«Padziemnyja pierachody» Bachareviča — raman, jaki zdymaje z kručka sumnievu

Alhierd Bacharevič napisaŭ raman «Padziemnyja pierachody» — pra pieratvareńnie biełaruskaha emihranta ŭ biełaruskaha berlinca, epihrafam tut mahła b stać kultavaja fraza Džona Kienedzi «Ja — berliniec», jaje paŭtaraje hałoŭny hieroj, jaki ŭrešcie i pasialajecca ŭ domie, u jakim kaliści žyŭ «mentalna blizki» jamu Franc Kafka.

Siužet taki: mienski ekskursavod razam z žonkaj-paetkaj ŭ 2020‑m hodzie vyjechaŭ u emihracyju, ciapier u ichnaj mienskaj kvatery žyvuć maskali, jakija pryjechali adniekul z-za Ŭrału pa Prahramie, im prysvojenyja imiony raniejšych žycharoŭ, to bok «źbiehłych», jany musiać «pravilna» dažyć ichnyja žyćci. Maskal vypisany ŭ ramanie, jak saviecki čałaviek, narodžany z uśviedamleńniem, što jon tut — ratuje, jon vyratavalnik, vyzvaliciel, jon «Spas». I ŭ telefonnych sazvonach z berlinskim vyhnańnikam hety Spas sprytna pieramahaje, navat schilaje berlinca da dumak pra samahubstva. U jaho i praca takaja — dałakop na mohiłkach.

Jany stelefanoŭvajucca: były haspadar mienskaj kvatery prahnie zabić maskala, jaki skraŭ jahonaje žyćcio, a toj choča pa-dobramu naładzić adnosiny, kab va ŭsim byli mir i zhoda, ledź nie siabroŭstva, kab było «ładnieńka».

Kniha čytajecca na adnym dychańni, jana pryvodzić na pamiać to raman Bachareviča «Dzieci Alindarki» z padobnaj temaj, to knižku «Kalandar Bachareviča», jakuju ja b nazvaŭ hieraičnaj. Usio ž nia kožny zdolny štodnia na praciahu hodu pisać na sajt aryhinalnaje kalandarnaje ese sa svaim razumieńniem padziei. Usiaho tam (za hod) 365 tvoraŭ. Napeŭna, hety dośvied z historyjami, u jakich zašyfravanaja intryha, prydaŭsia ekskursavodu z «Padziemnych pierachodaŭ».

Ale tak ci inakš, tema ŭsioj knihi — chłuśnia, roznyja formy chłuśni, roznyja adnosiny da chłuśni i toje, ci hatovyja ludzi ŭ masie svajoj pryniać chłuśniu, jak svoj «pravilny» vybar («vied́ vsio chorošo i my ŭ Biełarusii sčastlivy, zdieś vsie hovoriat po-russki»).

Časam padajecca, što ludzi prosta pryvykli i da režymu, i da niebiaśpiek, da chłuśni i pačynajuć taleravać ci nie zaŭvažać jaje. Pra toje ž uvieś čas «tołkujet» i pryježdžy pa Prahramie rasiejec (jaki ŭžo atrymaŭ svoj pašpart biełarusa). Pra heta navat niamieckija kalehi našych emihrantaŭ havorać jak pra niešta małaistotnaje. I tut utvarajecca dzirka — na miescy svabody.

Chłuśnia systemy, chłuśnia vybaraŭ, chłuśnia sudoŭ, chłuśnia televizara, chłuśnia škoły… Heta vialikaja chłuśnia, biudžetnaja, achoŭvanaja armijaj, milicyjaj i KHB… 

Jość i maleńkaja chłuśnia, jakuju, byvaje, nia tak prosta i razhledzieć. Naprykład, chłuśnia talentaŭ-niatalentaŭ u litaratury. I tam, u niamieckich salonach, havorać pra heta, pra biazdarnych vystupoŭcaŭ pierad publikaj, jakija paŭtarajuć biaskonca tyja samyja słovy i jakim za heta płaciać, jakija za heta mohuć žyć, tamu i jeździać emihranty z horadu ŭ horad na takija voś sustrečy-šabaški. Pry tym svaje, niamieckija paety ź miastečka Okierło (pra heta havorka ŭ asobnym raździele) nijakich takich šancaŭ nia majuć, bo nie «pradajuć» dyktaturu, represii i turmy, čaho ŭ Niamieččynie niama, a toje, što jość i što jany «pradajuć», nia maje nijakaha popytu.

Ale heta choć i važnaja, ale ŭsio ž adna z mnohich paralelnych linijaŭ, jakich u ramanie šmat. Skažam, my ŭvieś čas pamiatajem, adčuvajem, što aŭtaru spoŭniłasia 50 i heta (pieražyvańnie ŭzrostu) taksama adna ź nitak ramanu, jak i marnyja, pa vialikim rachunku, sproby kinuć kuryć, pra što čytač nie zabyvaje nikoli.

Pavialičyć

Ale hałoŭnaje, usio ž taki, što ludzi, jakija prydumali Prahramu, viedali, «jak lohka pasadzić nas na kručok sumnievu»… Ja ŭsio ž pryviadu hetuju cytatu całkam:

«Niedzie ŭ horadzie Miensku spaŭ Biełaśniežka (tak hałoŭny hieroj nazyvaje svajho antypoda, svaju kopiju, svoj «zamianiciel») — raskinuŭšy nad Eŭropaj sietku varjactva, atručvajučy ciabie svaim strašnym snom, zaciahvajučy nas z taboj u ciomny absurd jahonaj pieramohi. Mahčyma, sam hetaha nie ŭśviedamlajučy, jon vioŭ nas da hibieli — i my nie mahli nia jści za im. Tyja, chto prydumaŭ usio heta, — viedali, jak lohka pasadzić nas na kručok sumnievu, nas, źniavieranych i słabych. Paetku, jakaja i biez usialakach prahramaŭ kožny dzień šukała ŭ sabie apraŭdańnie svajho isnavańnia, i dzikavataha fryka-ekskursavoda, jaki zarablaŭ hrošy nikomu nie patrebnymi lehiendami pra daŭno pamierły horad. My byli idealnyja mišeni dla Prahramy — bo sami nia vieryli ŭ toje, što žyviom svaje realnyja žyćci, a nie prydumanyja nami historyi».

Havorka idzie pra sumnieŭ u isnavańni nacyi. Biełaruskaj nacyi. Kali Mašeraŭ začyniŭ usie biełaruskija haradzkija škoły, kali Łukašenka ŭčyniŭ biazhłuzduju pravakacyju z symbolikaj, a ŭrešcie źniščyŭ jak klasu sialanstva, viosku, dzie jašče za majoj pamiaćciu žyła biełaruskaja mova, dyk siońnia jana nie žyvie nidzie. Pakuty ź biełaruskaj adukacyjaj dla adnaho dziciaci (adnaho!) na ŭvieś Mahiloŭ ci historyja pra mienski sadok (heta ŭžo z ramanu), dzie adzinamu dziciu, jakoje havoryć pa-biełarusku, pryznajuć adstavańnie ŭ raźvićci… Što jašče treba, kab padumać pra nacyjanalnaje fijaska. Viadoma ž, jano rukatvornaje, stvoranaje peŭnymi pramaskoŭskimi, a to j prosta maskoŭskimi kiraŭnikami — heta i jość varjactva, na jakoje musić chvareć i Miensk, i ŭsia taja vializnaja biełaruskaja dyjaspara. Heta chvaroba, na jakuju nie chvareje nivodnaja z susiedzkich nacyj. Heta chvaroba nieprysutnaści. Pa idei, rukatvornaść musiła b vyklikać masavy supraciŭ, prynamsi ŭ emihracyi. Tak adreahavała b budź jakaja inšaja nacyja. Ale nie biełarusy.

Bacharevič heta pračuvaje sercam, hłyboka, pierakanaŭča. 

Sapraŭdy, što za biada z taho maskala Biełaśniežki, kali jon nie ŭpisany ŭ systemu. Kali ŭpisany, nazvany mejnstrymam, «Spasam», padtrymany amonami dy hubazikami, zbrojaj — tady inšaja sprava.

Prablema nie ŭ pachodžańni, prablema ŭ inšym — u padśviadomym adčuvańni nacyjanalnaj prynaležnaści i ŭ prazie čałaviečaj natury da svabody. Pa adčuvańniach namacvajecca praciah temy, padniataj koliś Maksimam Hareckim u ramanie «Dźvie dušy»: 

«— Praŭda, mnie i z tym i z tym matyvam (havorka pra «Internacyjanał». — S.D.) adnolkava ŭjaŭlajecca toje trahičnaje i nialepaje dla nas, adradžonych biełarusaŭ, što čužyja dla nas ludzi, nie zaŭvažajučy na sabie jašče nia skinutaj imi svajoj nacyjanalnaj prapitanaści, pryjšli da nas ź internacyjanałam tolki na vusnach, ź jaho tolki fikcyjaj u svaich mazhoch, i z fanatyčnaj bieźmiłasernaściu ŭzialisia rabić ź biełaruskaj nacyi tolki hnoj na hradki dla ŭzraščyvańnia svajoj fikcyi internacyjanała. O, budź jany proklaty! — uzvarušonym hołasam, z horam kryknuła jana. — Jany chočuć zrabić adznaki svajoj nacyjanalnaści internacyjanałam dla nas, — dyk dziakuj za łasku… Moža, trapim uvajści ŭ internacyjanał jak roŭnyja z usimi, biaz hetaj dadatkovaj formy raźvićcia!» 

Treba prosta ŭjavić sabie hety adrezak času — 100 hadoŭ — i ŭbačyć samu biełaruskuju ideju, ci jana źmianiłasia za hety čas i jak my sami jaje sabie ŭjaŭlajem, što joj pahražaje i jak my možam jaje ŭratavać, u čym peŭnyja, a ŭ čym nie, a ŭrešcie — źniać siabie z kručka sumnievu.

• 11
• 0
• 0
• 0
• 1
• 2
• 0
• 0