«Kali ŭžo być — dyk być jak majak!» U Varšavie adbyŭsia kancert Maksima Znaka
22 krasavika ŭ Muziei volnaj Biełarusi ŭ Varšavie adbyłasia tvorčaja sustreča z paetam, bardam, advakatam i byłym palitviaźniem Maksimam Znakam. Varšaŭski kancert zaviaršaje turne aŭtara «Zekamierona» pa polskich haradach. U Varšavie zdaryŭsia anšłah ź piakučymi avacyjami. «Hety viečar byŭ patrebny nam usim!» — skazała paśla imprezy adna z naviednic. Telekanał «Biełsat» pabyvaŭ na kancercie i dzielicca ŭražańniami.
Maksim Znak zaviaršyŭ tvorčaje turne pa polskich haradach, jakoje sam nazvaŭ fiejeryčnym, vystupam u varšaŭskim Muziei volnaj Biełarusi. Da hetaha aŭtar «Zekamierona» daŭ kancerty va Urocłavie, Hdańsku, Hdyni i Biełastoku.
U Varšavie jon śpiavaŭ svaje pieśni i čytaŭ apoviedy z knižak («apublikavanych i nieapublikavanych») na tle karcin z vystavy Lavona Volskaha «Les čuje, a pole bačyć», i hetaje susiedstva rabiła kantekst jašče bolš biełaruskim i ŭ toj ža čas —— kaśmičnym. Zabiahajučy napierad — viečaryna skončyłasia trochrazovym vyklikam na bis i takimi mahutnymi apładysmientami, što raboty Volskaha až dryželi na svaich ćvikach…
«Zeki ŭ zubnych fiejaŭ nie vieryli»
«Bolšaść taho, što ja siońnia budu vam pakazvać, heta toje, što napisałasia, chacia b častkova, — moža, miełodyja ci kavałak tekstu, a byvała, što i tekst, i miełodyja, — nie prosta ŭ źniavoleńni, ale ŭ ŠIZA, dzie nie było ni papiery, ni hitary, ni asadki. I voś niejkim čynam tam hetyja pieśni stvaralisia. Jašče amal nichto ich nie čuŭ. I my siońnia ich praśpiavajem», — kazaŭ na pačatku Maksim Znak.
Pieršaja pieśnia była pra biełarusaŭ, jakija «vyjšli z mora, raźvitaŭšysia ź im nazaŭždy». «I tamu zaraz, bratka, tryvaj!» — hučyć u refrenie. Kožnuju paŭzu pamiž pieśniami Znak zapaŭniaŭ ciopłymi žartami, kałamburami ci apaviadańniami sa svaich knižak.
«Siońnia ja chaču bolš śpiavać, čym havaryć ci čytać knihi. Vy ž viedajecie, kožny bard — heta jašče horš za hrafamana», — žartavaŭ Znak. «Ale ŭsio ž pra knihi ja raskažu…» — dadaje praz paŭzu.
I Maksim Znak raskazvaje. Raskazvaje, što, akramia «Zekamierona», jon napisaŭ u turmie jašče 18 knih, jakija «možna zaraz adnaŭlać ci nie adnaŭlać». Adna ź ich — «Kałanisty», jakuju Znak zaraz viartaje z pamiaci da žyćcia. Druhaja — «Bivierli Chił» («pra majo ŭjaŭleńnie emihracyi»), jakuju napisaŭ u 2024 hodzie, znachodziačysia ŭ absalutnym «inkamunikada». Abiedźvie knihi abjadnoŭvaje epihraf z «Tajamničaj vyspy» Žula Vierna. Apaviadańnie «Zubnaja fieječka» z budučaha zbornika «Kałanisty» aŭtar čytaje ŭ Varšavie ŭpieršyniu.
U finale zała vybuchaje raskacistym śmiecham.
«Pracavać zubnoj fieječkaj u kałonii — ideja sumnieŭnaja. Pa-pieršaje, lohka abankrucicca. Pa-druhoje, kali nočču ŭ «spałku» da mužykoŭ uvachodzić, to za hrošy, badaj, nie adkupišsia. Tak što zeki ŭ kazačnych zubnych fiejaŭ nie vieryli. Ale realnuju zubnuju fieju ŭsie viedali dobra. Heta była mažnaja dziaŭčyna-stamatołah, u jarkim adzieńni ŭ abciažačku…» — čytaje Maksim Znak.
Spojleryć nie budziem. Ale Znak abiacaje, što hetaje apaviadańnie prahučyć nieŭzabavie ŭ teatry Maksima Horkaha ŭ Bierlinie — na imprezie z nahody hadaviny vychadu niamieckamoŭnaha «Zekamierona». Jak kaža aŭtar, apaviadańni sa zbornika budzie tam čytać i nobieleŭskaja łaŭreatka Hierta Miuler. Były palitviazień zaznačaje, što dla «Kałanistaŭ» było «sabrana i zapisana» 120 nievialikich apaviadańniaŭ, jakija byli ŭ jaho kanfiskavanyja i zaraz adnaŭlajucca z pamiaci.
«Ale dzieści tam, moža, chtości ich čytaje? Moža, jość jaki čytač. Ja spadziajusia, chacia b adzin…» — kazaŭ Znak, iranična paśmichajučysia.
«Ale vy svaju častku pracy taksama vykanajcie»
A potym bard i były palitźniavoleny dzialiŭsia (znoŭ ža —— z uśmieškaj) svaim «dušeŭnym bolem».
«Kali ja «zachodziŭ» u ŠIZA na 48 sutak, narabiŭ tam i napierakładaŭ 167 piesień. Vyjšaŭ z hetym bahažom i pryjechaŭ siudy. Kažu: «Voś, ja heta mahu i heta mahu!». I vyśvietliłasia, što bolšuju častku piesień, jakuju ja pierakładaŭ na biełaruskuju, zaraz nichto słuchać nie choča, tamu što jany byli spačatku na rasiejskaj…» — pryznavaŭsia Maksim Znak.
I tłumačyŭ, što jahonyja pierakłady z rasiejskaj ci anhielskaj, zroblenyja ŭ štrafnych izalatarach, pačynajuć hučać «zusim inakš». Stanoviacca, pa sutnaści, biełaruskimi pieśniami — «byccam by pra nas pisalisia i ad pačatku — pa-biełarusku». Ich sapraŭdy varta pasłuchać.
Maksim zaśpiavaŭ słavuty trek Barysa Hrabienščykova «Mojej źviezdie nie suždieno…» pa-biełarusku — «Taki ŭ zorki los, jana…» Potym — pieśniu hurta Ivasi, za joj — bitłoŭskuju Yesterday («Učora ja byŭ svabodny ad turbot svaich…»).
Ahłušalnymi vopleskami aŭdytoryja (Muziej volnaj Biełarusi zapakavany pad zaviazku, kresłaŭ brakavała) sustrakaje «Pieśniu pra bulbu», jakaja dla mnohich zrabiłasia himnam («Jany dumali, nas pachavali…») i pieśniu pra Varšavu, napisanuju až u 2013 hodzie.
«Maksim, ci była ŭ vas ideja zapisać narešcie albom?» — pytajucca z zały.
«Kali chtości raptam słuchaje na Spotify, ci na YouTube Music, ci Apple Music, ci dzie zaŭhodna, uviadzicie tam Maksim Znak i pabačycie, što tam lažyć 39 piesień, jakija nie vielmi šmat chto słuchaje. Kali ja pabaču, što jany pieraadoleli peŭnuju miažu… Nie, ja ŭsio adno budu zapisvać, ja ŭžo zapisvaju, ja nie mahu nie zapisvać. Ale vy svaju častku pracy taksama vykanajcie. Ja budu zapisvać vielmi šmat, kali chtości heta budzie słuchać», — adkazvaje Znak (słuchačy schilajucca nad telefonami).
«Kali doŭha-doŭha siadzieć u ŠIZA, to…»
Bard śpiavaje svaju minskuju pieśniu «Vietraź» (z adnajmiennaha, darečy, alboma) i raskazvaje historyju stvareńnia «Andałuzki».
«Kali doŭha-doŭha siadzieć u ŠIZA, to možna atrymać sapraŭdnuju šyzu. Mohuć pačać ujaŭnyja siabry zjaŭlacca. Ci sapraŭdnyja. Ci možaš pačynać razmaŭlać. Ja sapraŭdy pisaŭ tam u dumkach listy, razmaŭlaŭ z kimści ź blizkich, rodnych. Heta narmalova. Viedajecie, časam i ŭ žyćci tak byvaje… Kali ja pierakładaŭ u hetym ŠIZA adnu ź piesień, mnie treba było da «movy francuzskaj» niejkuju prydumać ryfmu. I niejak ź mianie vylezła zhraja andałuzcaŭ…» — raspaviadaŭ Maksim Znak.
Paśla vykanańnia «Andałuzki majoj» u mocnyja abdymki barda traplaje sapraŭdnaja andałuzka i biełaruskaja paetka Anchieła Eśpinosa Ruis.
Hrymučyja avacyi nakryvajuć zału paśla taho, jak Maksim Znak zaśpiavaje «Majaki»: «Kali ŭžo rabić, dyk nie škadavać paśla. Kali ŭžo być, dyk być jak majak».
A potym pojdzie chvalami (śpiaje, darečy, i svaju dyłohiju pra chvali). Raźvitalnuju pieśniu («Heta budzie zvyčajny dzień. Moža, praź miesiac, a moža, i zaŭtra sonca razhonić cień…» słuchačy vitajuć stojačy i nie adpuskajuć Znaka.
«Ja mahu choć noč śpiavać, a voś vy stolki plaskać nie budziecie», — paśmichajecca były palitviazień i zapuskaje svaju pirackuju, jakoj padpiavaje ŭsia zała. Paśpiavaje jašče bolš zapalić publiku trekam na bis pra lehiendarnaha Erniesta Šekłtana i, zrazumieŭšy, što śpiavać sapraŭdy daviadziecca ŭsiu noč, litaralna źbiahaje sa sceny, kab užo praź piać chvilin sabrać svaich słuchačoŭ u daŭhuju čarhu pa aŭtohraf na «Zekamieronie».
«Heta fienamienalnaja hałava, heta niezvyčajnaje serca!»
«Ja vielmi ŭražany. Ja pieršy raz baču Maksima. Heta navat nie čałaviek, a niejkaja padzieja sapraŭdnaja! Stolki viedać, stolki rabić, stolki pamiatać! Paśla 2000 dzion u turmie…» — dzielicca ŭražańniami paśla kancertu biełarus Źmicier.
Viadomy biełaruski lekar i hramadski dziejač Andrej Vituška, jaki pabyvaŭ na viečarynie, pryznajecca, što ŭ jaho navat brakuje słoŭ, kab apisać uražańni ad kancerta Maksima Znaka.
«Tut važny navat nie stolki sam kancert, kolki maštab asoby, čałavieka, jaki tak ścipła raskazvaje pra toje, što napisaŭ u źniavoleńni 400 staronak tekstu, a kali ich zabrali, to napisaŭ jašče raz. Dla mianie heta — absalutny kosmas! Jakim uvohule cudam možna prydumvać pieśniu, nie majučy instrumienta? Stvaraješ tekst i nie maješ, na čym jaho zapisać, a potym nie maješ na čym jaho syhrać. I ŭsio heta pavinna adbyvacca ŭ adnoj hałavie i tam zastacca! Heta fienamienalnaja hałava, heta niezvyčajnaje serca! I heta vialikaja radaść, što ŭ nas, u biełarusaŭ, jość taki čałaviek… U nas jość Maksim Znak, u nas jość Aleś Bialacki, jość i inšyja ludzi, takija hłyby, śvietačy. Majaki! I ŭ hetym sensie nam vielmi i vielmi pašancavała», — dzielicca dumkami Andrej Vituška.
«Maksim Znak — heta prosta moj hieroj. Ja tak čakała, kali jaho vypuściać, i ja vielmi radaja, što jon zdarovy i žyvy. I ŭvohule, uvieś hety viečar byŭ taki terapieŭtyčny. Hety viečar byŭ patrebny nam usim. Było stolki ciepłyni, stolki dabryni ŭ hetym. Usie biełarusy sapraŭdy kociki. Časam my zabyvajemsia pra heta…» — dzialilisia emocyjami maładyja biełarusy Natalla i Alaksiej.
Kali raptam chto ź biełarusaŭ zabyŭsia, što jon kocik, i ź niejkich pryčyn nie trapiŭ na viečarynu Maksima Znaka, to jahonuju knižku «Zekamieron» možna nabyć u varšaŭskaj kniharni «Knihaŭka». A my ŭžo čakajem «Kałanistaŭ» dy nastupnych tvoraŭ Znaka.
«Fieminizm u maim vypadku pieramoh». Vieranika Stankievič — pra dapamohu palitviaźniam u «Volnych» i płany na viasielle ź Ivulinym24
«Fieminizm u maim vypadku pieramoh». Vieranika Stankievič — pra dapamohu palitviaźniam u «Volnych» i płany na viasielle ź Ivulinym
Irłandziec, da jakoha małaja Cichanoŭskaja jeździła ŭ 1990-ja: «Kali b niechta skazaŭ, što adnoje z hetych dziaciej stanie palitykam, ja b pakazaŭ na Śvietu»2222
Irłandziec, da jakoha małaja Cichanoŭskaja jeździła ŭ 1990-ja: «Kali b niechta skazaŭ, što adnoje z hetych dziaciej stanie palitykam, ja b pakazaŭ na Śvietu»22
«Pra ciažarnaść viedali tolki jana i jaje chłopiec». Stali viadomyja padrabiaznaści historyi ź miortvym niemaŭlom, znojdzienym u Baranavičach u pakiecie
Kamientary