«Patrabavali, kab ja z kalehami pry dzieciach pa-biełarusku nie razmaŭlała». Ci sutykajucca biełaruskamoŭnyja z bulinham u krainie

Abmierkavańnie pačałosia z pasta ŭ Threads biełaruskamoŭnaj dziaŭčyny ź Viciebska, jakaja raskazała, jak sutyknułasia ź niehatyŭnaj reakcyjaj na biełaruskuju movu.

«Cikava, ci sustrakajucca biełaruskamoŭnyja zaraz u Biełarusi z bulinham. Asabista ŭ mianie ŭ Viciebsku jość takija prykłady: hiniekołah admoviłasia prymać i adpraviła da inšaha doktara. Urołah ździekavaŭsia z majoj biełaruskamoŭnaści, kali ja ledź nie rydała ad bolu z-za cystytu. Zamiest pastanoŭki dyjahnaza aniemii hiematołah vyklikała kaleh i pakazvała im mianie jak małpu ŭ cyrku. Admaŭlalisia vyklikać taksi. Taksist pry maim ža vučni abražaŭ mianie za movu. Na byłoj dziaržaŭnaj pracy ŭ śfiery kultury prymušali pierakładać spravazdačy na ruskuju», — zhadvaje biełaruska najbolš zapaminalnyja historyi.

Jana dadaje:

«Kali sustrakajusia ź śćviardžeńniami, što biełaruskamoŭnyja ahresiŭnyja ci nie lubiać stasavacca, to, kamon, rabiaty — asabista ja ŭžo amal 10 hadoŭ pastajanna ŭ abarončaj stojcy, kali vychodžu z domu. U cełym heta adna z pryčyn, čamu akramia svajho teatra i siabroŭ ja nikudy i nie chadžu i maju paničnyja ataki ŭ miescach skapleńnia ludziej».

U Minsku i Hrodnie biełaruskamoŭnym narmalna

Na dopis adhuknulisia inšyja biełaruskamoŭnyja karystalniki i padzialilisia svaim dośviedam. Miarkujučy pa kamientarach, u Minsku i Hrodnie biełaruskaja mova siońnia ŭsprymajecca dobra.

Ludzi apisvajuć niejtralnyja abo navat ciopłyja reakcyi: supracoŭniki kramaŭ, pošty, paliklinik zvyčajna razumiejuć i nie robiać zaŭvah, a časam i sami pierachodziać na biełaruskuju movu.

«U mianie bulinha nie było. Naadvarot, časta pierachodzili — i lekary, i supracoŭniki pošty, i ludzi ŭ kramach. Cikava, što kali ja pačynała razmaŭlać pa-biełarusku, časta ludzi ŭ čarzie taksama pierachodzili».

Inšaja karystalnica piša:

«Žyvu ŭ Minskaj vobłaści, kožny dzień jezdžu ŭ Minsk na pracu — usio narmalna, nichto nie bulić. Razmaŭlaju pa-biełarusku va ŭsich arhanizacyjach, usie ŭsio, z bolšaha, razumiejuć. I ŭ rajonnaj paliklinicy, i ŭ RNPC u Minsku, i ŭ pryvatnych łabaratoryjach nichto z daktaroŭ i inšaha miedpiersanału ničoha nie kazaŭ. Tolki adna z susiedak pa pałacie adnojčy spytała: «A ty sovsiem na russkom hovoriť nie umieješ?»»

Razam z tym jana ž zhadvaje i inšy dośvied:

«Na byłoj pracy rabili zaŭvahi, što ja razmaŭlaju ź dziećmi pa-biełarusku ŭ «niebiełaruskamoŭny dzień». U nas tady adnoj z hadavych zadač było vychavańnie patryjatyzmu. Ja i padumała: čamu b nie razmaŭlać ź dziećmi pa-biełarusku. A kali zvalniałasia, paprasili napisać zajavu na zvalnieńnie pa-rasiejsku. Zahadčyca sadka naohuł patrabavała, kab ja i z kalehami pry dzieciach pa-biełarusku nie razmaŭlała».

Jašče adzin karystalnik dzielicca:

«Minsk. Mnie pytańnie adzin raz zadali ŭ RAUS. Potym užo im stała abyjakava. Za minuły hod sustreŭ tolki adnaho čałavieka, jaki chacieŭ pryncypova absłuhoŭvacca na ruskaj. Inšych vypadkaŭ nie było. Pa-za pracaj — nivodnaha razu».

Inšaja situacyja, pavodle kamientataraŭ, nazirajecca ŭ Viciebsku i Mahilovie. Hetyja harady najčaściej nazyvajuć prablemnymi.

U Viciebsku biełaruskamoŭnyja karystalniki apisvajuć nieparazumieńnie ŭ dziaržaŭnych i miedycynskich ustanovach, taksi, śfiery pasłuh.

«Mianie niekalki hadoŭ tamu taksist zapužvaŭ tym, što nažalicca, byccam ja niešta prapahanduju. Ja prosta zapytałasia ŭ jaho pa-biełarusku, kartkaj ci najaŭnymi ŭ mianie apłata».

Karystalniki taksama adznačajuć, što biełaruskamoŭnych u Viciebsku vielmi mała:

«Ja, akramia siabie, u Viciebsku za ŭsio žyćcio sustrakała čałaviek piatnaccać. Zaraz dakładna viedaju jašče traich. I heta, kaniešnie, pačvarna mała. A voś u Połacku značna bolš».

Inšy dopis:

«Kolki žyvu ŭ Viciebskaj vobłaści, ni razu nie čuŭ ludziej, jakija razmaŭlajuć na movie. Było b pryjemna sustreć takoha čałavieka. Niadaŭna byŭ u Hrodnie, chadziŭ hladzieć stary zamak — tam supracoŭnica, jakaja pradavała kvitki, razmaŭlała pa-biełarusku. Tak niečakana było, što ja navat razhubiŭsia i adčuŭ siabie turystam».

«Palikliniki, banki, dziaržustanovy i taksi — jak niejki bič»

Mnohija adznačajuć, što ŭ «vypadkovaj» prastory — u kramach, čerhach, siarod zvyčajnych ludziej — bulinh uźnikaje redka. Naadvarot, tam čaściej sustrakajecca padtrymka.

Prablemnymi miescami karystalniki nazyvajuć palikliniki i balnicy, banki, škoły i dziciačyja sadki, taksi, inšyja dziaržaŭnyja struktury.

«Kramy, čerhi — nijakich prablem. A voś palikliniki, banki, dziaržustanovy i taksi — jak niejki bič: raz na miesiac jak minimum niešta vystrelvaje».

U dyskusii prahučali i kamientary ludziej z Rasii. Dźvie rasijanki asobna padkreślili, što biełaruskaja mova vyklikaje ŭ ich zachapleńnie, a nie razdražnieńnie.

«Ja rasiejskamoŭnaja, bo rasiejskaja — maja rodnaja mova. Ja viedaju i lublu biełaruskuju. Ale kali pačynaju razmaŭlać pa-biełarusku ci navat kažu, što jana mnie prosta padabajecca, taksama sutykajusia ź niejkim bulinham. Nie takim žudasnym, jak u vas, ale, dumaju, mnie robiać «źnižku» za toje, što ja z Rasii. Ja ŭsio roŭna liču, što treba praciahvać — chutka ŭsio źmienicca».

Inšaja rasijanka piša:

«Ja choć i ruskamoŭnaja, z Rasii pierajechała, ale nacyjanalnuju movu abažaju, choć i mała razumieju. Vuču razam ź dziciem i nie razumieju, jak možna hasić za rodnuju movu. Adnojčy trapiła da stamatołaha — akazałasia, što jon u klinicy adziny, chto razmaŭlaje pa-biełarusku. Pryjom prajšoŭ prosta afihienna».

«Vy ž razumiejecie, što heta niezakonna?»

Častka karystalnikaŭ u situacyjach bulinhu aktyŭna abaraniaje svaje pravy — spasyłajecca na Kanstytucyju i Zakon ab movach, patrabuje knihu zaŭvah i prapanoŭ.

«A ŭsie hetyja ludzi razumiejuć, što svaimi pavodzinami naŭprost parušajuć zakanadaŭstva i mohuć panieści adkaznaść?» — aburajucca ŭ kamientarach.

«Zvyčajna ja abapirajusia na artykuły Kanstytucyi i Zakon ab movach, patrabuju knihu zaŭvah i prapanoŭ. Kali 17 artykuł uraŭnavažvaje dźvie movy, to 50 daje prava na nacyjanalnaje samavyznačeńnie. A ŭ biełaruskaj nacyi adna mova — biełaruskaja».

Ale inšyja pryznajuć: časam prosta strašna i nie chapaje ŭnutranaha resursu na abaronu.

«Stromna było niekalki hadoŭ tamu. Zdavałasia, što tak paŭsiul i ciabie samoha chutčej abvinavaciać u raspalvańni nianaviści da rasiejskaj movy. Zaraz ja razumieju, što treba było pisać skarhi i davać spravam ruch. Ale dla hetaha mnie samoj treba było vyraści».

• 12
• 0
• 2
• 3
• 3
• 8
• 22
• 1