Syn Sańnikava raskazaŭ, čamu vučyŭsia ŭ Čarnahoryi: U Varšavie zdałasia niespakojnaj situacyja z šavinizmam

Ja ź Biełarusi. Maje baćki emihravali jašče da vajny z Ukrainaj, a ja zastavaŭsia tam z babulaj i dziadulem i spadziavaŭsia skončyć škołu. Ale… svabod stanaviłasia ŭsio mienš, u 2022‑m zakrylisia praktyčna ŭsie pryvatnyja škoły — hetyja tak zvanyja bastyjony valnadumstva, u tym liku i taja, dzie vučyŭsia ja. Zastałosia tolki niekalki pryvatnych, nabližanych da ŭłady, nu i dziaržškoły ź vielizarnaj kolkaściu prapahandy. Heta stała apošniaj kroplaj, i baćki pačali šukać mnie varyjanty dla praciahu navučańnia za miažoj.

Spačatku płanavałasia, što ja pajdu ŭ škołu ŭ Varšavie, dzie jany žyli. Ale tam nam padałasia niespakojnaj situacyja, źviazanaja z šavinizmam. I my znajšli škołu ŭ Čarnahoryi, aryjentavanuju na ruskamoŭnych emihrantaŭ, u pieršuju čarhu tych, chto ŭciok ad represij.

Naprykład, u maim kłasie z 35 čałaviek 30 — heta tyja, chto źjechaŭ pa palityčnych pryčynach.

Ź pieršaha pa dziaviaty kłas u škole byŭ taki miks z rasijskaj i čarnahorskaj prahramy, a ź dziasiataha kłasa pačynaŭsia mižnarodny bakałaŭryjat (IB). Heta vielmi mocnaja dvuchhadovaja prahrama, faktyčna na styku škoły i ŭniviersiteta. Ja akurat skončyŭ dzieviać kłasaŭ u Biełarusi, i vyrašyli sprabavać siły na IB-prahramie.

Dla pastupleńnia patrabavałasia zdać matematyku i anhlijskuju movu. Pakolki ŭsio navučańnie viadziecca na joj, uzrovień movy pavinien być na ŭzroŭni B1-B2, a sam ekzamien składajecca z čytańnia, aŭdziravańnia i sumoŭja. Uvohule, z adnaho boku, davoli składanyja ekzamieny, z druhoha — kali bačać tvajo imknieńnie, to mohuć uziać navat pry nizkich bałach. Z adnym chłopčykam tak i było, jon pravaliŭ aŭdziravańnie, ale jamu skazali, što kali padciahnie jaho za leta, to voźmuć.

Ad usich viadomych mnie biełaruskich hetaja škoła adroźnivałasia prykładna ŭsim.

Zamiest urokaŭ pary, ty sam składaješ sabie raskład. Usie pradmiety sabranyja pa hrupach: matematyka, movy, mastactva — usiaho šeść hrup, i ty vybiraješ z kožnaj pa adnym abaviazkovym pradmiecie. Pa kožnym treba pisać vialikija pracy, a-la navukovyja. Pry hetym padychod zusim inšy, čym ja pryvyk u Biełarusi. Naprykład, pa litaratury jak my pryvykli: vučać pryvodzić tezis i padmacoŭvać cytataj z tekstu. A ŭ IB-prahramie, naadvarot, vučać brać cytatu i vyvodzić ź jaje tezis. Heta patrabuje bolš hłybokaha ŭzroŭniu pahružeńnia i bližej da ŭniviersiteckaha farmatu.

Dy i ŭ cełym uvieś padychod jak va ŭniviersitecie. Tut za taboj nichto nie biehaje, nie nahadvaje pra terminy zdačy rabot, kali ty niešta zavaliŭ — heta tvaja prablema.

Usia hetaja surjoznaja prahrama nakładałasia na bałkanski kałaryt i kulturu «pałaka» (ad sierbskaha słova «polako», dasłoŭna «pacichu». — Zaŭv. red.) ź jaje rassłablenym asiarodździem. Paśla biełaruskaj škoły było vielmi niazvykła, što niama napružańnia ni ŭ navučańni, ni ŭ znosinach. Usie ŭ pryncypie nie paracca, a žyvuć žyćcio. Praz heta mnie spačatku było vielmi składana ŭpisacca.

Davoli składana ŭsurjoz vučycca, kali ŭ vieraśni +30 i ŭsie vakoł rassłablenyja. Praŭda, takaja atmaśfiera i ŭzrovień stresu źnižała.

U škole było takoje emihranckaje asiarodździe, dzie nibyta ŭsie z padobnymi losami, ale adnačasova heta raznastajny kaktejl. Chtości — z Novasibirska, chtości — z Maskvy, byli z Sočy, ź Minska niekalki čałaviek. Usio heta dziŭna adčuvałasia.

I choć chłopcy i dziaŭčaty sabralisia dobryja, pieršyja paŭhoda svajoj vučoby ja praktyčna ni z kim nie kamunikavaŭ. Ja pa natury saramlivy, ciažka sychodžusia ź ludźmi, plus stres ad pierajezdu. Tak što niekalki miesiacaŭ usio majo žyćcio było prosta dom — škoła — dom.

Ale naša prahrama praduhledžvała, što my nie tolki vučymsia, ale i ŭdzielničajem u vałanciorskich i tvorčych prajektach, hety servis tak i nazyvaŭsia: CAS — creativity, activity, service. I chočaš nie chočaš, a ty pavinien nabrać pa 50 hadzin tvorčych zaniatkaŭ, aktyŭnych i vałanciorskich. Tak što spačatku ja paŭdzielničaŭ u śpiektakli «Alisa ŭ Krainie cudaŭ». Potym ź siabram-biełarusam vyrašyli arhanizavać kancert biełaruskaj muzyki, sabrali pieśni ad XIX stahodździa da našych dzion. Sami hrali na muzyčnych instrumientach i śpiavali, paklikali jašče dziaciej. Niekatoryja ź ich dziakujučy ŭdziełu ŭ kancercie krychu vyvučyli biełaruskuju movu.

Pryjšło šmat ludziej, usie pazityŭna ŭspryniali našu ideju. My sabrali niebłahuju sumu za kancert, jakuju pieradali biełaruskim palitviaźniam.

A ja narešcie zmoh pieraadoleć barjer — kulturny, moŭny — i zavieści siabroŭ.

Zaraz ja vučusia na pieršym kursie Karłavaha ŭniviersiteta ŭ Prazie na sacyjalnym kirunku — fiłasofija, sacyjałohija. Nakolki viedaju, usie adnakłaśniki pastupili ŭ jeŭrapiejskija ŭniviersitety. Pa sabie skažu, što heta nie było składana: paśla našaj čarnahorskaj himnazii ŭniviersitet zdajecca lohkaj prahułkaj.

• 2
• 1
• 0
• 1
• 0
• 0
• 0
• 0