaje svajoj radzimaj, bo tam naradzilisia jaje dzieci:
«Jany — maje dalejšyja maleńkija kareńčyki»
Jaje muž — biełarus. Dla ich było važna, kab dzieci z malenstva čuli biełaruskuju movu. Tamu jany vybrali biełaruskuju hrupu ŭ dziciačym sadku.
Dla Nasty mova — heta nie tolki srodak kamunikacyi. Heta jašče i pavaha da taho miesca, dzie ty žyvieš. Jana zasmučanaja, što jaje baćki drenna viedajuć litoŭskuju — movu krainy, u jakoj žyvuć.
«60 hod žyć u Litvie i nie vyvučyć movu? Dzie tut pavaha da krainy? Dzie tut patryjatyzm?» — pytaje jana.
Mahčyma, mienavita z hetaha pačućcia pavahi i vyrastaje jaje ŭłasny vybar — być pamiž kulturami, ale nie vypadkova, a śviadoma.
Kitajec vyvučaŭ biełaruskuju movu, pajechaŭ u Minsk, ale akazałasia, što tam na joj nie razmaŭlajuć
Za što ludzi lubiać Biełaruś?
U Vilni małyja dzieci zamiežnikaŭ buduć chadzić tolki ŭ litoŭskamoŭnyja škoły. Ale dla biełaruskamoŭnaj himnazii zrobiać vyklučeńnie
«Ja nidzie nie jeŭ smačniejšaj bulby». Jak biełarus znajšoŭ siabie na krai śvietu
Kamientary