У калядным афармленні сталічнага гандлёвага цэнтра даносчыца пабачыла сімволіку сатанізму.
Напярэдадні Каляд і Новага года сталічны гандлёвы цэнтр Dana Mall традыцыйна ператвараецца ў вялікую святочную прастору з разнастайнымі інсталяцыямі, напоўненымі знаёмымі персанажамі і сімволікай зімовых святаў. Гэты год не стаў выключэннем: у холе гандлёвага цэнтра адкрыўся маштабны калядны кірмаш.
У цэнтры каляднай плошчы — вялікая яліна, вакол якой размясціліся крамкі, дзе «працуюць» механічныя казачныя персанажы. Ежы там, праўда, не пакаштуеш: і збіцень, і смаргонскія абаранкі, і дранікі — усяго толькі муляжы, хоць і вельмі пераканаўчыя. Усё старанна аформлена, падпісана і гучыць па-беларуску.
У цяперашнім афармленні гандлёвага цэнтра таксама мноства пераасэнсаваных народных сюжэтаў і хрысціянскіх матываў. Ёсць і карчма «Пад вясёлым зубрам» з трафейнай галавой пушчанскага звера, і беларускі Зюзя з салодкімі пачастункамі, і нават Бефана — персанаж італьянскай хрысціянскай традыцыі, якая, паводле легенды, спачатку не дапамагла Тром каралям адшукаць Дзіцятка Ісуса, а пасля адчула віну і вырашыла адшукаць яго сама — і з таго часу прыносіць падарункі ў дамы, дзе ёсць дзеці.
Тут можна ўбачыць і мультымедыйную батлейку, над якой стаіць вежа з крыжам, а вакол яе — яслі з Дзіцяткам Ісусам і рухомыя анёлы, што абвяшчаюць нараджэнне Збавіцеля.
Дэманы ў вачах апантаных
Аднак не ўсе наведвальнікі змаглі ацаніць святочную атмасферу. Прарасійская даносчыца Вольга Бондарава і яе паплечнікі, абураныя адсутнасцю ўведзеных савецкай уладай у 1930‑я гады персанажаў Дзеда Мароза і Снягуркі, убачылі ў афармленні тое, што асабліва блізкае іх ідэалагічнаму колу, — «галаву Бафамета», аднаго з сімвалаў сучаснага сатанісцкага руху, нібыта ўпрыгожаную язычніцкай сімволікай.
Насамрэч гэта вялікая маска казы — абавязковы атрыбут традыцыйнага народнага калядавання, калі моладзь і дзеці вадзілі пераапранутую ў кажух і з адпаведнай маскай казу (а часам мядзведзя або кабылку) па хатах. Зорка на лбе казы сімвалізуе Віфлеемскую зорку. А такі «сімвал сатанізму», як арнамент, прысутнічае і на афіцыйным дзяржаўным сцягу.
Бафамет — вобраз Мухамеда ў хрысціянстве
Дый з самім вобразам Бафамета ўсё не так адназначна. Гэты дэман не згадваецца ні ў якіх рэлігійных тэкстах, а яго з’яўленне мае куды цікавейшую гісторыю.
Упершыню імя «Бафамет» сустрэлася ў тэксце французскага крыжака, які апісваў аблогу Антыёхіі 1097—1098 гадоў, у якой абараняліся туркі-сельджукі. Крыжак напісаў, што раніцай жыхары Антыёхіі гучна заклікалі Бафамета. Як не цяжка здагадацца, мусульмане ў абложаным горадзе звярталіся да Мухамеда — гэта тыповая памылка слыху, або мандэгрын.
Скажонае імя ісламскага прарока разнеслі па Еўропе трубадуры. Але яно магло б знікнуць у гісторыі, калі б пакланенне «бажаству Бафамету» не стала адным з абвінавачванняў супраць тампліераў, суд над якімі не адно стагоддзе хвалюе еўрапейскую публіку.
Акультны вобраз
У наш час Бафамет вядомы перш за ўсё дзякуючы акультыстам XIX стагоддзя. Сучасны антрапаморфны вобраз — істота з чалавечым тулавам, казлінай галавой, з рагамі і перакуленай пяціканцовай зоркай на лбе і казлінымі ж капытамі замест ног — быў створаны французскім акультыстам Эліфасам Леві ў 1854 годзе. Менавіта яго малюнак стаў ключавым у фармаванні сучаснай іканаграфіі Бафамета.
Пазней вобраз Леві паўплываў на шырокую культуру праз папулярную калоду Таро Райдэра-Уэйта, распрацаваную ў 1909 годзе пісьменнікам-эзатэрыкам Артурам Эдвардам Уэйтам і мастачкай Памелай Колман Сміт. Хоць на карце «Д’ябал» у гэтай калодзе фігура не капіюе малюнка Леві дакладна, яна выразна натхнёная яго ідэямі: чалавечае цела з казлінай галавой.
Менавіта праз гэтую калоду, якая стала самай распаўсюджанай у XX стагоддзі, вобраз Бафамета ўпершыню трапіў у масавую свядомасць.
У XX—XXI стагоддзях гэты візуальны архетып, створаны Леві і папулярызаваны Таро, шырока выкарыстоўваўся ў фільмах жахаў, масавай культуры і ў сатанісцкіх групах, якія зрабілі «сігнет Бафамета» сваім сімвалам.
Але Бафамет не мае нічога супольнага з беларускімі каляднымі маскамі і абрадамі, якія бытавалі яшчэ задоўга да ўзнікнення ўсяго гэтага акультнага візуальнага канону.
Язычніцкая спадчына хрысціянскага свята
Навука дакладна не вызначыла ні гістарычны год нараджэння Ісуса Хрыста, ні дату яго нараджэння — як і дату ўсталявання свята Нараджэння Хрыстова, якое вядомае толькі з IV стагоддзя.
Найбольш абгрунтаваным выглядае меркаванне, што свята Нараджэння Хрыстова ўзнікла як спроба выцесніць або рэінтэрпрэтаваць язычніцкія святы, даты якіх у большасці культур прыпадаюць на найважнейшыя моманты руху сонца па небе — сонцастаянні і раўнадзенствы.
Зімовае сонцастаянне па рымскім календары выпадала на 25 снежня (па сённяшнім — 21—22 снежня). Аналагічным чынам і Дабравешчанне было пастаўлена на дзень вясенняга раўнадзенства па рымскім календары — 25 сакавіка.
Так што язычніцкая спадчына натуральным чынам уплеценая ў хрысціянскую традыцыю, і з’яўленне ў практыцы святкавання хрысціянскіх святаў элементаў народнай культуры, якія сапраўды маглі паходзіць з язычніцкіх абрадаў, не з’яўляецца чымсьці незвычайным, бо іх першапачатковае значэнне даўно забытае і выцесненае хрысціянскім сэнсам.
«Наша Нiва» — бастыён беларушчыны
ПАДТРЫМАЦЬ
Каментары
Традыцыйны = дахрысціянскі = паганскі = дэманічны
U pahanski čas Piarun haniaŭ čarciej, baroniačy śviet, tolki tak, až šum stajaŭ, i ciapier haniaje... A chto jamu zabaronić, i z jakoha baduna ?
To bok, nia treba lia-lia, tradycyjny nie aznačaje demaničny...