Vytančany budynak, uźviedzieny stahodździe tamu najlepšymi varšaŭskimi architektarami dla novaj elity, za savieckim časam pabyŭ zvyčajnaj stamatałohijaj, a ciapier šukaje novaha haspadara.
U Niaśvižy vystaŭleny na prodaž budynak z padvałam pa vulicy Syrakomli, 21. Tarhi pryznačanyja na 28 žniŭnia. Pačatkovaja cana łota składaje krychu bolš za 170 tysiač rubloŭ. Jašče ŭ mai hetaha hoda miascovyja ŭłady sprabavali pradać hety ž abjekt za 341 tysiaču, adnak kupcoŭ na histaryčnuju nieruchomaść tady nie znajšłosia. Ciapier canu zrezali roŭna napałovu.
U aŭkcyjonnych dakumientach łot prazaična nazyvajecca «budynkam zubaprateznaj», bo mienavita takuju funkcyju jon vykonvaŭ u časy, kali naležaŭ Niaśvižskaj centralnaj rajonnaj balnicy. Ale jaho architektura vyrazna śviedčyć pra bolš cikavuju historyju — heta adzin z damoŭ byłoj «čynoŭnickaj kałonii» — śpiecyjalnaha pasiołka dla dziaržaŭnych słužačych, jaki ciapier uklučany ŭ Dziaržaŭny śpis historyka-kulturnych kaštoŭnaściej.
U 1920‑ia hady Niaśviž staŭ paviatovym centram Navahrudskaha vajavodstva Polskaj Respubliki. Kab zaachvocić čynoŭnikaŭ z centralnych polskich rehijonaŭ pierajazdžać na tak zvanyja «ŭschodnija kresy», heta značyć na biełaruskija i ŭkrainskija ziemli, ułady inicyjavali maštabnuju prahramu pabudovy elitnaha žylla. Hrošy na heta vydatkoŭvała niepasredna Ministerstva finansaŭ, a pracami kiravała Ministerstva hramadskich rabot. Padobnyja ŭradavyja kvartały, pabudavanyja pavodle najvyšejšych tahačasnych standartaŭ urbanistyki, z raźvitaj infrastrukturaj i zialonymi sadami, uźnikli ŭ Breście, Baranavičach, Stoŭbcach, Brasłavie i Navahrudku.
Niaśvižskaja kałonija budavałasia na terytoryi byłoha falvarka Zarečča. Da stvareńnia hetaha ansambla prykłali ruku adrazu dvoje vybitnych varšaŭskich architektaraŭ taho času — Ježy Bejl i Teador Burše.
Zhodna z materyjałami Ministerstva hramadskich rabot Druhoj Rečy Paspalitaj, architektar Ježy Bejl prajektavaŭ kałonii ŭ Słonimie i Bielsku-Padlašskim. A voś stvareńnie ŭradavaha kvartała ŭ Niaśvižy było daručana Teadoru Burše. Razam ź inžynieram Juzafam Krupam jon raspracavaŭ hienieralny płan elitnaha pasiołka, jaki pavinien byŭ składacca z 15 muravanych damoŭ, i kiravaŭ usioj niaśvižskaj budoŭlaj.
Praŭda, hałoŭny budynak niaśvižskaj kałonii — Dom starasty, byŭ uźviedzieny pa typavym prajekcie Bejla, a voś dva bakavyja, adzin ź jakich vystaŭleny na aŭkcyjon, jakraz pabudavanyja pa asabistym prajekcie Burše. Astatnija budynki tak i nie byli pabudavanyja, prajekt nie byŭ zavieršany z-za niedachopu srodkaŭ.
Tym nie mienš, prafiesijnyja krytyki taho času na staronkach vydańnia «Sztuki Piękne» adznačali, što niaśvižskija damy idealna harmaniravali ź miascovym piejzažam i mieli «prosta-taki kamfortnaje» (wprost komfortowe) ŭnutranaje ŭładkavańnie.
Vystaŭleny ciapier na aŭkcyjon dom, paŭdniovy z troch, byŭ raźličany na dźvie siamji. Dom niemaleńki — siońnia jaho płošča aceńvajecca jak zvyš 270 kvadratnych mietraŭ.
Postać samoha Teadora Burše vartaja asobnaj uvahi. Etničny niemiec pa pachodžańni (jaho proźvišča pisałasia jak Bursche), paśla Pieršaj suśvietnaj vajny jon śviadoma źmianiŭ napisańnie na polski ład (Bursze), kab padkreślić svaju nacyjanalnuju identyčnaść.
Akramia prajektavańnia žyłych kvartałaŭ dla čynoŭnikaŭ na ŭschodzie, Burše paźniej kiravaŭ restaŭracyjaj zamka ŭ Miry i pravodziŭ pierabudovy ŭ samim Niaśvižskim zamku Radziviłaŭ.
Dla niaśvižskaj kałonii architektar abraŭ tak zvany «siadzibny styl» (styl dworkowy), abo mižvajenny ramantyzm. Hety architekturny kirunak byŭ nadzvyčaj papularny ŭ Druhoj Rečy Paspalitaj.
Jaho hałoŭnaja ideja zaklučałasia ŭ tym, kab vizualna apraŭdvać i ŭkaraniać polskuju prysutnaść na dałučanych ziemlach praz zvarot da vobrazaŭ tradycyjnaha šlachieckaha hniazda. Vysokija łamanyja dachi, kałony, hanki i ŭtulnyja praporcyi pavinny byli nahadvać pra časy Rečy Paspalitaj i stvarać adčuvańnie histaryčnaj pierajemnaści.
U biezžyćciovych apisańniach łotaŭ niama nie tolki ničoha pra histaryčnaje i architekturnaje značeńnie, aŭtaraŭ i styl, ale navat i data pabudovy pamyłkovaja. Dom nazyvajuć budynkam pabudovy 1935‑ha hoda, ale jon byŭ zbudavany raniej — u pieryjad z 1924 pa 1926 hady.
Novy ŭłaśnik budzie pavinien padpisać achoŭnaje abaviazacielstva, ciaham troch miesiacaŭ źviarnucca ŭ Ministerstva kultury pa dazvoł na navukova-daśledčyja pracy, i całkam zaviaršyć rekanstrukcyju za try hady.
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆCiapier čytajuć
Što viadoma pra Maksima Palanskaha i Mikałaja Śvirydava — biełaruskich alpinistaŭ, jakija źnikli ŭ harach Kyrhyzstana2
Kamientary