Chłopiec pryjechaŭ ź Jemiena, kab stać stamatołaham, i za 10 hadoŭ amal staŭ biełarusam
Said prylacieŭ u Biełaruś ź Jemiena dziesiać hadoŭ tamu, kab vyvučycca na stamatołaha. Ruskaj movy jon tady nie viedaŭ, a śnieh bačyŭ chiba što na malunkach. Ciapier chłopiec lečyć zuby minčukam, sustrakajecca ź biełaruskaj, upeŭniena vykarystoŭvaje ŭ razmovie słova «pryhoža» i rychtujecca padavać dakumienty na biełaruskaje hramadzianstva. Na radzimie za ŭvieś hety čas jon nie byŭ ni razu, piša «Anłajnier».
«Pra isnavańnie Biełarusi daviedaŭsia ź internetu»
U samym pačatku razmovy Said pryznajecca: pra Biełaruś upieršyniu pračytaŭ u internecie. Šukaŭ, kudy možna pajechać vučycca, a tut i košt navučańnia byŭ prymalnym, i ŭzrovień adukacyi — dobrym. Jak adznačaje sam stamatołah, da taho ž z našym dypłomam potym možna pracavać u roznych krainach.
Jemiency ŭ biełaruskich mieduniviersitetach nie redkaść. Pavodle słoŭ Saida, bolš za ŭsio jahonych ziemlakoŭ vučycca ŭ Homieli, a voś u Viciebsku ŭ jahony čas ich było čałaviek ź piatnaccać. Sam jon pryjechaŭ adzin, biez kampanii siabroŭ.
Spačatku płan byŭ prosty: atrymać dypłom i źjechać. Ale z časam stała zrazumieła: małady čałaviek vielmi choča zastacca tut. Svajaki ideju padtrymali.
Doktaram Said maryŭ stać ź dziacinstva, pryčym mienavita stamatołaham. «Vinavaty» ŭ hetym jahony rodny dziadźka — taksama stamatołah.
«Ja byŭ jašče dziciom, kali jon braŭ instrumienty i tłumačyŭ mnie, što jon robić i navošta. Mnie było tak cikava! Jašče tady zrazumieŭ: budu tolki stamatołaham. U Jemienie heta adna z najbolš šanavanych prafiesij. Tam šmat ludziej z prablemami z zubami. Tut takich mienš. Usia sprava ŭ vadzie — na majoj radzimie jana vielmi kiepskaja».
Sam Said, darečy, zuby bieraže: praktyčna nie jeść sałodkaha, tolki niejkija asablivyja stravy, jakija nahadvajuć pra dom, i toje ŭ minimalnych kolkaściach.
Padrychtoŭka da pastupleńnia dałasia chłopcu niaprosta. Usie ekzamieny treba było zdavać na anhlijskaj, a potym i praciahvać navučańnie na zamiežnaj movie. Ruskuju jon z nula asvojvaŭ užo na miescy. Darečy, ciapier Said biez prablem razmaŭlaje pa-rusku. Viedaje i niekatoryja słovy na biełaruskaj: viadoma ž, «bulba», a jašče «pryhoža» i «pačakaj».
Paśla vychadu na pracu pryjšłosia chutka adaptavacca: uzajemadziejničać z pacyjentami davodziłasia ŭžo pa-rusku. Kali ŭźnikali nieparazumieńni, na dapamohu prychodzili kalehi. Ale ciapier Said spraŭlajecca ŭžo biez «pierakładčykaŭ»: kaža, što ŭ stamatałohii mnohaje zrazumieła i biez słoŭ.
Surazmoŭca pryznajecca, što, naadvarot, źjavilisia prablemy z rodnaj arabskaj.
«Pačynaju jaje zabyvać. Sustrakajusia sa znajomym, jon choča parazmaŭlać, a ja nie mahu. Pryvyk adkazvać pa-rusku».
Sami pacyjenty pieryjadyčna cikaviacca, adkul doktar rodam. Praŭda, znajści Jemien na karcie z chodu moža daloka nie kožny.
Znachodzicca kraina na paŭdniovym zachadzie Aravijskaha paŭvostrava, miažuje z Saudaŭskaj Aravijaj i Amanam. Nasielnictva krainy — pryblizna 43 miljony čałaviek. U haradach žyvie tolki tracina miascovych, astatnija — u sielskaj miascovaści.
Z 2014 hoda palityčnaja situacyja ŭ Jemienie zastajecca vielmi niestabilnaj: tut idzie hramadzianskaja vajna.
«Kali chtości i čuŭ pra maju krainu, to zvyčajna z navin. I tady adrazu pačynajuć raspytvać pra vajnu», — kaža Said.
Sam jon rodam z horada Taiza, pablizu ad Čyrvonaha mora. Jak kaža Said, heta adnosna daloka ad zony kanfliktu — jaho blizkija ŭ biaśpiecy. Darečy, z rodnymi jon sazvońvajecca kožny dzień. Siamja vielmi vialikaja: vosiem bratoŭ i siaścior, Said — małodšy. Plamieńnikaŭ u jaho ŭžo bolš za 20.
«Pieršy hod jak maleńki hulaŭ u śniezie»
Kali prosiać uspomnić pieršaje ŭražańnie ad Biełarusi, Said adkazvaje adnym słovam:
— Śnieh.
— Nikoli raniej nie bačyli?
— Nikoli. Ja pryjechaŭ uzimku, i ŭ pieršy ž dzień pajšoŭ śnieh. Mnie heta vielmi spadabałasia. Ja tolki i rabiŭ, što hladzieŭ na śnieh. Pieršy hod, druhi jak maleńki hulaŭ u śniezie, a potym pierastaŭ. Pryvyk.
Apošniaja zima, samaja śniežnaja i chałodnaja za 30 hadoŭ, jaho ŭžo nie ździviła: usio ž čałaviek z vopytam. Choć dla hościa z haračaj krainy biełaruski maroz — toje jašče vyprabavańnie.
«U Jemienie siaredniaja tempieratura — plus 30. Kruhły hod. Kali tam plus 25, dzień užo ličycca prachałodnym, usie apranajuć kurtki.
Kali ja telefanuju baćkam, jany pytajucca: «Jak vy tam žyviacie? U ciabie doma nie choładna?» A ja siadžu doma ŭ zvyčajnym adzieńni. Tłumaču, što jość batarei, što doma ciopła».
Said pryznajecca: vielmi chacieŭ by, kab rodnyja pryjechali i ŭbačyli Biełaruś svaimi vačyma. Jon nie raz zaprašaŭ, ale pakul nichto nie advažyŭsia: nie mohuć nadoŭha pakinuć pracu.
Darečy, niahledziačy na pastajannuju śpiakotu, svaje ŭmoŭnyja «fiški» nadvorja ŭ Jemienie taksama jość: heta siezon daždžoŭ, kali čatyry miesiacy zapar nivodny dzień nie abychodzicca biez apadkaŭ.
— U nas mała lasoŭ. Zatoje jość hory, vielmi vialikija. Hladziš na ich — tak pryhoža. A tut usio roŭnaje, da hetaha składana pryvyknuć.
— A ŭ les pa hryby ŭžo chadzili?
— Nie, pakul nichto nie klikaŭ. Ale chutka ŭ mianie budzie adpačynak, i siabar abiacaŭ zavieźci na rybałku.
Koła znosin Saida raźmierkavanaje pryblizna 50 na 50: užo źjavilisia biełaruskija siabry, ale jość i vialikaja kampanija ziemlakoŭ-jemiencaŭ. Pytajemsia, što dahetul ździŭlaje ŭ nas, — kaža, spakoj biełarusaŭ i cišynia na vulicach. Asabliva heta prykmietna paśla doŭhaha žyćcia ŭ rodnym šumnym horadzie.
«Mnie zdajecca, ciapier ja b užo da takoha nie zmoh pryvyknuć. Ciapier ja lublu spakoj», — uśmichajecca Said.
Biełarusaŭ Said nazyvaje družalubnymi, choć sa stereatypam pra niekatoryju zakrytaść častkova pahadžajecca:
«Jość vielmi pryjemnyja ludzi. Jość, viadoma, i chałodnyja, asabliva ź nieznajomcami. Spačatku mnie heta zdavałasia dziŭnym».
Pa krainie Said pajeździŭ hruntoŭna: pabyvaŭ va ŭsich abłasnych centrach. U Viciebsku vučyŭsia, u Oršy byŭ u internatury, ciapier astalavaŭsia ŭ Minsku. Rejtynh ulubionych haradoŭ u jaho svoj: na pieršym miescy Minsk, potym Hrodna, potym Mahiloŭ. A voś z Homielem nie skłałasia: nie jahonym akazaŭsia horad.
Ź biełaruskaj kuchniaj u Saida adnosiny ciopłyja, ale z ahavorkami. Asabliva jon lubić boršč i bulbu. A voś z bahaćciem śvininy i ałkaholnymi pazicyjami ŭ mieniu źmirycca składana: Said musulmanin, takija pradukty jon nie ŭžyvaje.
A voś jemienskich restaranaŭ u Biełarusi niama. Ź siabrami jon čaściej chodzić u tureckija ŭstanovy.
Doma pry hetym Said hatuje stravy svajoj kuchni i vučyć hetamu svaju dziaŭčynu.
Čaho sapraŭdy nie chapaje Saidu, dyk heta ryby. Doma ŭ mieniu morapradukty ŭ jaho byli kožny dzień.
— Pa mory sumujecie?
— Viadoma. Choć, na žal, ja nie ŭmieju płavać.
Pakul tuhu pa mory ŭdajecca zakryvać z dapamohaj akvaparkaŭ, kudy Said vybirajecca raz-dva na miesiac. Tam, kaža, płavać i nie treba.
«Ja nikoli nie bačyŭ takich pryhožych dziaŭčat. Heta nie kamplimient, heta praŭda»
Što da asabistaha žyćcia, to ŭ Saida jość dziaŭčyna, biełaruska. Paznajomilisia jany ŭ ahulnaj kampanii. Siadzieć u sacsietkach abo karystacca prahramami dla znajomstvaŭ nie jahony farmat, pierapiski chłopiec ciarpieć nie moža. Dy i času niama: na pracy jon zvyčajna prapadaje z ranicy da poźniaha viečara.
«Paznajomicca ź dziaŭčynaj tut lohka. A voś znajści čałavieka, jaki pryjdziecca da dušy, jaki budzie stajać za tvajoj śpinaj, z kim budzieš dumać pra budučyniu, vielmi składana».
Asobna Said adznačaje pryhažość biełarusak:
«Ja nikoli nie bačyŭ takich pryhožych dziaŭčat. Heta nie kamplimient, heta praŭda. Takich dziaŭčat treba canić, kachać, nie kryŭdzić. Jany prosta cudoŭnyja».
U Jemienie dahetul pryniata vychodzić zamuž rana — kala 18‑ci hadoŭ, mužčyny ženiacca bližej da 25—30 hadoŭ. Tak što zvyčajna ŭ pary jość roźnica va ŭzroście. Dziaciej u siemjach pa-raniejšamu šmat: piać-šeść małych absalutna nikoha nie ździviać. Ale sam Said ad takich tradycyj užo adychodzić: ličyć, što adnaho-dvuch dziaciej całkam dastatkova.
«Navošta bolš? Zanadta ciažka!»
Zakranuli i temu relihii. Said tłumačyć: nie abaviazkova, kab žonka była musulmankaj. Hałoŭnaje, kab pavažała jaho relihiju i kulturu.
Sam jon paśpieŭ palubić ad dušy biełaruskuju kulturu — heta tema nie raz uspłyvaje ŭ razmovie. Lubimym śviatam niečakana nazyvaje Dzień horada i tolki na druhim miescy Novy hod. A jašče Said zastaŭsia ŭ zachapleńni ad «Słavianskaha bazaru ŭ Viciebsku».
«Tam kłasna. Dva tydni byli — uvohule nie sumna. Ja byŭ by hatovy navat načavać na vulicy, nastolki viesieła».
Praź niekalki miesiacaŭ Said budzie padavać dakumienty na biełaruski pašpart. Ale ŭžo ciapier pavodzić siabie jak miascovy: čytaje biełaruskija naviny, sieryjały hladzić tolki na ruskaj movie. Adnym z apošnich pahladzieŭ «Čarnobyl».
Akramia kuchni, adna z samych mocnych «nitačak», jakija dahetul mocna źviazvajuć z rodnaj kulturaj, — heta ciažki ŭschodni parfium. Jaho Said prosta abažaje, i mienavita jaho blizkija čaściej za ŭsio adpraŭlajuć jamu ŭ pasyłkach.
Naprykancy spytalisia, što b jon sam adpraviŭ rodnym ź Biełarusi.
«U ich tam usio jość. Kali b moh, adpraviŭ by śnieh. Voś jaho ŭ ich niama», — śmiajecca surazmoŭca.
Piure, miasa pa-francuzsku i višnia ŭ dvary. Aryna Sabalenka pakazała siamiejnaje zastolle ŭ babuli ŭ Biełarusi
«U kožnaj krainie pieršy dzień traciŭsia na pytańni z zaradkaj». Biełarus raskazaŭ, jak jon jeździŭ na Tesla ŭ Turcyju
«Pišu jamu listy i apłačvaju vučobu». Biełaruska ŭziała pad apieku chłopčyka z Uhandy
«Ja 400 dalaraŭ addała, kab ich patrucić, a ludzi hadujuć!» Kim ludzi zamianiajuć katoŭ i sabak praz alerhiju
Vinakurniu Lubanskaha ŭ Minsku zakryŭ sakretny hmach, dzie zaprajektavanyja kabiniety dla dopytaŭ i pamiaškańnie dla spalvańnia dakumientaŭ9
Vinakurniu Lubanskaha ŭ Minsku zakryŭ sakretny hmach, dzie zaprajektavanyja kabiniety dla dopytaŭ i pamiaškańnie dla spalvańnia dakumientaŭ
Biełarus-vachtavik na Jamale stvaraje pieśni na biełaruskaj movie z dapamohaj ŠI. «Raniej muzyka była zakrytym kłubam. Niejrasietki adčynili hetyja dźviery z nahi»1919
Kamientary