Kitajec vyvučaŭ biełaruskuju movu, pajechaŭ u Minsk, ale akazałasia, što tam na joj nie razmaŭlajuć
Siuju Bajłunu 29 hadoŭ. Jon naradziŭsia ŭ horadzie Kuńmiń pravincyi Juńnań — na paŭdniovym zachadzie Kitaja. Ź dziacinstva jon cikaviŭsia hieahrafijaj i viedaŭ pra isnavańnie Biełarusi. Zatym vyvučyŭ biełaruskuju movu, ale sutyknuŭsia z prablemaj: jana akazałasia niezapatrabavanaj ni ŭ Kitai, ni ŭ Biełarusi. Tady jon pajechaŭ u Krakaŭ, dzie narešcie znajšoŭ biełaruskamoŭnych siabroŭ, piša Most.
U škole Siuj vyvučaŭ japonskuju movu i ŭ peŭny momant u jaho źjaviłasia mara — zajmacca japanistykaj. Adnak kitajskaja sistema vyšejšaj adukacyi nie praduhledžvaje samastojny vybar kirunku — varyjanty prapanoŭvaje dziaržava.
Zvyčajna na fiłałahičnych napramkach abituryjentam prapanoŭvajuć vjetnamskuju ci francuzskuju movu. Adnak jamu daviałosia vybirać pamiž ispanskaj, chindzi i ruskaj. Kitajec spyniŭ svoj vybar na apošniaj — i pajechaŭ u Piekin na navučańnie.
«Słovy byli prosta hukami»
Vyvučeńnie słavianskaj movy z nula dla Siuja akazałasia sapraŭdnym vyprabavańniem.
«[Na pieršych zaniatkach] ja ledź nie płakaŭ. Byli prablemy z fanietykaj: niekatoryja huki ja nie moh vymavić, a šmatlikija słovy byli prosta hukami. Taksama ciažka było zrazumieć, čamu treba kazać mienavita tak, a nie inakš, čamu tak šmat skłonaŭ, kali ŭ kitajskaj movie ich paprostu niama», — zhadvaje surazmoŭca.
Adnak Siuj nie dumaŭ zdavacca. Šmat praktykavaŭsia — i pastupova ŭsio pačało atrymlivacca.
«Kirylicu źmiašali z łacinicaj»
U Kitai navučańnie na bakałaŭryjacie doŭžycca čatyry hady. Padčas vučoby Siuja ŭ krainie zapuścili prahramu pa vyvučeńni moŭ roznych krain śvietu. Tak na apošnim kursie źjaviŭsia probny fakultatyŭny pradmiet — biełaruskaja mova. Jon nie byŭ abaviazkovym i nie karystaŭsia papularnaściu — zaniatki naviedvali ŭsiaho piać čałaviek, Siuj byŭ adnym ź ich.
«Ja viedaŭ, što jość kraina Biełaruś i što isnuje biełaruskaja mova, ale nikoli nie čuŭ, jak jana hučyć. Mnie było vielmi cikava, — tłumačyć kitajec. — Pieršaje ŭražańnie było takoje, niby kirylicu źmiašali z łacinicaj: u biełaruskaj jość admietnaja «i» z kropkaj, a taksama «ŭ».
Zaniatki pravodziła vykładčyca ź Biełarusi. Jana šmat raskazvała pra Biełaruś, jaje historyju i kulturu. Akramia taho, naprykancy kožnaj lekcyi ŭ padručniku byli źmieščanyja cikavyja fakty — naprykład, pra kryž Jeŭfrasińni Połackaj abo pra słuckija pajasy. Niadaŭna, jak adznačaje Siuj, jaho vykładčyca vydała čarhovy padručnik pa biełaruskaj movie dla kitajskich studentaŭ.
«Nie było nivodnaha zamiežnika, jaki b chacieŭ sistematyčna vyvučać biełaruskuju»
U 2019 hodzie Siuj skončyŭ navučańnie, ale spyniacca nie źbiraŭsia. Spačatku jon razhladaŭ mahčymaść atrymać stupień mahistra pa ŭkrainskaj fiłałohii va Ukrainie. Adnak vykładčyca biełaruskaj movy raskazała, što jon moža pajechać u Minsk pa prahramie studenckaha abmienu i praciahnuć vyvučeńnie biełaruskaj. Tak Siuj apynuŭsia ŭ Minsku — u Biełaruskim dziaržaŭnym univiersitecie.
Kitajec byŭ poŭny rašučaści ŭdaskanalvać biełaruskuju movu, ale vučoba pajšła nie pa płanie — jaho nakiravali na ruskuju fiłałohiju.
«Dahetul nie było nivodnaha zamiežnika, jaki b chacieŭ sistematyčna vyvučać biełaruskuju movu, — śćviardžaje Siuj. — U ich nie było adaptavanaj prahramy, tamu biełaruskaja mova vykładałasia prosta jak fakultatyŭ — da troch hadzin na tydzień. Hetaha było niedastatkova».
Siuju taki padychod kateharyčna nie padabaŭsia, i jon nieadnarazova źviartaŭsia da administracyi ŭniviersiteta, kab vyrašyć heta pytańnie. Adnak usie sproby byli marnymi.
«Pačaŭ buntavać»
Tady Siuj vyrašyŭ samastojna stvaryć umovy, kab palapšać svaje viedy.
«Pačaŭ buntavać, — uśmichajecca surazmoŭca. — Vykonvaŭ zadańni pa-biełarusku, pierakładaŭ vialikuju kolkaść materyjałaŭ z ruskaj movy i navat zdavaŭ ekzamieny pa-biełarusku. Niekatoryja vykładčyki kazali, što ich pradmiet možna zdavać tolki pa-rusku. Ja heta ihnaravaŭ».
A voś navukovaja kiraŭnica, jakaja kaardynavała mahistarskuju pracu, padtrymała svajho padapiečnaha. Jana źviarnułasia da administracyi — i Siuju dadali zaniatki pa biełaruskaj fiłałohii.
U vyniku Siuj paśpiachova abaraniŭ dypłomnuju pracu na biełaruskaj movie i atrymaŭ stupień mahistra biełaruskaj fiłałohii.
«Paprasiŭ kavu — a dziaŭčyna zaśmiajałasia»
Da pierajezdu ŭ Biełaruś Siuj viedaŭ, što ŭ krainie pieravažaje ruskaja mova, ale nie mierkavaŭ, što «ŭsio nastolki surjozna».
Jak va ŭniviersitecie, tak i pa-za jaho miežami chłopiec śviadoma karystaŭsia biełaruskaj movaj u štodzionnym žyćci. Siuj zaŭvažyŭ, što ŭ Biełarusi isnuje sapraŭdnaja dyskryminacyja biełaruskaj movy: kali jon razmaŭlaŭ pa-biełarusku ŭ Minsku, ludzi časta hladzieli na jaho sa ździŭleńniem, nie zaŭsiody razumieli, što jon kaža, a časam navat paśmichalisia.
«Adnojčy ŭ handlovym centry na Niamizie ja zamaŭlaŭ kavu i skazaŭ: «Možna mnie, kali łaska, adnu vialikuju kavu?» Dziaŭčyna zaśmiajałasia, bo pa-rusku «vialikaja kava» nibyta hučyć jak niešta pryšpilnaje».
Toje ž zdarałasia i na zaniatkach. Adnojčy vykładčyca paprasiła zamiežnych studentaŭ nazvać biełaruskija śviaty. Pavodle słoŭ Siuja, prahučali takija śviaty, jak Dzień Pieramohi, Dzień pracy, Dzień Kastryčnickaj revalucyi i inšyja savieckija daty, a jon nazvaŭ Rastvo, Vialikdzień i inšyja tradycyjnyja śviaty.
«Vykładčyca paprasiła adkazvać tolki pa-rusku. Było kryŭdna, — kaža Siuj. I dadaje, pierajnačvajučy Franciška Bahuševiča: — Vyvučajma movu našu biełaruskuju, kab nie ŭmiorli».
«U Kitai maje viedy byli ni da čaho»
Paśla navučańnia ŭ Biełarusi Siuj viarnuŭsia ŭ Kitaj, ale chutka staŭ płanavać viartańnie ŭ Jeŭropu.
«Zastavacca ŭ Kitai było [biessensoŭna] — tam maje viedy byli ni da čaho», — kaža kitajec.
Siuj vyrašyŭ vyvučyć jašče adnu słavianskuju movu — ukrainskuju. I ŭžo rychtavaŭsia adpravicca va Ukrainu, adnak płany pravalilisia z-za vajny. Ad mary jon nie admoviŭsia, ale spyniŭ svoj vybar na fakultecie ŭkrainskaj fiłałohii Jahiełonskaha ŭniviersiteta.
Ciaham dvuch hadoŭ Siuj vyvučaŭ polskuju movu na «zeruŭcy» — padrychtoŭčym kursie dla zamiežnikaŭ. A ŭ minułym hodzie narešcie pastupiŭ u mahistraturu.
«U Polščy biełaruskamoŭnych biełarusaŭ bolš, čym u samoj Biełarusi»
U Polščy Siuj amal adrazu paznajomiŭsia ź biełarusami — adnahrupnikami z zeruŭki.
«Kali jany kazali, što ź Biełarusi, ja adrazu pierachodziŭ na biełaruskuju movu. Jany byli ŭ šoku — i praciahvali adkazvać pa-rusku, — kaža Siuj. — U vyniku atrymałasia, što ja byŭ adzinym na cełaj zeruŭcy, chto viedaŭ biełaruskuju movu».
Paźniej mužčyna pačaŭ naviedvać mierapryjemstvy, arhanizavanyja krakaŭskaj dyjasparaj. Tam jon paznajomiŭsia ź biełaruskamoŭnymi biełarusami i znajšoŭ siabroŭ.
«U Biełarusi ŭ mianie nie było nivodnaha [biełaruskamoŭnaha siabra ci znajomaha], a ciapier u mianie ich šmat. Akazałasia, što ŭ Polščy biełaruskamoŭnych biełarusaŭ bolš, čym u samoj Biełarusi», — uśmichajecca kitajec.
«Ciarplivyja i pracavityja, jak kitajcy». Jak biełarusaŭ bačyć kitajski mahistr biełaruskaj fiłałohii
«Razmaŭlać pa-biełarusku — heta styl». Japoniec pierajechaŭ u Sucharava i dapamahaje rabić biełaruskuju movu modnaj
Japoniec chacieŭ vyvučyć biełaruskuju movu, ale nie znajšoŭ u Minsku nivodnaj škoły
Sa studentki ŭ Sieule ŭ mamu ŭ Minsku. Jak dziaŭčyna adna haduje dačku ad karejca
Ciapier čytajuć
U pačatku 2000‑ch troje nastaŭnikaŭ historyi źbiehli va Ukrainu ad «hienacydu biełaruskaha naroda», jaki čyniŭ režym Łukašenki. Jak skłaŭsia ich los?1515
Kamientary