U Biełarusi bolš nie buduć prymać płatnikaŭ u mieduniviersitety. Što pra heta kažuć daktary?
Ad sioleta budučym daktaram budzie niemahčyma pastupić na płatnaje navučańnie ŭ miedycynskija VNU — tolki na biudžet. Ci heta dobraja ideja? Miedyki razvažajuć pra novaŭviadzieńnie i vykazvajuć svaje aściarohi, da čaho heta pryviadzie.
Jak vyhladaje situacyja va ŭniviersitetach
U BDMU z 2026 hoda krychu płatnych miescaŭ zachavali tolki dla farmaceŭtaŭ. Z 1330 miescaŭ 782 vyłučany pad metavaje nakiravańnie.
Letaś płatnych miescaŭ u BDMU taksama adkryvali niašmat — usiaho 95. Ale tak było nie zaŭsiody: naprykład, piać hadoŭ tamu płatnych miescaŭ było 310, dla biudžetnikaŭ — 660, dla metavikoŭ — 295. Dziesiać hadoŭ tamu, u 2016-m, było 270 płatnych miescaŭ i 208 dla metavaha nakiravańnia. A ŭ 2006‑m miescaŭ dla metavikoŭ było zusim niašmat — usiaho 72, suprać 230 płatnych i 745 zvyčajnych biudžetnych.
Aktyŭna skaračać kolkaść płatnikaŭ i adnačasova pavialičvać dolu metavikoŭ pačali z 2023 hoda.
U Viciebskim mieduniviersitecie płatnikaŭ voźmuć tolki na zavočku na śpiecyjalnaść «farmacyja». Na daktaroŭ usie miescy biudžetnyja, 60% — pa metavym nakiravańni.
Padobnaja situacyja i ŭ Hrodzienskim mieduniviersitecie. Tam sioleta prymuć 760 studentaŭ-miedykaŭ, ź jakich bolš za pałovu (459) buduć ź liku metavikoŭ.
Što kažuć daktary ŭnutry Biełarusi?
Lekarka, jakaja sama niekali prajšła šlach metavaha nakiravańnia, pryznałasia, što heta było vialikaj pamyłkaj.
Da pastupleńnia praz metavaje nakiravańnie jaje padšturchnuŭ toj fakt, što heta byŭ hod, kali praz sprobu pieravieści ŭsich na 12‑hadovuju adukacyju vypuskałasia adrazu šmat školnikaŭ.
«Byli aściarohi, što praz heta nie atrymajecca pastupić na biudžet, tamu i pajšła takim šlacham, choć u tyja časy dola metavikoŭ była mizernaja», — zhadvaje doktarka.
Tady heta padavałasia dobraj idejaj, bo nakiravańnie, možna skazać, harantavała pastupleńnie.
«Adrazu paśla škoły ty nie možaš viedać i adekvatna aceńvać, što budzie praz stolki hadoŭ. Pa fakcie, pahadžajučysia na metavaje, ty vyznačaješ, jak i dzie budzieš žyć na praciahu 12 hadoŭ (šeść hadoŭ vučoby, adzin hod internatury i piać hadoŭ adpracoŭki). Takim čynam možna sapsavać sabie kali nie ŭsio žyćcio, to prynamsi ŭsiu maładość».
Padčas vučoby doktarka sustreła svajo kachańnie i vyjšła zamuž. U jaje vypadku adpracoŭvać pa metavym nakiravańni amal nie daviałosia. U pary spačatku naradziłasia adno dzicia, a paźniej — druhoje. Papracavać jana źjazdžała na dva miesiacy pierapynku pamiž dekretami.
«Tamu abituryjentam i ich baćkam ja b paraiła 100 razoŭ padumać pierad tym, jak pahadžacca na pastupleńnie pa nakiravańni», — raić doktarka.
Inšy miedyk vučyŭsia na biudžecie i adpracoŭvaŭ dva hady. Z raźmierkavańniem mužčynu pašancavała, bo jon zastaŭsia ŭ svaim ža horadzie.
Ale sama ideja adpracoŭki jamu nie vielmi padabajecca, asabliva kali havorka idzie pra piać hadoŭ. I pytańnie nie tolki ŭ nieabchodnaści jechać pracavać u inšy horad praz 6—7 hadoŭ navučańnia.
«Niekatoryja adnakurśniki-płatniki paśla zaviaršeńnia vučoby nie praciahvali karjeru doktara. Čałaviek moža zrazumieć, što miedycyna — heta nie jaho, moža syści ŭ kaśmietałohiju ci prosta ŭ biznes. A kali ty maješ abaviazak adpracavać piać hadoŭ, to ŭžo nikudy nie dzieniešsia. U vyniku pakutuje nie tolki sam lekar na nielubimaj pracy, ale i jahonyja pacyjenty, bo pracuje taki čałaviek jak mokraje haryć», — ličyć doktar.
Jon taksama źviartaje ŭvahu na karupcyjny składnik, jaki, ź jaho słoŭ, i raniej časam prysutničaŭ pry raźmierkavańni.
«Tyja, kamu treba, atrymajuć dobryja miescy pry raźmierkavańni abo adrazu pry atrymańni metavaha nakiravańnia. Jość cełyja dynastyi daktaroŭ, u jakich usio schoplena. A voś čałavieku sa zvyčajnaj siamji prabicca na dobruju pracu ŭ dobrym miescy, nie adpracavaŭšy pavinnaść, stanie jašče składaniej», — miarkuje surazmoŭca.
«Vyrašyć prablemu tolki na niekalki hadoŭ»
Hiniekołah, namieśnik pradstaŭnicy pa sacyjalnaj palitycy ŭ Abjadnanym pierachodnym kabiniecie, Stanisłaŭ Sałaviej nazyvaje padobnuju praktyku sprobaj dziaržavy kančatkova ŭzakonić prymusovuju pracu, paralelna sprabujučy zakryć prablemy ź niedachopam kadraŭ.
«Pry hetym svoj efiekt heta daść tolki praź siem hadoŭ, kali tyja, chto pastupić sioleta, pačnuć paŭnavartasna pracavać», — adznačaje doktar.
U cełym skasavańnie płatnych miescaŭ i pavieličeńnie kolkaści metavikoŭ śpiecyjalist nazyvaje adkładańniem na zaŭtra taho, što treba było zrabić učora.
Taki mietad jon ličyć biessensoŭnym u doŭhaterminovaj pierśpiektyvie.
«Dvuchhadovyja adpracoŭki isnujuć davoli daŭno. Paśla źmien u zakanadaŭstvie, jakija adbylisia ciaham apošnich niekalkich hadoŭ, metaviki ciapier musiać adpracoŭvać pa piać hadoŭ. Ich kolkaść pa niekatorych śpiecyjalnaściach daviali da 80%.
Ale kali nie pracuje sistema, jakaja praduhledžvaje dva hady prymusovaj adpracoŭki (pakolki ŭ niekatorych nasielenych punktach tolki 20% zastavalisia paśla jaje, a inšyja źjazdžali ŭ inšyja miescy abo za miažu), to toje samaje budzie adbyvacca i z tymi, chto adpracuje piać hadoŭ.
Takim čynam, takoje rašeńnie prosta padoŭžyć hety cykł i vyrašyć prablemu tolki na niekalki hadoŭ, pakul pieršyja metaviki nie adpracujuć svoj termin i nie pačnuć źjazdžać», — tłumačyć Stanisłaŭ Sałaviej.
Jak pryvablivać śpiecyjalistaŭ inakš?
Zrazumieła, što lekary patrebnyja nie tolki ŭ bujnych nasielenych punktach, dzie choča žyć i pracavać bolšaść vypusknikoŭ, tamu vyrašać prablemu z deficytam kadraŭ sapraŭdy treba. Ale ŭ našaj krainie pierš za ŭsio vykarystoŭvajecca mietad puhi, a nie piernika.
Naprykład, u susiednich Polščy i Litvie daktaroŭ pryvablivajuć hrašyma. Lekary, jakija šukali pracu ŭ Litvie, kazali, što byvajuć vakansii, dzie dajuć 30 tysiač jeŭra padjomnych pry kantrakcie na try hady.
«U Polščy heta pracuje tak: čym bolšy deficyt kadraŭ u kankretnym vajavodstvie (anałahach našych abłaściej), tym vyšejšym tam budzie zarobak u lekara. Umoŭna kažučy, miedyk, jaki pracuje ŭ Varšavie ŭ dziaržaŭnaj ustanovie, budzie atrymlivać prykmietna mienš, čym jahony kaleha, jaki pracuje niedzie pad Biełastokam», — tłumačyć Sałaviej.
Što tyčycca słužbovaha žytła, to, pa słovach surazmoŭcy, u Polščy hetaje pytańnie vyrašajecca ipatekaj, jakuju polski doktar moža lohka sabie dazvolić. «Taksama treba razumieć, što jakaść i ŭzrovień žyćcia ŭ małym haradku ŭ Polščy ci Litvie buduć mocna adroźnivacca ad uzroŭniu žyćcia ŭ małym haradku ŭ Biełarusi».
Inšaj važnaj prablemaj, ź jakoj sutykajecca biełaruskaja miedycyna, Sałaviej nazyvaje toj fakt, što daktary zapatrabavanyja i ŭ inšych, u tym liku susiednich, krainach.
«Roźnica ŭ zarobkach moža być astranamičnaj. Kali ŭ Biełarusi maładomu śpiecyjalistu mohuć prapanavać słužbovuju kvateru, to ŭ Polščy praz 2—3 hady pracy doktar moža ŭziać ipateku i nabyć svajo žytło, i pry hetym jon nie pavinien budzie ŭsio žyćcio pracavać u kankretnaj ustanovie, kab jaho nie stracić».
Aproč ekanamičnych, Sałaviej nazyvaje šerah inšych pryčyn.
«Kali ty ad samaha pačatku pracuješ u tym miescy, jakoje nie vybiraŭ, to paśla adpracoŭki ty abaviazkova źjedzieš. I tady taki śpiecyjalist paŭstaje pierad vybaram: pierajazdžać u niejki bujny horad u Biełarusi ci adrazu za miažu, zahadzia ciaham hetych piaci hadoŭ vyvučyŭšy movu i padrychtavaŭšysia da hetaha», — zaŭvažaje surazmoŭca.
Taksama ŭ vypadku z metavym nakiravańniem u studentaŭ moža vielmi mocna źnižacca matyvacyja vučycca dobra, pakolki metavikoŭ amal nie adličvajuć.
«Aproč taho, kali student ad pieršaha dnia viedaje, pa jakoj śpiecyjalnaści jon budzie pracavać, to heta moža adbivać žadańnie dobra vučyć inšyja pradmiety, jakija nie datyčacca jaho śpiecyjalizacyi, što taksama nie vielmi dobra», — ličyć lekar.
Dadatkovaja pryčyna jechać vučycca za miažoj
Sałaviej miarkuje, što skasavańnie płatnaha navučańnia budzie padšturchoŭvać častku biełarusaŭ jechać vučycca, naprykład, u Smalensk ci Maskvu, bo tam možna atrymać adukacyju za hrošy i nie być potym vinnym dziaržavie.
Rasijski dypłom pryznajuć u Biełarusi, ale ci vierniecca taki student paśla ŭ Biełaruś — pytańnie adkrytaje.
Inšyja studenty, jakija mahli sabie dazvolić vučycca za hrošy, mahčyma, adrazu buduć rychtavacca da pastupleńnia ŭ Polšču ci inšuju krainu Jeŭrasajuza.
Ahułam Stanisłaŭ Sałaviej ličyć, što dla vyrašeńnia prablem z kadrami ŭ Biełarusi treba pryvablivać ludziej pracavać u niepapularnych miescach nie prymusovymi normami, a pierš za ŭsio hrašyma.
«Treba hladzieć na ŭzrovień niedachopu kadraŭ: čym jon vyšejšy, tym bolšym musić być zarobak. I hetaja sistema pavinna być prazrystaj i zrazumiełaj».
Kamientary
Ironično, no eto tolko podstiehniot mołodych ludiej iskať altiernativy. I dieficit vyrastiet jeŝio bolšie. Vot čto słučajetsia kohda v pravitielstvo nabirajut sovietskich płanovych biezdariej.