Andrej Dyńko: Jak acanili pieršaje biełaruskaje fentezi «Siem kamianioŭ» maje dzieci
«Heta jak «Erahon», ale lepš, — skazała mnie maja 12-hadovaja dačka. — «A čamu lepš?» — «Bo heta pra Biełaruś, a nie pra niejkuju inšuju krainu. Bo takoje moža być u realnaści. Heta moža zdarycca ź lubym z nas», — adkazała jana.
«Erahon» — heta kniha Krystafiera Paalini ŭ žanry fentezi, jakaja zajmieła vialikuju papularnaść i jakuju maje dzieci šmat razoŭ pieračytvali.
A «Siem kamianioŭ» pačynajecca z taho, jak dzieci ŭ haradku iduć na raku, ramantujuć svaje šałašy, majstrujuć płot, ale vypadkam Jasia na im znosić pa płyni, a žerdka-styrno łamajecca. Niesła płyt, niesła, zaniesła ŭ tuman. Jaś zasnuŭ, a pračnuŭsia — u mory.
«I jašče hetaja kniha vielmi dobra napisanaja», — skazała dačka.
Dzieciam prypała da dušy i mova tvora. Jość u joj niešta niaŭłoŭna pryvabnaje dla dziaciej i padletkaŭ. Mahija śmiešnaha dla dziaciej słova — skažam, jak u rasiejskim pierakładzie «Karłsana» jana jość, a ŭ biełaruskim — čamuści niama. Dyk voś, u «Siami kamianiach» jana jość. Dzieciam padabalisia ŭsiakija staryja biełaruskija słovy, raskidanyja pa tekście.
«Mnie vielmi spadabałasia, — praciahnuŭ moj 14-hadovy syn, — jak Mirka skazała «Jakaja smakata!» — kali vypiła žyvuju vadu». I dzieci razrahatalisia.
Mirka — heta adna z hałoŭnych hieraiń knihi, dziela vyratavańnia jakoj i ździejśnić hieraičnaje padarožža Jaś, da jakoha pa čarzie dałučajucca siem Zachoŭnikaŭ.
Zachoŭniki — heta tyja ludzi, jakija zachoŭvali Siem Kamianioŭ. Siem Kamianioŭ — heta kluč da tajamnicy žyvoj vady, jakaja vylečvaje ad lubych chvarobaŭ. Kluč stvaryŭ dobry vaładar staražytnaj Efieryi jaje załatoha vieku — Spraviadlivy Mahnus. Siem Kamianioŭ dali siami najlepšym siemjam, kožnaja ź jakich mieła najlepšy talent u adnoj sa śfieraŭ. Tajamnicu Siami Kamianioŭ moža raskryć tolki adzin — toj, kaho staražytnyja letapisy nazyvajuć Dastojnym. Chłopiec Jaś, jaki apynuŭsia ŭ dzivosnaj krainie Efieryi, sprabuje razhadać schavanuju ŭ viakach zahadku kryštalaŭ, kab vyratavać žyćcio svajoj siabroŭki i vyzvalić Efieryju ad pryhniotu złoha samazvanca.
Pad Efieryjaj — «ziamloj, što lažyć za tumanami» — uhadvajecca Biełaruś. I tak, heta kniha z druhim i trecim sensavymi słajami. I druhi ź ich — pra Biełaruś. Tam jość dyktatar Vormar, jaki praviŭ 24 hady. I hetyja zrazumiełyja dzieciam paraleli pryvodziać ich u zachapleńnie. «Mnie vielmi spadabałasia, što heta da Biełarusi padobna, — pryznajecca dačka. — Kali šosty zachoŭnik Stefan padaje sihnał da paŭstańnia, uźnimaje załaty ściah, heta tak blizka, tak padobna z maimi marami!» — kaža jana.
«Vieśnik Efieryi» — hazietu, jakaja piša praŭdu, — maje dzieci paraŭnali z «Našaj Nivaj». I devalvacyi tam taksama adbyvajucca…
Uvohule, heta ŭsio znajomaje ŭ nieznajomym, što tak padabajecca padletkam.
Kaniečnie, heta fantastyka. U Efieryi skančajecca vada, jana robicca mutnaj. Jana choć i tannaja, ale joj možna atrucicca. A čystaja vada vielmi darahaja, dastupnaja abranym.
A voś momant prachodu praź vialikija bałoty, dzie žyvuć vialikija čarviaki, jakija reahujuć na śviatło i na ruch. «Heta strašna?» — pytajusia. «Nie, heta prosta cikava čytać», — śmiajecca dačka.
Šmat mahii — voś što padabajecca dzieciam. Mahičnaja turma — heta miesca, dzie jość mahičny kałodziež. Kali vypješ ź jaho vady, to nie zmožaš vyjści z pustelni. Ciabie budzie mahnitam ciahnuć nazad u turmu.
«Niespraktykavany čytač znojdzie ŭ im asablivy śviet, zachaplalny siužet i cikavych hierojaŭ, spraktykavany — vyjavić hłybokuju chryścijanskuju podbiŭku», — piša recenzientka sajta Vielviet.baj Hanna Sieviaryniec.
Kniha maje vydatnuju vokładku — typovuju dla stylu fentezi. Dzieciam daspadoby i forzacy — tam mapy miesca dziejańnia, i heta spraščaje dla dziaciej usprymańnie realnaści. Usio tut celna ŭ svaim žanry.
Sapraŭdy, «Siem kamianioŭ» mohuć stać hałoŭnym pretendentam na Premiju Hiedrojcia ŭ nastupnym hodzie. Heta kniha ŭ žanry, u jakim raniej pa-biełarusku nie pisali, stvoranaja adnačasova ź vialikim majsterstvam i sercam. Heta dobraja kniha, dobraja va ŭsich sensach hetaha słova.
***
Prezientacyja knihi projdzie ŭ čaćvier, 18 červienia, a 19-j u Imaguru: Biznes-kłub/ Startup Hub (Minsk, vuł. Fabrycyusa, 4, st. mietro «Instytut kultury»)
Udzielniki: Hanna Chitryk (viadoŭca), Kaciaryna Vadanosava (muzyka), Raman Sustaŭ (mastak) dy inšyja vielmišanoŭnyja ludzi. Vas čakajuć viktaryny, konkursy, pryzy i aŭtohraf-siesija aŭtara knihi.
Ciapier čytajuć
Łukašenka: Razmova z Makronam doŭžyłasia 1 hadzinu 40 chvilin. Projduć pieramovy z pradstaŭnikom Francyi13
Kamientary