«Ja pajšoŭ błukać pa horadzie ŭ pošukach siabie». Hutarka ź biełarusam, jaki letam na miesiac źnik u Katałonii
Biełarus Hienadź Smalak, jakoha blizkija zhubili ŭletku la Barsiełony, raskazaŭ Radyjo Svaboda pra svaje błukańni, dapamohu ludziam, budyzm i knihu, jakuju jon piša.
Sioleta ŭletku blizkija zhubili suviaź ź biełarusam Hienadziem Smalakom. Jon pajšoŭ z domu ŭ Barsiełonie, u jakim žyŭ, i nie adkazvaŭ na telefon. Hienadzia šukali miesiac. Jahonaja byłaja žonka Marta raskazvała Svabodzie, što znajomyja časam bačyli Smalaka kala Barsiełony, ale jon nie chacieŭ ź imi havaryć i sychodziŭ. Biełarus źnik 19 červienia. Pra toje, što jaho znajšli i źmiaścili ŭ špital, stała viadoma ad byłoj žonki 18 lipienia.
Hienadziu Smalaku 36 hadoŭ. U Minsku jon pracavaŭ sanitaram u psichanieŭrałahičnym internacie №3. Dadatkova tam ža vałancioryŭ, ładziŭ muzyčnyja vystupy dla žycharoŭ internata, pravodziŭ art-terapiju, ukaraniaŭ toje, čaho raniej va ŭstanovie nie było: vychady ŭ horad, ekskursii, svabodny dostup da pitnoj vady, televizary ŭ pałatach, mahčymaść dla vałancioraŭ naviedvać hetych ludziej. Kali, ź jahonych słoŭ, «ludzi pačali ažyvać», novy načalnik internata skasavaŭ novaŭviadzieńni, a Smalak zvolniŭsia sa skandałam.
Paśla 2020 hoda Hienadź źjechaŭ ź Biełarusi. Žyŭ va Ukrainie, Polščy, Niamieččynie, Ispanii. Za miažoj jon pracavaŭ žurnalistam dla roznych vydańniaŭ, atrymaŭ premiju za tekst pra mihrantaŭ na biełaruska-polskaj miažy.
Pajšoŭ šukać siabie
Padčas hutarki z Hienadziem čas ad času składana zrazumieć, ci jon havoryć surjozna, ci žartuje, ci heta ironija. Jon prosić surazmoŭcu nie ŭśmichacca, bo razmova surjoznaja. Ale sam amal uvieś čas uśmichajecca. Kaža, što nie moža žyć biez uśmieški, imkniecca, kab jana była. Padkreślivaje, što jon budyst. I rehularna viartajecca da hetaj temy, pra jakija b pytańni ni išła havorka. Dzielicca praviłami budyzmu i ŭžyvaje bahata relihijnych terminaŭ.
«U ciapierašni pierałomny momant našaha histaryčnaha času, kali adny režymy sychodziać, inšyja prychodziać, ja adčuvaju siabie davoli vydatna. U mianie niama pieražyvańniaŭ. Ja vieru ŭ zorki», — tak kaža Hienadź u razmovie z Svabodaj pra toje, jak siabie ciapier adčuvaje.
Zaraz Hienadź u mihracyjnym łahiery ŭ polskaj vioscy. Pierad hetym paŭhoda žyŭ ź siabrami ŭ zakinutym domie kala Barsiełony.
«Heta kulturny centr, dzie źbirajucca ludzi roznych nacyjanalnaściaŭ, kultur, ideałohij z metaj zhurtavańnia», — uspaminaje biełarus.
Ale adnojčy jamu heta nadakučyła, i Hienadź pajšoŭ pieški ŭ bok Barsiełony. «Ja zrazumieŭ, što ja ŭžo svaju rok-n-rolnuju maładość skončyŭ. Bo časam treba stareć, kali ty razumieješ, što ŭsie darohi vidać i ŭsie viaduć, prabačcie, u niejkuju *opu. Ja pajechaŭ u Ispaniju siabie šukać, pierahledzieć svoj žyćciovy dośvied. I pajšoŭ błukać pa horadzie ŭ pošukach siabie», — kaža Smalak.
Pavodle Hienadzievych padlikaŭ, tak jon vandravaŭ try miesiacy. Jahonyja blizkija miarkujuć, što ŭsio doŭžyłasia kala adnaho miesiaca. U svaich błukańniach, kaža Smalak, jon daviedaŭsia «šmat usiaho novaha, cudoŭnaha i niezabyŭnaha», «zdoleŭ źviazać svajo žyćcio ŭ sucelny ŭzor-kłubok» i znajšoŭ siabie.
«Darahoha varta — znajści siabie, prajści praz usie niahody, pahavaryć z usimi, uśmichnucca i pajści dalej», — zaŭvažaje jon.
U adkaz na pytańnie, što značyć, što jon znajšoŭ siabie, Hienadź viartajecca ŭ raniejšy čas i ŭspaminaje, jak pryjšoŭ da budyzmu. Adnojčy jon pračytaŭ budyjskuju knižku, pahladzieŭ filmy pra manachaŭ-budystaŭ, potym ubačyŭ ich užyvuju, «ichnija dobryja, ščyryja vočy» — i zrazumieŭ, što jamu heta adhukajecca. Jon kaža, što dahetul idzie budysckim šlacham i prytrymlivajecca asnoŭnych praviłaŭ budyzmu. Mužčyna dadaje, što jahonaja miedytacyja — heta chada.
Hienadź adznačaje, što ŭ vyniku svaich błukańniaŭ jon atrymaŭ supakoj i adčuvańnie, što jon maje racyju ŭ peŭnych rečach, u jakich raniej sumniavaŭsia. Dadaje, što kinuŭ raniejšyja zaležnaści, zaviazaŭ z narkotykami.
Ale padčas błukańniaŭ Smalak, ź jahonych słoŭ, straciŭ rečy i dakumienty — biełaruski pašpart i kartku dazvołu na žycharstva ŭ Polščy.
U jaho zdaryŭsia soniečny ŭdar, upaŭ cukar u kryvi, byli prablemy z sercam, praz što jon trapiŭ u špital. U biełaruskim konsulstvie ŭ Ispanii, praciahvaje apovied Hienadź, jamu zrabili daviedku, kab jon moh viarnucca ŭ Biełaruś. Ale Smalak palacieŭ ź joj u Polšču. Tam padaŭ dakumienty na mižnarodnuju abaronu i ciapier čakaje rašeńnia.
Pakul Hienadź błukaŭ, jaho šukali blizkija, źviartalisia praz heta ŭ palicyju, miedyja publikavali naviny ab źniknieńni biełarusa. Sam Smalak kaža, što kali jamu pakazali publikacyi i fota ab pošukach, to jon padumaŭ, što heta fotašop: «Chto mianie moža šukać? Słupy z maimi fotazdymkami». I navat svaryŭsia praz toje, što blizkija pačali pošuki. Urešcie Hienadź pryznajecca — jamu było pryjemna, što za jaho chvalavalisia. I padsumoŭvaje, što ludziej varta šukać, kali jany hublajucca.
«Ja b chacieŭ, kab ja vas šukaŭ, a nie vy mianie. Ja znajšoŭ usiu svaju siamju pa darozie, uspomniŭ da niejkaha kalena svaich bratoŭ. Razabraŭsia, chto na jakoj pazicyi staić, jak adbyvajecca žyćcio, nakolki važnaja siamja, chto ŭ nas u siamji krychu biełaja varona, jak ja, chto ŭ nas u siamji maładziec, jak moj brat. Ja ich šukaŭ, i ja ich znajšoŭ», — razvažaje surazmoŭca.
Mianiaŭ pampiersy chvorym, adnaŭlaŭ dakumienty biazdomnym
Žyvučy ŭ Miensku, Hienadź dapamahaŭ biazdomnym adnaŭlać dakumienty, mianiaŭ pampiersy ludziam ź invalidnaściu, dapamahaŭ narkamanam. Jon adznačaje, što budysty lubiać ludziej i imknucca, kab inšym było dobra, ale «nie pryčyniajuć dabro».
«Ja biełaruski pank, antyfašyst. Dla mianie była pieršaj spravaj sacyjalnaja revalucyja… Ja dumaju, što kožny čałaviek maje prava na druhi šaniec i na viartańnie da narmalnaha žyćcia. Usie my pamylajemsia na šlachu. Ja šmat razoŭ pamylaŭsia, i mnie doraha kaštavała pačać narmalnaje žyćcio nanoŭ», — tłumačyć jon, čamu dapamahaŭ uraźlivym hrupam. Surazmoŭca ŭspaminaje, što pravioŭ vialikuju pracu ŭ psichanieŭrałahičnym internacie ŭ Miensku, dzie pracavaŭ sanitaram. Siarod źmienaŭ, jakich jon damohsia, — žycharam internata pačali davać bolš pitnoj vady.
«Ź invalidami byŭ sum. U mianie było adździaleńnie, adkul ludzi nie vychodzili. Kali čałaviek zmoh uśmichnucca na majoj źmienie, ja ličyŭ heta radaściu. Mnie navat zarobak bolš nie patrebny byŭ u 200—250 jeŭra», — adznačaje Hienadź.
Jon pryznajecca, što z usich ludziej, jakim dapamahaŭ, bližej za ŭsio jamu byli biazdomnyja. Padčas svaich letnich błukańniaŭ pa Ispanii jon sam časova staŭ biazdomnym i straciŭ dakumienty. Ale kab stać Budam, dadaje jon, treba stracić dom, siamju, siabroŭ, karjeru i vieru ŭ siabie.
«Ja pabyvaŭ na miescy ŭsich, kamu ja dapamahaŭ. Ja dapamahaŭ biazdomnym — ja byŭ biazdomnym. Ja dapamahaŭ invalidam — ja lažaŭ u lakarniach z debilnymi dyjahnazami. Ja dapamahaŭ narkamanam i byŭ narkamanam. Takoha i vorahu nie pažadaješ, bo pieražyć kliničnuju śmierć — heta ciažka. Ja pieražyŭ. Heta było ŭ Ispanii, kali ja pieršy raz pamior, kab potym vyžyć», — padsumoŭvaje Hienadź svoj dośvied.
Surazmoŭca zaŭvažaje, što jon i za miažoj chacieŭ by pracavać sacyjalnym rabotnikam. Ale pieraškodaj stała niaviedańnie zamiežnych moŭ.
«Ja dumaju, što heta dobraja praca. Jana dapamahaje nie stać čerstvym, być narmalnym čałaviekam i inšym dapamahčy», — razvažaje surazmoŭca.
Ale ahułam Hienadź nie skardzicca na žyćcio ŭ emihracyi. Jon kaža, što nie paraŭnoŭvaje pobyt na radzimie i za miažoj.
«Ja budyst. Ja pra heta nie dumaju. Ja dumaju pra toje, kab svoj šlach nie zaplamić, prajści čystym pa hetaj ziamli. Nichto nie viedaje, dzie my apyniomsia. Ja radujusia tamu, što ŭ mianie jość, i nie ździŭlajusia, kali čahości niama. U mianie narmalny, zvyčajny šlach prostaha budysta», — tłumačyć Smalak.
Kniha kazak
Hienadź raskazvaje, što naleta płanuje vydać knižku «Kazki biez tvaraŭ» pra sapatystaŭ — «mieksikanskich hierojaŭ-revalucyjanieraŭ, jakija pravilna ŭsio «zakrucili», nie padtrymlivajuć kapitalizm, nie dajuć «francuzskaj kamunie» i inšym svabodnym pasieliščam spakojna žyć, bo kapitalisty ŭvieś čas čahości patrabujuć, a my žadajem žyć u pryhožaj haryzantali». Hetaja kniha budzie pra pavahu da pryrody i da ludziej. Napisanaja jana budzie praz pryzmu lehiendaŭ i kazak kultury indziejcaŭ maja i inkaŭ. Hienadź abviaściŭ konkurs na lepšy malunak dla knihi.
Natchniaŭ Smalaka mieksikanski sapatyscki ideołah Subkamandante Markas i jahony zbornik ese, dekłaracyj i vystupaŭ «Čaćviortaja suśvietnaja vajna». Tvory Markasa Smalak nazyvaje kazkami.
«U pieršy raz ja pračytaŭ tam kłasnyja kazki. Jany napoŭnienyja dla mianie niejkim čaraŭnictvam, jarkim pierałomlenym śviatłom. Heta cudoŭnaje sumnaje śviatło, jakoje ja, na žal, lublu. Ja byŭ cikaŭnym maładym čałaviekam i padumaŭ: treba abaviazkova zrabić poŭny zbornik kazak. Bo jość surjoznyja anarchičnyja tvory, a voś kazak zusim niama. Byccam by ŭ nas u žyćci niama niejkaha čaraŭnictva, lohkaści, byccam by my nie vierym, što śviet moža być pryhožym», — razvažaje Hienadź.
Ciapier čytajuć
Stalinista-jabaćku z Homiela zatrymali paśla taho, jak jon zaprasiŭ Łukašenku na hvałtoŭnaje zakryćcio svajho treciaha kafe13
Kamientary