Pajeŭ hryboŭ i ŭbačyŭ u talercy liliputaŭ. Mnostva ludziej u roznych krainach adčuvajuć adnolkavyja halucynacyi

U słavianskich krynicach Lanmaoa asiatica časam nazyvajuć «lilipucki baravik». Hety trubčasty hryb sapraŭdy vonkava nahadvaje baravik, tolki krychu bolš jarki, z ružavataj nožkaj i žaŭtavataj šapkaj. Jon raście ŭ azijackich krainach i viadomy svaim nasyčanym smakam umami.

U kitajskaj pravincyi Juńnań padčas hrybnaha siezona, z červienia pa žnivień, jon svabodna pradajecca na rynkach i źjaŭlajecca ŭ mieniu restaranaŭ. A daktary adnoj z balnic rychtujucca da napłyvu pacyjentaŭ ź niezvyčajnaj skarhaj: tyja bačać maleńkich istot, padobnych da elfaŭ. Takich pacyjentaŭ — niekalki socień u hod.

Sprava ŭ tym, što kali Lanmaoa asiatica niapravilna pryhatavać, pačynajucca halucynacyi. «U adnym restaranie z hrybnym chot-potam aficyjant pastaviŭ tajmier na 15 chvilin i papiaredziŭ nas: «Nie ježcie, pakul tajmier nie adklučycca, inakš možacie ŭbačyć maleńkich čałaviečkaŭ», — raspaviadaje Kolin Domnaŭer, aśpirant-bijołah Univiersiteta Juty i Muzieja naturalnaj historyi Juty, jaki vyvučaje hetyja hryby. — Zdajecca, u miascovaj kultury heta ahulnaviadomy fakt».

Za miežami pravincyi Juńnań i jašče pary miescaŭ da hryba nie staviacca jak da čahości zvykłaha i ŭsprymajuć jak zahadku.

«Było šmat zapisaŭ ab isnavańni hetaha psichadeličnaha [hryba], i šmat ludziej sprabavali jaho znajści, ale tak i nie znajšli hety vid», — kaža Džulijana Furčy, mikołah, zasnavalnica i vykanaŭčy dyrektar Fungi Foundation — niekamiercyjnaj arhanizacyi, jakaja zajmajecca adkryćciom, dakumientavańniem i zachavańniem vidaŭ hryboŭ.

Domnaŭer spadziajecca vyśvietlić, što za nieviadomaje złučeńnie moža vyklikać takija halucynacyi, i zrazumieć, što novaha my možam daviedacca dziakujučy hetamu hrybu pra čałaviečy mozh.

Upieršyniu pra taki hryb Domnaŭer pačuŭ jašče budučy studentam, ad svajho vykładčyka mikałohii.

«Heta hučała nastolki dziŭna — što dzieści isnuje hryb, jaki vyklikaje kazačnyja bačańni, pra jakija paviedamlajuć ludzi z roznych kultur i epoch, — kaža Domnaŭer. — Ja byŭ źbiantežany, mnie stała cikava daviedacca pra heta bolš».

Pavialičyć

U navukovaj litaratury ŭdałosia znajści nie tak šmat. U artykule 1991 hoda dva daśledčyki z Kitajskaj akademii navuk pisali pra vypadki, kali žychary pravincyi Juńnań paśla ŭžyvańnia ŭ ježu peŭnaha hryba adčuvali «lilipuckija halucynacyi». Heta psichijatryčny termin, jaki aznačaje, što pacyjent bačyć drobnych ludziej, žyvioł abo fantastyčnych istot. Lilipucija — heta vydumanaja dziaržava-vostraŭ z ramana Džonatana Śvifta «Padarožžy Huliviera», nasielenaja malusieńkimi čałaviečkami.

Pacyjenty bačyli adrazu mnostva (bolš za dziesiać) «liliputaŭ», jakija snujuć vakoł. Zapluščyć vočy nie dapamahała, bačańnie stanaviłasia tolki jarčej.

«Jany bačyli ich na svaim adzieńni, kali apranalisia, i na posudzie, kali jeli», — apisvajuć halucynacyju aŭtary artykuła.

Jašče ŭ 1960‑ch hadach Hordan Uosan i Raže Ejm — amierykanski piśmieńnik i francuzski batanik, jakija paznajomili zachodniuju aŭdytoryju ź isnavańniem psiłacybinavych hryboŭ — sutyknulisia z čymści padobnym u Papua — Novaj Hviniei. Jany šukali hryb, pra jaki raskazvała kamanda misijanieraŭ, jakija pabyvali tam 30 hadoŭ tamu. Hety hryb vyklikaŭ u miascovych žycharoŭ stan, jaki paźniej nazvali «hrybnym šalenstvam».

Sami taho nie padazrajučy, jany sutyknulisia z źjavaj, jakuju paźniej apišuć navukoŭcy z Kitaja. Tady daśledčyki sabrali ŭzory vidu, u jakim jany padazravali toj samy hryb, i adpravili na analiz Albiertu Chofmanu — šviejcarskamu chimiku, jaki adkryŭ ŁSD. Adnak Chofmanu nie ŭdałosia vyjavić nijakich malekuł, jakija pradstaŭlajuć cikavaść. Kamanda pryjšła da vysnovy, što historyi, pra jakija jany čuli, byli narodnaj lehiendaj i nie mieli farmakałahičnaha padmurka. Dalejšyja daśledavańni pravodzić nie stali.

Tolki ŭ 2015 hodzie daśledčyki narešcie aficyjna apisali hety hryb i dali jamu nazvu Lanmaoa asiatica. Pry hetym infarmacyi pra psichaaktyŭnyja ŭłaścivaści hryba pa-raniejšamu amal nie było, ale było viadoma, što «lilipucki» efiekt vyklikaje nie psiłacybin.

Pieršaja zadača, jakuju pastaviŭ pierad saboj Domnaŭer — heta vyśvietlić sapraŭdnuju «identyčnaść» hetaha vidu. U 2023 hodzie jon adpraviŭsia ŭ Juńnań u razhar letniaha hrybnaha siezona i pytaŭsia ŭ pradaŭcoŭ na rynkach, što za hryby «prymušajuć bačyć maleńkich čałaviečkaŭ». Pradaŭcy chichikali. Jon kuplaŭ hryby, na jakija jany pakazvali, i išoŭ ź imi ŭ łabaratoryju — siekvieniravać hienomy i stavić ekśpierymienty.

Artykuł z vynikami daśledavańnia zaraz rychtujecca da publikacyi. Domnaŭer vyśvietliŭ, što chimičnyja ekstrakty łabaratornych uzoraŭ vyklikali ŭ myšej pavodnickija źmieny, padobnyja da tych, jakija apisvali ludzi. Paśla ŭviadzieńnia ekstraktaŭ hryboŭ u myšej naziraŭsia pieryjad hipieraktyŭnaści, za jakim išoŭ praciahły stupar, padčas jakoha hryzuny amal nie ruchalisia.

Na Filipinach, pa čutkach, taksama sustrakaŭsia hryb, jaki vyklikaje padobnyja simptomy. Vučony adpraviŭsia tudy i sabraŭ tam uzory, jakija, pa jaho słovach, vyhladali krychu inakš, čym kitajskija: jany byli mienšyja i chutčej śvietła-ružovyja, tady jak kitajskija byli čyrvaniej. Adnak hienietyčny analiz pakazaŭ, što heta sapraŭdy adzin i toj ža vid.

U śniežni 2025 hoda navukovy kiraŭnik Domnaŭera taksama naviedaŭ Papua — Novuju Hvinieju, kab pasprabavać znajści hryby, zhadanyja ŭ zapisach Uosana i Ejma. Znajści ich nie ŭdałosia, i što heta za hryb — da hetaha času vialikaja zahadka.

«Heta moža być toj samy vid, i tady heta było b dziŭna, tamu što zvyčajna ŭ Papua — Novaj Hviniei nie sustrakajucca vidy hryboŭ, jakija rastuć u Kitai ci na Filipinach», — kaža Domnaŭer. Ale kali heta inšy vid, heta jašče bolš dziŭna: heta značyła b, što roznyja hryby evalucyjanavali niezaležna ŭ zusim roznych častkach śvietu, a ŭ vyniku vałodajuć adnoj i toj ža jakaściu.

Takija precedenty, zrešty, u pryrodzie ŭžo jość. Navukoŭcy — pryčym niekatoryja ź ich pracujuć u toj ža łabaratoryi, što i Domnaŭer — niadaŭna vyjavili, što psiłacybin — psichadeličnaja malekuła, jakaja źmiaščajecca ŭ halucynahiennych hrybach — niezaležna źjaviŭsia ŭ dvuch daloka rodnasnych typaŭ hryboŭ.

Adnak Domnaŭer padkreślivaje, što «lilipucki» efiekt u hryboŭ L. Asiatica vyklikaje nie psiłacybin.

Pavialičyć

Jon i jaho kamanda pa-raniejšamu sprabujuć vyjavić chimičnaje złučeńnie, adkaznaje za halucynacyi. Miarkujučy pa ŭžo praviedzienych testach, jano, chutčej za ŭsio, nie źviazana ni z adnym ź viadomych psichadeličnych złučeńniaŭ. Vyklikanyja hetym hrybam trypy niezvyčajna praciahłyja: ad 12 da 24 hadzin. U niekatorych vypadkach pacyjenty zastajucca ŭ balnicy da tydnia. Z-za ekstremalnaj praciahłaści hetych stanaŭ i ryzyki zaciažnych pabočnych efiektaŭ — takich jak deliryj i hałavakružeńnie — Domnaŭer pakul tak i nie rašyŭsia pasprabavać syryja hryby sam.

Pa vysnovach Domnaŭera, mienavita takija «miehatrypy» mohuć tłumačyć, čamu ŭ Kitai, na Filipinach i ŭ Papua — Novaj Hviniei nie skłałasia tradycyja metanakiravanaha ŭžyvańnia L. asiatica dziela psichaaktyŭnaha efiektu. «Jaho zaŭsiody jeli prosta jak ježu», — kaža jon. Halucynacyi byli niečakanym pabočnym efiektam.

Jość i jašče adzin cikavy momant: inšyja viadomyja psichadeliki, jak praviła, vyklikajuć unikalnyja stany, jakija mohuć być roznymi nie tolki ŭ roznych ludziej, ale i ŭ adnaho i taho ž čałavieka, jaki pasprabavaŭ rečyva niekalki razoŭ.

L. asiatica kožny raz vyklikaje bačańnie maleńkich čałaviečkaŭ.

«Ja nie viedaju ničoha inšaha, što vyklikała b nastolki paśladoŭnyja halucynacyi», — kaža daśledčyk.

Pavialičyć

Zrazumieć pryrodu hetaha hryba budzie niaprosta, kaža Domnaŭer, adnak, jak i daśledavańni inšych psichadeličnych złučeńniaŭ, navukovaja praca nad im moža ŭ vyniku zakranuć samyja fundamientalnyja pytańni śviadomaści i ŭzajemaadnosin pamiž rozumam i realnaściu.

Akramia taho, heta moža dapamahčy vyśvietlić pryčynu spantannych lilipuckich halucynacyj u ludziej, jakija nie ŭžyvali L. asiatica. Heta redki stan: da 2021 hoda z momantu pieršaha apisańnia lilipuckich halucynacyj u 1909 hodzie było zafiksavana tolki 226 takich vypadkaŭ, nie źviazanych z hrybami. Adnak dla hetaj adnosna nievialikaj hrupy ludziej nastupstvy mohuć być surjoznymi: tracina pacyjentaŭ tak i nie zmahła całkam adnavicca.

Pa słovach Domnaŭera, vyvučeńnie L. asiatica moža dapamahčy navukoŭcam lepš zrazumieć miechanizmy pracy mozhu, jakija lažać u asnovie hetych bačańniaŭ i, mahčyma, navat stvaryć novyja mietady lačeńnia pacyjentaŭ z padobnymi nieŭrałahičnymi stanami.

«Ciapier my, mahčyma, zmožam zrazumieć, u jakich abłaściach mozhu ŭźnikajuć [lilipuckija halucynacyi]», — kaža Denis Makkiena, etnafarmakołah i dyrektar Akademii naturalnaj fiłasofii Makkieny — niekamiercyjnaha adukacyjnaha centra ŭ Kalifornii. Jon zhodny ź mierkavańniem, što razumieńnie złučeńniaŭ, jakija źmiaščajucca ŭ hetym hrybie, moža pryvieści da adkryćcia novych lekavych srodkaŭ. «Ci jość tut terapieŭtyčnaje prymianieńnie — pakaža čas», — adznačaje jon.

Pavodle acenak daśledčykaŭ, zaraz apisana mienš za 5% usich vidaŭ hryboŭ, jakija sustrakajucca na Ziamli. Tamu, ličyć Džulijana Furčy, u hetych daśledavańniaŭ vielizarny patencyjał dla novych adkryćciaŭ va ŭmovach ekasistem, jakija imkliva skaračajucca.

«Hryby ŭtrymlivajuć nadzvyčaj šyrokuju bijachimičnuju i farmakałahičnuju biblijateku, da vyvučeńnia jakoj my tolki pačynajem dakranacca, — kaža Furčy. — Nas čakaje ceły śviet adkryćciaŭ».

• 16
• 1
• 3
• 1
• 2
• 0
• 0
• 0