U rasijskim Tomsku demantavali «Kamień Smutku» i inšyja miemaryjały achviaram palityčnych represij. Źniščeńnie pomnikaŭ naŭprost zakranaje i historyju Biełarusi: siarod vysłanych u Sibir palakaŭ była vialikaja kolkaść žycharoŭ biełaruskich ziamiel, a taksama etničnych biełarusaŭ, jakich NKUS prymušaŭ zapisvacca palakami dla vykanańnia represiŭnych płanaŭ.
U Skviery Pamiaci rabočyja prybrali kamiani, ustalavanyja ŭ honar represavanych litoŭcaŭ, łatyšoŭ, palakaŭ, estoncaŭ i kałmykaŭ. Terytoryju abnieśli płotam i pačali faktyčny demantaž usiaho skviera, uklučajučy łaŭki i lichtary.
Meryja Tomska patłumačyła źniščeńnie miemaryjalnaha kompleksu «pahrozaj abvalvańnia haraža», jaki znachodzicca na schile jara za paŭsotni mietraŭ ad pomnikaŭ. Čynoŭniki zajavili, što małyja architekturnyja formy pieradadzienyja na «adkaznaje zachoŭvańnie», pakul nie budzie raspracavany prajekt umacavańnia schiłu. Adnak nieŭzabavie administracyja vydaliła hety tłumačalny post sa svajho telehram-kanała. Pa słovach vidavočcaŭ, ciapier aharodžanuju terytoryju achoŭvaje palicyja, jakaja zabaraniaje minakam rabić fatahrafii.
Byłaja palitźniavolenaja i eks-kiraŭnica štaba Navalnaha ŭ Tomsku Ksienija Fadziejeva nahadała, što Skvier Pamiaci — heta terytoryja byłoj turmy NKUS. Padčas raskopak tam byli znojdzienyja jamy, charakternyja dla brackich mahił.
Fadziejeva nazvała demantaž sprobaj ścierci pamiać pra złačynstvy savieckaj ułady, jakaja ažyćciaŭlajecca «pramymi spadčyńnikami kataŭ minułaha». Miemaryjał i zakładny kamień znachodzilisia na hetym miescy z 1989 i 1992 hadoŭ adpaviedna i stvaralisia na achviaravańni hramadzian.
Źniščany polski miemaryjał ciesna źviazany z padziejami ŭ Biełarusi. U 1930‑ia hady, a paźniej i ŭ 1940—1941 hadach paśla dałučeńnia Zachodniaj Biełarusi, dziasiatki tysiač miascovych palakaŭ byli hvałtoŭna departavanyja ŭ Sibir i Kazachstan.
Akramia taho, pomnik pryśviečany achviaram tak zvanaj «polskaj apieracyi» NKUS 1937—1938 hadoŭ — samaj maštabnaj z nacyjanalnych apieracyj Vialikaha teroru.
Jak śviedčać archiŭnyja dakumienty, padčas jaje praviadzieńnia śledčyja masava prymušali aryštavanych biełarusaŭ, ruskich i ŭkraincaŭ iłžyva pryznavacca ŭ tym, što jany źjaŭlajucca palakami. Heta rabiłasia vyklučna dla taho, kab vykanać spuščanyja źvierchu kvoty na represii pa nacyjanalnaj prykmiecie.
Demantaž u Tomsku źjaŭlajecca častkaj ahulnarasijskaj tendencyi pa źniščeńni histaryčnaj pamiaci ab represijach. Praces idzie adnačasova ŭ dziasiatkach rehijonaŭ Rasii: pomniki palakam i litoŭcam raniej źnikli ŭ Irkuckaj, Śviardłoŭskaj abłaściach, Karelii, Jakucii, Piermskim krai i Respublicy Komi. Miascovyja ŭłady čaściej za ŭsio spasyłajucca na nieviadomych vandałaŭ abo «niezakonnuju ŭstanoŭku» šyldaŭ.
Na minułym tydni ŭ Maskvie była demantavanaja ekspazicyja Muzieja historyi HUŁAHa. U Smalenskaj vobłaści, na terytoryi miemaryjała «Katyń» (miescy masavaha rasstrełu polskich aficeraŭ supracoŭnikami NKUS), rasijskija ŭłady adkryli pierasoŭnuju vystavu «Dziesiać stahodździaŭ polskaj rusafobii». Adnačasova z hetym deputaty Dziarždumy vystupajuć ź inicyjatyvami prybrać Sałaviecki kamień z Łubianskaj płoščy ŭ stalicy Rasii.
Ciapier čytajuć
«Ja bolš nie anarchist». Mikoła Dziadok — pra turmu, Boha i rasčaravańnie ŭ ideałohijach8
Kamientary
im eti pamiatniki kak kosť v horle.