Časam niečakanaja historyja biełaruskich himnaŭ: «My vyjdziem ščylnymi radami», «Pahonia», «Žyvie Biełaruś», «Radzima maja darahaja», «Mahutny Boža» (ź VIDEA)
Nijakaje śviata nie prynosić stolki ščaścia i nadziei, jak toje, jakoje śviatkujuć tajemna, u niavoli, piša Mikoła Buhaj.
Zachavalisia ščymlivyja ŭspaminy, jak biełarusy śviatkavali Dzień Voli na savieckaj katarzie, jak hatavali samarobnyja torty ŭ łukašysckich turmach.
U strašnych umovach XX stahodździa biełarusy zdoleli stvaryć vialikuju kulturu. Až duch zajmaje, kolki ŭsiaho my paśpieli za karotkija pieryjady adnosnaj svabody.
Tak, u biełarusaŭ jość dziasiatak mahutnych piesień, vartych aznačeńnia «nacyjanalny himn».
«My vyjdziem ščylnymi radami» Kraŭcova i Teraŭskaha
Pieršaja ŭ hetym šerahu — «My vyjdziem ščylnymi radami». Jaje tekst napisaŭ u 1919 hodzie vajskoviec Makar Kraŭcoŭ (sapraŭdnaje proźvišča — Kaścievič).
Rodam z-pad Horadni, jon paśla viartańnia z frontu Pieršaj suśvietnaj byŭ adnym sa stvaralnikaŭ Biełaruskaj Narodnaj Respubliki. Ź cikavych faktaŭ: jon byŭ dziadźkam revalucyjaniera-hramadoŭca i paeta Michasia Vasilka. Imia Vasilka ŭžo nosiać vulicy, Makar Kraŭcoŭ taho ž zasłuhoŭvaje.
Vierš Kraŭcova nastolki zapaŭ u dušu jaho sučaśnikam, što himnavuju muzyku na jaho amal adrazu napisaŭ Uładzimir Teraŭski — muzyčny samarodak rodam z-pad Słucka, rehient pravasłaŭnych carkoŭnych choraŭ.
U 1920 hodzie «Vajacki marš» byŭ pryznany himnam BNR.
My vyjdziem ščylnymi radami
Na volny rodny svoj prastor.
Chaj vola viečna budzie z nami,
A gvałtu my damo adpor!..
I Kraŭcova (u 1939 hodzie), i Teraŭskaha (u 1938) zakatavali savieckija dušahuby.
Voś himn «My vyjdziem ščylnymi radami» («Vajacki marš») z kadrami z Marša Jednaści ŭ Minsku 6 vieraśnia 2020 hoda.
«Pahonia» Bahdanoviča i Ščahłova-Kulikoviča
Inšy biełaruski himn — «Pahonia» na słovy Maksima Bahdanoviča.
Ciažka chvory Bahdanovič tolki trochi nie dažyŭ da abviaščeńnia niezaležnaści Biełarusi.
U mižvajenny čas «Pahoniu» vykonvali na matyŭ «Marseljezy»; paśla muzyku da jaje pisali Mikoła Ravienski, Alaksiej Turankoŭ, Uładzimir Mulavin.
Miełodyju, jakaja pryžyłasia i pad jakoj my «Pahoniu» viedajem ciapier, napisaŭ kampazitar Mikałaj Ščahłoŭ-Kulikovič. Uradženiec Smalenščyny, da «Pahoni» jon źviarnuŭsia ŭ 1950 hodzie, užo na emihracyi.
Ščahłoŭ-Kulikovič pachavany na mohiłkach u Čykaha, ZŠA.
Voś «Pahonia» ŭ vieličnym vykanańni chora i arkiestra. Źviarnicie ŭvahu, što tolki ŭ Jutubie hetaja viersija sabrała bolš za miljon prahladaŭ.
«Mahutny Boža» Arsieńnievaj i Ravienskaha
Himnam «Mahutny Boža» da 2021 hoda ŭ Biełarusi zaviaršali bohasłužby vierniki roznych kanfiesij. Jaho vykonvali na mnohich fiestyvalach i ŭračystaściach. Heta vieličnaje maleńnie pra Biełaruś.
Napisała jaho ŭ 1943 hodzie Natalla Arsieńnieva — kali vakoł pałała samaja strašnaja vajna XX stahodździa. Ale ŭ vieršy niama nijakaj ideałohii, akramia jak lubovi da rodnaj ziamli.
Arsieńnieva naradziłasia ŭ Baku ŭ siamji rasijanina-mytnika. Ale joj sudziłasia advučycca ŭ Vilenskaj biełaruskaj himnazii, i jana vyjšła adtul biełaruskaj paetkaj.
Kab uratavacca, u 1940 hodzie jana była vymušanaja padpisać viarboŭku ŭ NKVD pad psieŭdanimam «Kaźbič». U 1943 hodzie ŭ vyniku savieckaha terakta ŭ akupavanym Minsku zahinuŭ jaje syn-školnik. Pachavanaja Arsieńnieva ŭ Maŭnt-Hoŭp u ZŠA.
U 1947 hodzie «Mahutny Boža» pakłaŭ na muzyku Mikoła Ravienski.
Jon byŭ uradženiec Biarezinskaha rajona. Vykładčyk kansiervatoryi, padčas vyniščeńnia savietami biełaruskaj elity ŭ kancy 1930‑ch Ravienski cudam acaleŭ, ale jaho brata saviety rasstralali. Padčas vajny Mikoła Ravienski emihravaŭ, staŭ siabram Rady BNR. Tak što i hetaja muzyka naradziłasia ŭ vyhnańni. Zrešty, u tyja časy ŭ BSSR źjaŭleńnie takoha tvora było niemahčymym.
Pachavany Ravienski ŭ Lovenie (Bielhija).
«Radzima maja darahaja» Bačyły i Ałoŭnikava
Himn «Radzima maja darahaja» taksama stvaraŭsia ŭ niavoli — tolki nie ŭ nacysckaj, a ŭ savieckaj. Ale ŭ im, jak i ŭ «Mahutnym Bohu», jość tolki luboŭ da svajoj ziamli. U im, u adroźnieńnie ad dziaržaŭnaha himna, nie było traskatni pra partyju, Lenina. Tamu jon i palubiŭsia narodu.
Napisaŭ jaho kala 1950 hoda paet Aleś Bačyła, uradženiec Słuččyny. Muzyku da jaho stvaryŭ Uładzimir Ałoŭnikaŭ, uradženiec Babrujska, budučy rektar Biełaruskaj kansiervatoryi. Ałoŭnikaŭ dažyvie da abviaščeńnia niezaležnaści Respubliki Biełaruś.
I jaho miełodyja stała pazyŭnymi Biełaruskaha radyjo.
Pieršapačatkova pieśnia pačynałasia liryčna:
Lublu ja hladzieć, jak błukaje
Nad rečkaj urańni tuman…
Adnak jaje kananičny varyjant pačynajecca bolš himnava:
Radzima maja darahaja,
Ty ŭ ščaści žadanym žyvi!
Ja sercam tabie prysiahaju
U ščyraj synoŭniaj lubvi!
Voś vykanańnie hetaj pieśni dziciačym choram Biełaruskaha radyjo ŭ 1985 hodzie.
«Žyvie Biełaruś!» Prančaka i Rainčyka
I narešcie, jašče adzin himn naradziŭsia na chvali baraćby za vyzvaleńnie Biełarusi ŭ kancy XX stahodździa.
U 1990 hodzie jaho tekst napisaŭ paet-piesieńnik Leanid Prančak, uradženiec vioski Prančaki ź Lachavickaha rajona. A ŭ 1992 hodzie ŭračystuju miełodyju da jaje stvaryŭ uradženiec słynnaha Škłova Vasil Rainčyk, jaki da taho prasłaviŭsia jak aŭtar estradnych šlahieraŭ i muzyku dla simfaničnaha arkiestra i baleta. Chto b moh padumać, što Rainčyk stanie aŭtaram muzyki dla himna, jaki budzie nazyvacca «Žyvie Biełaruś!», za piać hadoŭ da taho, jak heta zdaryłasia?
Hety himn kansiervatary krytykavali jak navatvor. A voś ludziam jon palubiŭsia: u narodnym hałasavańni i padčas konkursu na dziaržaŭny himn 1992 hoda, i padčas adboru 2002 hoda mienavita jon pieramahaŭ. Pačatkova jon nazyvaŭsia «Žyvie Biełaruś!», ale dla paźniejšaha, pry Łukašenku, konkursu tekst źmianili na «Krasuj, Biełaruś!»
Voś vykanańnie hetaha himna ŭzoru 1992 hoda, nakładzienaje na kadry z vulic tahačasnaha Mienska. U jaho tekście zašyfravanyja šmatlikija kulturnyja kody:
Žyvie Biełaruś! Vieru, budzie žyć zaŭsiody!
Śviatło Pahoni budzie sercy našy akrylać.
Žyvie! Žyvie naš kraj mahutny i svabodny,
Nieskaronaja nikim i śviataja ziamla.
Biełaruś! Biełaruś! Chaj ciabie minuć usie niahody.
Viek u ščaści žyvi, ty Radzima maja!..
To — žyvie Biełaruś! Chaj našy časy narodziać i novyja pieśni — i tut, i tam.
Ciapier čytajuć
Rasijski pradaviec paśpiachovaha pośpiechu pasprabavaŭ adkryć filijał u Minsku. Reakcyja biełarusaŭ była pakazalnaj7
Rasijski pradaviec paśpiachovaha pośpiechu pasprabavaŭ adkryć filijał u Minsku. Reakcyja biełarusaŭ była pakazalnaj
«Miesiacami ŭ kabinie, na siabie zabiŭ. I staŭ pytać: moža, žonka taksama budzie pracavać?». Čamu emihracyja raźbivaje siemji i što rabić, kab usio papravić3434
Kamientary