Zvyčajnyja ziemlanyja pracy miascovych kamunalnikaŭ prynieśli cikavuju znachodku. U nievialikaj vioscy Karoŭka Viciebskaha rajona ź ziamli dastali kamienny kryž, jaki pralažaŭ tam kala čatyroch stahodździaŭ. Zaraz jon budzie zachoŭvacca ŭ Viciebskaj ratušy.
Artefakt byŭ vyjaŭleny 30 sakavika 2026 hoda padčas rabot, jakija «Viciebskvadakanał» pravodziŭ u vioscy Karoŭka Zadubrovienskaha sielsavieta, što niepadalok ad Suraža. Natyknuŭšysia na kamienny kryž, pracaŭniki pradpryjemstva źviazalisia z historykami.
Užo na nastupny dzień, 31 sakavika, artefakt dastavili ŭ Viciebski abłasny krajaznaŭčy muziej. Kab razhruzić masiŭnuju kamiennuju hłybu, spatrebiŭsia ceły padjomny kran. Histaryčnuju znachodku aściarožna padniali z kuzava hruzavika i apuścili ŭ pryjamak uvachodu ŭ padziemny pavierch Viciebskaj ratušy, u jakoj raźmiaščajecca muziej.
Na piarednim baku znojdzienaha kryža možna razabrać hruba vydziaŭbanaje imia niejkaha Harasima Ihnataviča — nieviadoma kim byŭ hety čałaviek.
U nižniaj častcy kryža vybita data, zapisanaja tradycyjnymi dla taho pieryjadu kiryličnymi litarami, na što niedvuchsensoŭna ŭkazvaje śpiecyjalny nadradkovy znak — citła. Pieršyja simvały čytajucca davoli ŭpeŭniena: «҂ACH…». U staražytnaj sistemie źličeńnia litara «A» sa znakam tysiač aznačaje 1000, a litara «Ch» adpaviadaje ličbie 600. Nastupny simvał, jaki pakazvaje dziasiatki hadoŭ, nahadvaje albo litaru «Ł» (tryccać), albo «M» (sorak). Apošniuju ž litaru, jakaja adkazvaje za adzinki, ciažka suadnieści sa standartnymi kiryličnymi ličbami. Tym nie mienš, datavańnie XVII stahodździem nie vyklikaje sumnievaŭ.
Kryž byŭ pastaŭleny litaralna za paru dziesiacihodździaŭ ad kryvavaj vajny siaredziny XVII stahodździa, kali rasijskija vojski pieratvaryli ŭschod Biełarusi ŭ pustyniu.
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆ
Kamientary
Vot kak eto rabotajet i kakije jesť niuansy:
## 1. Kak eto rabotajet?
Indojevropiejskije narody (słavianie, hiermancy, indoirancy, hrieki, rimlanie, kielty) proischodiat ot odnoho kornia. U nich była obŝaja baza: jazyk, socialnoje ustrojstvo i vierovanija. Sravnivaja ich, možno vyčiśliť «obŝij znamienatiel».
* Imiena bohov: Słavianskij boh hroma Pierun, litovskij Pierkunas, indijskij Pardžańja — eto javno odin i tot žie obraz, voschodiaŝij k obŝieindojevropiejskomu hromovieržcu.
* Siužiety: Mif o hieroje ili bohie, kotoryj ubivajet Źmieja (Pierun i Vieles, Zievs i Tifon, Tor i Jermunhand), tipičien dla vsiej hruppy.
## 2. S čiem łučšie sravnivať słavian?
Chotia hriečieskaja i rimskaja mifołohii samyje iźviestnyje, dla riekonstrukcii słavianskoho jazyčiestva oni — nie vsiehda łučšij variant (śliškom mnoho śpiecifičieskich antičnych nasłojenij).
* Bałty (litovcy, łatyši): Eto «zołotoj standart». Bałtskaja mifołohija bližie vsieho k słavianskoj, ona sochraniła archaičnyje čierty počti v piervozdannom vidie.
* Indoirancy (Viedy): Kak ni stranno, drievnieindijskije tieksty často pomohajut poniať fiłosofskuju hłubinu słavianskich bohov (naprimier, śviaź Striboha s vietrom i raspriedielenijem bohatstva).
## 3. V čiem podvoch?
Mietod «kopirovať-vstaviť» nie rabotajet. Nielzia prosto vziať hriečieskoho Ariesa i skazať, čto słavianskij Pierun był takim žie.
* Utrata kontieksta: Słavianie priniali christianstvo pozžie mnohich, no u nich počti nie ostałoś śviaŝiennych tiekstov. My vosstanavlivajem rielihiju po obryvkam letopisiej, folkłoru i zahovoram.
* Svoja śpiecifika: Za tysiači let mihracij słavianie vyrabotali svoi unikalnyje čierty, kotorych nie było u hriekov.
Itoh: Vosstanoviť rielihiju na 100% kak «rabočuju sistiemu» nievozmožno, no vosstanoviť strukturu pantieona, funkcii bohov i osnovnyje mify — vpołnie. Samyj iźviestnyj primier takoj raboty — isśledovanija Viačiesłava Ivanova i Vładimira Toporova (tieorija «Osnovnoho mifa»).
ZD́ P[O]KOITSA (Zdieś pokoitsia)
RAB' B[O]ŽIJ (rab Božij)
HIERASIM' (imia usopšieho)
IHNATOVIĊ (otčiestvo)
S KORYTIC' (vierojatno, familija ili ukazanije na miesto proischoždienija — «iz Korytic»)
PRIESTAVISIA (priestaviłsia, to jesť skončałsia)
ROKU ҂ACHKD (v hodu 1624-m)
M[Je]S[Ja]CA DIEK[ABRIA]... (miesiaca diekabria...)
[Zredahavana]