Stancyju mietro na praśpiekcie Pieramožcaŭ pieradumali budavać?

Zadaŭsia pytańniem, jak zrabić u Biełarusi ŭstojlivuju demakratyju, bo ŭ nas nie tolki bahaty dośvied dyktatur, ale i Rasija pobač, jakaja tolki i čakaje mahčymaści pryvieści da ŭłady svajho čałavieka, a potym zrabić tak, kab hety čałaviek hetuju ŭładu nie addaŭ.

Najpierš treba pryniać žorstkuju Kanstytucyju. Jak praviła, u krainach z žorstkaj Kanstytucyjaj demakratyja bolš ustojlivaja. Naprykład, u Bałharyi, kab źmianić Kanstytucyju, patrebna padtrymka ¾ parłamientu na troch paśladoŭnych hałasavańniach u roznyja dni. Voś taki farmat varta realizavać i ŭ Biełarusi.

Druhi punkt — heta parłamient. Možna pieraniać irłandskuju vybarčuju sistemu. Členy Pałaty pradstaŭnikoŭ vybirajucca pa sistemie adzinaha pieradavalnaha hołasu (APH) u 39 vybarčych akruhach z 3—5 mandatami ŭ kožnaj.

Sistema adzinaha pieradavalnaha hołasu (APH; anhł. **single transferable vote, STV**) — heta vybarčaja sistema, jakaja dasiahaje praparcyjnaha pradstaŭnictva biez vykarystańnia partyjnych śpisaŭ.

Vybarščyk atrymlivaje śpis kandydataŭ u šmatmandatnaj akruzie i pavinien rasstavić ich pa paradku pieravah. Pieramožcy vyznačajucca takim mietadam padliku, jaki ŭličvaje hetyja pieravahi i zabiaśpiečvaje vybar tych, chto atrymaje (z ulikam pieradačy hałasoŭ) bolš za vyznačanuju kvotu.

Hetaja sistema časta vykarystoŭvajecca ŭ anhłamoŭnych krainach: na vybarach u Aŭstralii, Vialikabrytanii, Indyi, Irłandyi, Malcie.

Vybarščyki zapaŭniajuć biuleteń, ukazvajučy ličby 1, 2, 3 i dalej u paradku pieravah. Paśla zakryćcia vybarčych učastkaŭ urny dastaŭlajucca ŭ centr padliku hałasoŭ, i nastupnaj ranicaj pačynajecca padlik. Vybarščyk moža adznačyć kolki zaŭhodna kandydataŭ. Kožny biuleteń pieršapačatkova zaličvajecca ŭ karyść kandydata pieršaj pieravahi, ale padčas nastupnych etapaŭ padliku moža pieradavacca inšamu kandydatu, kali pieršy ŭžo abrany ci vyklučany.

Vybary ŭ parłamient treba pravodzić nie za adzin dzień, a pastupova — jak u Sienat ZŠA. Spačatku pieraabirajecca 1/3 parłamientu, praz dva hady — jašče 1/3, i potym — apošniaja tracina. Heta nieabchodna dla taho, kab, kali diestruktyŭnyja siły (nakštałt "Alternatyvy dla Hiermanii") pačnuć nabirać papularnaść, jany nie zmahli adrazu vyjhrać vybary, a kłasičnyja demakratyčnyja siły zmahli adaptavać svaje prahramy pad zapyty hramadstva.

Prezident pryznačajecca parłamientam i pradstaŭlaje na zaćviardžeńnie parłamientu členaŭ uradu.

Zamcavać u Vybarčym kodeksie zabaronu na ŭdzieł u vybarčych kamisijach dla biudžetnikaŭ (tych, chto atrymlivaje zarobak ź biudžetu). Naprykład, farmavać vybarkamy, jak prysiažnych u ZŠA: hramadzianin vypadkovym čynam vybirajecca ŭ skład kamisii, jamu dajecca apłačvany adpačynak na čas vykanańnia abaviazkaŭ člena vybarčaj kamisii, paśla vybaraŭ jon viartajecca na asnoŭnuju pracu.

Taksama kanstytucyjna zabaranić dziaržavie vałodać ŚMI abo dziaržaŭnymi kampanijami.

Finansavańnie kandydataŭ u parłamient pavinna adbyvacca za košt padatkaŭ. Padatkapłacielščyk moža nakiravać peŭny pracent svaich abaviazkovych padatkaŭ kankretnamu kandydatu ŭ Sojm.

Na moj pohlad, heta i budzie ŭstojlivaja demakratyja, uličvajučy, što my znachodzimsia ŭ zonie ryzyki.

Voś i vieś adkaz

Kašmar, nie, pieššu tam chvilin 10 - heta maładym ludziam, a starym - z paŭhadziny iści pavolna. Da taho ž, u Miensku adlehłaść pamiž stancyjami metro składaje 800-1200 metraŭ, a ad stancyi Niamiha da planavanaje Prafsajuznaje - ažno 1350 metraŭ. Pavodle vašaje lohiki, na praspekcie Niezaležnaści, naprykład, pamiž lubymi stancyjami siniaje linii možna za 5 chvilin prajścisia.