«Tyja, chto źjechaŭ, nibyta pamierli dla tych, chto zastaŭsia. I naadvarot», — kaža piśmieńnica Taćciana Zamiroŭskaja. Upieršyniu za 11 hadoŭ paśla emihracyi ŭ ZŠA jana pryjechała ŭ Jeŭropu. Jak prajšła sustreča z čytačami ŭ Bierlinie — u repartažy DW.
«Siońnia ŭ nas budzie sumnaja sustreča», — tak sustrakaje svaich čytačoŭ u kniharni Babel Books Store u Bierlinie piśmieńnica Taćciana Zamiroŭskaja. 20 lipienia tut adbyłasia pieršaja jeŭrapiejskaja prezientacyja jaje knihi «Eŭrydyka, pravier, ci vyklučyła ty haz», jakaja vyjšła ŭ 2024 hodzie.
Taćciana emihravała ŭ ZŠA 11 hadoŭ tamu i roŭna stolki ž nie pakidała miežy krainy. Pra emihracyju, tryvohu, jakaja dapamahaje pisać knihi, i strach žyć siońnia ŭ ZŠA jana razmaŭlała z čytačami ŭ Bierlinie.
«Dobra, što my razam»
Bolšaść tych, chto pryjšoŭ na sustreču ź piśmieńnicaj Taćcianaj Zamiroŭskaj u Bierlinie, čakajuć pačatku na vulicy. Mnohija abdymajucca i suciašajuć adno adnaho: litaralna za dźvie hadziny da prezientacyi stała viadoma, što ŭ Varšavie pamierła biełaruskaja piśmieńnica Śviatłana Kurs.
Unutry kniharni iduć razmovy pra žyćcio i jaho składanaści. Dziaŭčyna z Rasii na pieršych šerahach cikavicca ŭ vypadkovych susiedziaŭ, jakija sankcyi ciapier dziejničajuć suprać Biełarusi: pytajecca, bo płanuje tam doŭhačakanuju sustreču z baćkami.
«Kali vas niama ŭ bazie vyšuku i vam biaśpiečna jechać, to Biełaruś — cudoŭnaja kraina dla sustrečy, — kaža biełarus, jaki sam užo piać hadoŭ nie byŭ doma. — Miaža ciapier nie vielmi zahružanaja, za 4—5 hadzin projdziecie».
«Čatyry-piać hadzin na ciahniku?» — ździŭlena pytajecca rasijanka.
«Ciahniki ŭžo šeść hadoŭ jak nie chodziać», — spakojna tłumačyć biełarus.
Pamiaškańnie kniharni nievialikaje, i ŭ hety viečar u im źbirajecca poŭnaja zała — niekatorym navat davodzicca stajać na vulicy. U rukach u mnohich — knihi Taćciany Zamiroŭskaj z zakładkami, roznakalarovymi stykierami i padkreślivańniami.
«Kali ŭ knizie jość padkreślivańni ałoŭkam, mižvoli chočacca padhledzieć, što čałaviek vyłučyŭ dla siabie», — zaviazvaje razmovu z mužčynam pobač adna z čytačak.
Jak vyśviatlajecca, jon rodam z Arhienciny, ale žyvie ŭ Hiermanii, dzie vyvučyŭ niamieckuju i ruskuju movy. Zamiroŭskaja — adna ź jaho lubimych sučasnych piśmieńnic.
Sustreču Taćciana pačynaje sa słoŭ pra Śviatłanu Kurs.
«Vy viedajecie, siońnia ŭsio pajšło nie tak, — kaža Taćciana. — Tolki što my daviedalisia, što Śviatłana pamierła. Heta sumny dzień dla ŭsich, chto maje dačynieńnie da biełaruskaj litaratury. Ale dobra, što ŭ hety dzień my razam i možam padumać pra Śvietu, možam skazać, jak my jaje lubim, što śmierci niama i što my budziem praciahvać jaje lubić».
«Pakul ja nie pišu knihi»
Na samym pačatku Taćciana Zamiroŭskaja prosić publiku zadavać joj šmat pytańniaŭ. I sustreča sapraŭdy prachodzić u formie dyjałohu. Jaje pytajucca pra vybar žanru, charakternyja tolki dla jaje mastackija pryjomy, temu emihracyi, jakaja, pavodle jaje słoŭ, nijak nie skončycca ŭ jaje tvorčaści, a taksama pra rodny horad Barysaŭ.
Zdajecca, piśmieńnicu navat rasčulvaje, što ŭ zale stolki ludziej, jakija tak dobra viedajuć jaje knihi.
Zbornik ese «Eŭrydyka, pravier, ci vyklučyła ty haz», jaki Taćciana prezientavała ŭ Bierlinie, byŭ nadrukavany jašče ŭ 2024 hodzie. Pavodle Zamiroŭskaj, jon naradziŭsia dziakujučy chatniamu zadańniu na kursie, jaki jana viała dla ludziej, što apynulisia ŭ emihracyi.
Taćciana vykanała heta zadańnie razam z usimi — napisała pra svoj 2022 hod i pra kancerty, na jakija jana chadziła, kab vyvieści siabie sa stanu abyjakavaści.
«U kožnaha z nas jość viersija siabie, ź jakoj my raźvitalisia, — kaža Taćciana. — Dla mianie heta była identyčnaść biełaruskaj muzyčnaj krytykini — da emihracyi ź Biełarusi ja šmat pisała pra muzyku. U 2022 hodzie ja pracavała ŭ miedyja, praź mianie prachodzili vialikija patoki žudasnych navin, i mnie zdavałasia, što ja razvučyłasia płakać. Ja stała chadzić na kancerty svaich lubimych hurtoŭ i zapisvać, dzie ja płakała, a dzie — nie. Tak naradziłasia vialikaje ese, ź jakoha pačałasia hetaja kniha».
Adkul takaja niezvyčajnaja nazva? Taćciana raskazvaje, što, kali vybirała zahałovak, vypisała niekalki fraz z budučaj knihi. Kali pračytała hetuju, jaje «jak aparyła».
«Dla mianie razryŭ ź Biełaruśsiu zaŭsiody vyjaŭlaŭsia praz tryvožnaść, kali my ŭvieś čas nibyta azirajemsia, viartajemsia i praviarajem, ci vyklučyli my hety samy haz. Tryvoha dla mianie stała vielmi naratyŭnym stanam, jana natchniaje mianie pierakładać svaje pieražyvańni ŭ słovy. A voś strach paralizuje. I pakul ja nie pišu knihi: apošni hod byŭ dla mianie ciažkim u suviazi z tym, što adbyvajecca ŭ Amierycy. Strašna žyć u krainie, dzie ciabie nie chočuć bačyć. Ja nie chaču ŭ heta pahłyblacca, ale Amieryka ciapier — nie samaje radasnaje miesca», — kaža piśmieńnica.
«Nibyta hladžu film pra svajo ličbavaje ŭvaskrašeńnie»
Ź Biełarusi Taćciana Zamiroŭskaja źjechała ŭ 2015 hodzie. Pavodle jaje słoŭ, mienavita emihracyja sfarmavała jaje jak biełaruskuju piśmieńnicu.
«Mnie zdajecca, usim treba prajści praź niešta razburalnaje, kab stać aŭtaram», — kaža jana.
Pry hetym tema emihracyi zastajecca adnoj z centralnych u jaje knihach.
«Ciapier u mianie taki emacyjny momant, kali ja ŭpieršyniu za 11 z pałovaj hadoŭ pierasiekła miažu ź Jeŭropaj — nibyta miažu pamiž žyćciom i śmierciu. Ja zaŭsiody dumała: jak heta budzie, kali ja ŭpieršyniu vyjedu z Amieryki? I voś ja pryjechała ŭ Jeŭropu, baču ŭsich vas i nibyta hladžu film pra svajo ličbavaje ŭvaskrašeńnie.
Mnie zdajecca, što ŭvohule ŭsie tyja, chto źjechaŭ, nibyta pamierli dla tych, chto zastaŭsia, i naadvarot. Pamiž nami jość ličbavaja, vierbalnaja suviaź, ale my nibyta stali pryvidami adno adnaho na ekranach».
Pavodle Taćciany, u emihracyi jana stała bolš śmiełaj u tym, jak i pra što piša.
«Raniej ja nibyta chavałasia za niejkimi budysckimi prytčami, nie mahła pisać ad pieršaj asoby. U Ńju-Jorku ja zrazumieła, što mahu rabić heta prama, tam niama sensu pytacca siabie, što pra ciabie padumajuć — nichto ničoha nie padumaje, usim usio roŭna».
Taćcianu pytajucca, ci staŭ užo Ńju-Jork hierojem jaje knih. Pavodle jaje słoŭ, u apošniaj knizie jaho niama ŭvohule, navat niahledziačy na apisańni.
«Hetaja kniha dla mianie — pra sproby ŭspomnić Minsk. Ja pamiataju jaho frahmientami, ale kali sprabuju skłaści ich u maršrut, jon raspadajecca».
«A Barysaŭ?» — udakładniajuć z zały.
«Barysava tut taksama šmat. Ja pražyła tam 17 hadoŭ i ŭ Minsku 17 hadoŭ. I niešta mnie padkazvaje, što i ŭ Ńju-Jorku ja pražyvu 17 hadoŭ. Ščyra kažučy, u emihracyi fotazdymki Minska nie vyklikajuć u mianie emocyj, a voś Barysaŭ… Ja pačynaju rydać, kali ich baču», — kaža piśmieńnica.
Ciapier, pavodle słoŭ Taćciany, jana časova nie moža pisać, ale ŭ budučyni vyjdzie pierakład jaje apaviadańniaŭ na anhlijskuju movu.
«Ja nie pišu ŭ žanry «jak u Biełarusi ŭsio žachliva», a pradać u Amierycy možna tolki niešta nakštałt «pahladzicie, jaki ŭ Biełarusi tatalitaryzm». Ale niejkim cudam ja dasłała ŭ adno vydaviectva svaje apaviadańni, im spadabałasia, jany ŭklučylisia i skazali, što vydaduć», — dzielicca Taćciana.
Paśla sustrečy Taćciana Zamiroŭskaja jašče kala 40 chvilin padpisvała svaje knihi. Da jaje padychodzili ludzi i ź jaje minułaha žyćcia ŭ Biełarusi, i ź ciapierašniaha — u ZŠA i Ńju-Jorku.
Mienavita tam, pavodle jaje słoŭ, jana adčuvaje siabie doma: «Ja vielmi vyrazna zrazumieła heta, vyjechaŭšy ŭ Jeŭropu», — napisała jana ŭ svaim fejsbuku.
Ciapier čytajuć
Što viadoma pra viciebčuka, jakoha vinavaciać u sprobie padryvu samalota ŭ Hiermanii16
Kamientary
Apošni abzac uvohule ničoha niezrazumieła: padychodzili ludzi ź Biełarusi i ZŠA, vyjechała ŭ Jeŭropu, a niedzie "tam" "adčuvaje siabie jak doma". Aŭtar uvohule razumieje, što za trascu napisaŭ/ła?